Mikailî Aşireti
Mikailî Aşireti
Mikailî Aşireti, kaynakta Osmanlı arşiv belgeleri, köy kayıtları ve modern saha temasları üzerinden izlenen bir Kürt aşiret topluluğu olarak ele alınır. Eserde hem Orta Anadolu'daki iskân süreci hem de Van ve Ağrı çevresinde Mikailî adını taşıyan gruplarla kurulan bağlar anlatılır.[1][2]
Giriş
Kaynakta Mikailîler, Orta Anadolu'ya zorunlu iskâna tabi tutulan Kürt aşiretleri arasında gösterilir. Aşiret adı hem arşiv belgelerinde hem de köy düzeyindeki nüfus ve meslek kayıtlarında geçer. Ayrıca kaynakta, bugün Van, Ağrı ve çevresinde de Mikailî adıyla tanınan toplulukların bulunduğu belirtilir.[3]
Tarihsel arka plan
Eserde aktarılan arşiv değerlendirmesine göre Mikailîlerle ilgili en erken iskân çerçevesi 1691 tarihli Rakka bağlantılı yerleştirme belgeleriyle ilişkilendirilir. Aşiret adının doğrudan geçtiği en eski belge ise 18. yüzyılın son çeyreğine tarihlenen bir vakıf kaydı olarak sunulur. 19. yüzyıl boyunca ise ağnam sevkiyatı, vergi, şikâyet ve adlî meseleler üzerinden Mikailî adı arşivde görünür hale gelir.[4]
Kaynak, Mikailîlerin Harput, Malatya, Adıyaman, Maraş, Urfa ve Diyarbekir çevresiyle bağlantılı bir geçmişe sahip olabileceğini, fakat erken dönem için somut belgelerin sınırlı olduğunu da belirtir.[5]
Toplumsal / kültürel / idarî bağlam
Osmanlı belgelerinde Mikailî adı çoğu zaman Cihanbeyli, Şeyhbezenli, Atmanlı ve başka aşiretlerle birlikte anılır. Bu durum, aşiretin tekil bir köy topluluğu değil, daha geniş bir idarî ve ekonomik ağ içinde değerlendirildiğini gösterir.[6]
Karye-i Katrancı kaydında celeb tüccarları, ağnam tüccarları, rençberler, çobanlar, serbanlar ve çerçiler birlikte yer alır. Bu kayıt, aşiretin yalnızca göçer hayvancılıkla değil, ticaret, tarım ve taşımacılıkla da uğraştığını gösterir. Belgede ayrıca hanelerin birbirine kefil sayılması ve izinsiz ayrılmanın yasaklanması, zorunlu iskânın denetim yönünü açık biçimde yansıtır.[7]
Kaynakta geçen bilgiler
Kaynakta Mikailî Aşireti'ne bağlı veya onunla birlikte anılan köyler arasında Katrancı, Yenimehmedli/Rutan, Sapanca/Koçka, Hacımuslu/Avdan ve Kırsakallı/Zırkan sayılır. Bu köylerdeki hane adları ve meslekler ayrıntılı biçimde kaydedilmiştir.[8]
Van ve Ağrı çevresine dair bölümde, Hamur, Tutak, Taşlıçay, Erciş ve Çaldıran'da Mikailî adıyla tanınan köylerden söz edilir. Ancak kaynak, Orta Anadolu kolu ile bu doğu kolları arasındaki bütün soy bağlarının açık biçimde kanıtlandığını söylemez; daha çok aşiret adının farklı bölgelerde yaşadığını gösteren görüşmeler ve yerel anlatılar aktarılır.[9]
Değerlendirme
Eldeki kaynaklara göre Mikailî Aşireti, 18. ve 19. yüzyıllarda Orta Anadolu'da arşivle izlenebilen bir Kürt aşiret topluluğudur. Belgeler, aşiretin yerleşime zorlandığını, köy ölçeğinde denetlendiğini ve hayvancılık-ticaret eksenli bir ekonomik yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, aşiretin erken dönem iç yapısı ve bütün kollarının ortak soyağacı konusunda eldeki kaynakta yeterli bilgi bulunmamaktadır.
Ayrıca bakınız
- Mikaila (İnler Katrancı)
- Mikailîlerin İskânı
- BOA Belgelerine Göre Mecburî İskân
- BOA'ya Göre Köydeki Aile ve Kabileler
- Mikailî Aşireti'ne Tabi Köyler
- Van ve Ağrı Mikailîleri
- Osmanlı Arşiv Belgelerinde Mikailî Aşireti
Kaynakça
- Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
- PDF’de aktarılan bölüm(ler): Neden Bu Kitap?; BOA Belgelerine Göre Mecburî İskânımız; Aşireti Mikailü Kariye-i Katrancı; Mikailî Aşireti'ne Tabi Diğer Köyler; Van ve Ağrı Mikailîleri; T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşiv (BOA) Belgelerinde Mikailî Aşireti.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “BOA Belgelerine Göre Mecburî İskânımız”, s. 70.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşiv (BOA) Belgelerinde Mikailî Aşireti”, s. 275-287.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Van ve Ağrı Mikailîleri”, s. 255-257.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşiv (BOA) Belgelerinde Mikailî Aşireti”, s. 275-286.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Neden Bu Kitap?”, s. 19-21.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “BOA Belgelerine Göre Mecburî İskânımız”, s. 70.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Aşireti Mikailü Kariye-i Katrancı”, s. 74-77.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Mikailî Aşireti'ne Tabi Diğer Köyler”, s. 81-83.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Van ve Ağrı Mikailîleri”, s. 255-257.