Haymana Kazası
Haymana Kazası
Haymana Kazası, eldeki kaynakta vilayet salnamesi, temettuat verileri ve 19. yüzyıl idarî dönüşümleri çerçevesinde tanıtılmaktadır. Metin, kaza sınırları, nüfus, üretim, köy sayısı ve Haymana Kürtlerinin yerleşim süreci bakımından temel bilgiler içerir.[1]
Giriş
Kaynağa göre Haymana kazası doğuda Bala, batıda Sivrihisar, güneyde Akşehir ve kuzeyde Ankara kazalarıyla çevriliydi. Merkez olarak Yaban Hamamı kasabası gösterilir. Salname verileri, kazanın tarım, hayvancılık ve köy örgütlenmesi bakımından geniş bir sahayı kapsadığını göstermektedir.
Tarihsel arka plan
1902 tarihli Ankara Vilâyeti Salnamesi’ne göre Haymana kazasında 150 köy bulunmakta, Müslüman ve Rum nüfus kaza merkezi ile köylere dağılmış halde görülmektedir. 1844-1845 temettuat kayıtlarında ise kazanın farklı bir köy listesi ve nüfus görünümü ortaya çıkar. Kaynak, bu listelerde henüz Kürt köy adlarının görünmediğini, bunun da o dönemde aşiretlerin mevsimsel hareketliliğiyle ilişkili olabileceğini ileri sürer.[2]
Toplumsal / kültürel / idarî bağlam
Metinde, Tanzimat sonrasında konargöçer toplulukların devlet denetimine alınmasıyla birlikte Yedi Aşiret veya Aşayir-i Sebʽa Kaymakamlığı adı altında yeni bir idarî yapı oluşturulduğu belirtilir. Bu yapı içinde Mikailli, Şeyhbezenli, Hecibanlı, Tabanlı, Geygelli, Atmanili ve Cihanbeyli aşiretlerinin anıldığı aktarılır. Böylece kazadaki Kürt ve Türkmen topluluklarının idarî sistem içine çekilme süreci vurgulanır.
Kaynakta geçen bilgiler
Kaynakta kazanın arazi büyüklüğü, ekili alanları, meraları, çayırları, bahçeleri, ürünleri ve hayvan varlığına dair ayrıntılı rakamlar verilir. Ayrıca kilim, seccade, çuval, cicim, çorap ve Kürt çadırı imal edildiği kaydedilir. İnli Katrancı, Teymurözü, Güzelcekale ve Dereköyü çevresindeki kale, mağara ve köprü gibi tarihî unsurlar da salname çerçevesinde anılır. 1844-1845 listesinde Kürt köy adlarının yer almaması, buna karşılık 1851’e gelindiğinde Haymana-Cihanbeyli hattının konargöçer Kürt aşiretleriyle dolu olduğunun belirtilmesi, yerleşimin aşamalı karakterine işaret eder.[3]
Değerlendirme
Eldeki kaynak, Haymana kazasını yalnızca bir idarî birim olarak değil, tarım, hayvancılık, aşiret denetimi ve iskân politikalarının kesiştiği bir saha olarak ele almaktadır. Özellikle Kürt köylerinin görünürlüğü bakımından salname ve vergi kayıtlarının sınırlı, fakat yine de yönlendirici olduğu anlaşılmaktadır.
Ayrıca bakınız
- Haymanateyn Bölgesi
- Haymana Kürtleri
- Mikailî Aşireti
- Mikailîlerin İskân Edildiği Bölgelerin İdarî Yapısı
- Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihi
- İnler Katrancı
- Mecburî İskân ve Orta Anadolu Kürtleri
Kaynakça
- Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
- PDF’de aktarılan bölüm(ler): Haymana Kazâsına Dâir Ma'lûmât.
Galeri
Bu galeride yer alan görseller, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserden, kullanıcı tarafından açık izin verildiği belirtilerek ve kaynak gösterilerek eklenmiştir.
-
PDF s. 31
