Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihi

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden

Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihi

Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihi, eldeki kaynakta arşiv anlatıları ile yabancı araştırmacı ve gezginlerin gözlemlerini birleştiren bir tarih çerçevesi olarak sunulmaktadır. Metin, Orta Anadolu Kürtlerinin bugünkü yerleşim alanlarına gelişini 17. yüzyıl sonlarından 19. yüzyıl ortalarına uzanan bir süreç içinde değerlendirir.[1]

Giriş

Kaynağa göre Orta Anadolu Kürtlerinin ataları önce Rakka sancağı bölgesine iskân edilmek istenmiş, ardından Malatya-Harput tarafına kaçmış, daha sonra Sivas Uzunyayla üzerinden Konya, Ankara ve Kırşehir sancaklarına mecburî iskâna tâbi tutulmuştur. Bu sürecin 1744’ten 1850’lere kadar devam ettiği belirtilir.

Tarihsel arka plan

Metin, 1691 tarihli iskân emirlerini başlangıç noktalarından biri olarak işaret eder. 1744 tarihli belge, Orta Anadolu’daki yerleşimlerin erken safhasını destekleyen önemli bir kayıt olarak sunulur. 1851 tarihli Aşireti Müslim defterinde ise yerleşen toplulukların köylerini terk etmeyeceklerine dair kefalet ifadeleri bulunduğu belirtilir. Kaynakta ayrıca 1847’ye kadar sürdüğü söylenen yayla hareketlerinin daha sonra yasaklandığı ifade edilmektedir.[2]

Toplumsal / kültürel / idarî bağlam

Kaynağa göre Osmanlı yönetimi, aşiretleri dağıtmak, beyleri merkezden uzaklaştırmak, vergi ve askerlik denetimini kolaylaştırmak amacıyla mecburî iskân politikasına başvurdu. Bu politika çerçevesinde bazı topluluklar Haymana, Polatlı, Cihanbeyli ve Kulu çevresine; bazıları ise Amasya, Tokat, Çorum, Çankırı, Trakya ve Balkanlara dağınık biçimde yerleştirildi. Metin, bu sürecin aşiret yapısını zayıflatma amacı taşıdığını vurgular.

Kaynakta geçen bilgiler

Yabancı araştırmacılar arasında G. Perrot, Herman Wenzel, Wolf Dieter Hütteroth ve Ingrid Lundberg öne çıkarılır. Hütteroth’un, Kürtlerin Orta Anadolu’ya yerleştirildiğini kanıtlayan en eski belgenin 1767 tarihli olduğunu söylediği aktarılır. Perrot’nun 1861’de yaşlı köylülerden aldığı bilgiye göre bazı aileler üç nesildir bölgede yaşamaktaydı; bu ifade, yerleşimin en geç 18. yüzyıl ortalarına indiği şeklinde yorumlanır. Kaynakta ayrıca 17. yüzyıldan itibaren yayla ve kışlak hayatı süren toplulukların 19. yüzyıl başlarından itibaren tam yerleşik hayata geçtiği değerlendirmesi yer alır.[3]

Değerlendirme

Eldeki kaynak, Orta Anadolu Kürtlerinin yerleşim tarihini tek bir göç anına indirgememekte; sürgün, iskân, yaylacılık, geri kaçış ve kalıcı yerleşme gibi çok aşamalı bir süreç olarak ele almaktadır. Bu nedenle yerleşim tarihi, hem arşiv belgeleri hem de gezgin anlatılarıyla desteklenen katmanlı bir tarih olarak sunulmaktadır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  • Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
  • PDF’de aktarılan bölüm(ler): Yabancı Araştırmacı ve Gezginlere Göre Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihleri; İskân Öncesi ve Sonrası Haymanateyn Bölgesi.
Mikailîler ve Haymana Kürtleri

Genel çerçeve

İskân ve tarih

Köyler ve sahalar

Dil, kültür ve inanç

  1. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, "İskân Öncesi ve Sonrası Haymanateyn Bölgesi" bölümü.
  2. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, "Yabancı Araştırmacı ve Gezginlere Göre Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihleri" ve "İskân Öncesi ve Sonrası Haymanateyn Bölgesi" bölümleri.
  3. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, "Yabancı Araştırmacı ve Gezginlere Göre Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihleri" bölümü.
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Orta_Anadolu_Kürtlerinin_Yerleşim_Tarihi&oldid=9223" sayfasından alınmıştır