Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi

📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi

Malatya ve Besni’den Haymana, Cihanbeyli ve Kulu’ya; kışlaktan köye, deveden kamyona, Ömeranlı’dan Avrupa’ya. Bu portal wikideki tarih sayfalarını tek bir okuma sırasında toplar.

I
16.–17. yüzyılII
1690’lar–18. yüzyılIII
18. yüzyıl–1830’larIV
1830–1870’lerV
1873–1950VI
1950–1984VII
1960’lar →

🧭 Buradan başlayın — ilk kez geliyorsanız şu dört sayfa bütün resmi verir:

Orta Anadolu Kürtleri — genel giriş
Rişvan Aşireti — Orta Anadolu Kürtlerinin en kalabalık aşiret topluluklarından biri
Reşwanların İç Anadolu'ya Göçü — nereden, nasıl gelindi
Deveden Tuz Fabrikasına — bir köyün (Ömeranlı) 150 yıllık dönüşümü

Her tarih makalesinin üstünde Portal › Dönem › Sayfa şeridi ve önceki/sonraki bağlantıları, altında ise ortak gezinme kutusu bulunur.

Dönemler

Dönem I — Kökler (16.–17. yüzyıl)

Reşwan (Rişvan) konfederasyonunun Malatya–Besni–Adıyaman hattındaki ilk Osmanlı kayıtları; Ankara Sancağı’ndaki erken konargöçerler.

→ Bu döneme ait bütün sayfalar

Dönem II — Osmanlı iskân politikaları ve Rakka (1690’lar–18. yüzyıl)

1690’lardan itibaren aşiretleri belirli bölgelere yerleştirme kararları; Rakka iskânı ve bu bölgeden kopmalar.

Osmanlı İskân Politikaları ve Aşiretler (1692-1850)
Osmanlı’da Aşiret İskânı
Rişvan Aşireti/3-19. Yüzyılda İskân Stratejileri
Adıyaman–Konya Göç Güzergâhı
Suriye'de Reşwan Kürtleri ve Osmanlı İskânı, 1683–1741 (Winter 2017) — Reşwan'ın Suriye ve Rakka iskânındaki yeri, belge tablosu ve harita
Mühimme ve Ahkâm Defterlerinde Reşwan Kayıtlarının Dökümü (1560–1800) — 1560–1800 Divan kayıtları dökümü

→ Bu döneme ait bütün sayfalar

Dönem III — Orta Anadolu’ya geliş (18. yüzyıl–1830’lar)

Rişvan ve diğer Kürt topluluklarının Haymana, Konya ovası ve Tuz Gölü çevresine gelişleri; göç yolları ve ilk kışlaklar.

→ Bu döneme ait bütün sayfalar

Dönem IV — İskân ve köyleşme (1830–1870’ler)

Tanzimat dönemi iskân kararları: Haymanateyn ve Esbkeşan’da Rişvan köyleri, ev ve cami yapımı, köylerin kuruluşu. Ömeranlı bu dönemde kurulur: 1858 tarihli arşiv belgesinde Rişvan’a bağlı Ömeranlı geçer Kesin; köy hafızası ilk yerleşmeyi 1840–1845’e tarihler Sözlü rivayet.

II. Mahmut Dönemi İskân Politikaları
1831 Nüfus Sayımında Konya ve Ankara'da Aşiret Nüfusu — 1830–31 sayımında aşiret satırları, Haymanateyn ve Rişvan
1840'ların Temettuat Defterlerinde Cihanbeyli ve Haymana Köyleri — 1844–45 temettuatı: Haymanateyn'in 42 köyü, Modanlı defterleri, Konya tarafındaki boşluk
1844–1845 Aşiret Tahrirleri ve Rişvan Hane Listeleri — 1843–1859 Rişvan hane rakamları: Konya iskânı, Esbkeşan oymakları, Vecihi Paşa raporu
Haymanateyn’de Rişvan Köyleri Listesi (1859)
Haymanateyn’de Rişvan Hanelerinin Dağılımı (1859–1860)
Haymanateyn’de Dağınık Rişvan İskânı
Osmanlı Arşivlerinde Esbkeşan
1850'ler Ömeranlı İskânı
Rişvan Aşireti: Orta Anadolu’da Konar-Göçerlikten Yerleşikliğe Geçiş (1830-1932)
İskân Öncesi ve Sonrası Haymanateyn Bölgesi
Georges Perrot'ya Göre Haymana Kürtleri
Mikailîlerin İskânı

→ Bu döneme ait bütün sayfalar

Dönem V — Kıtlık, savaşlar ve Cumhuriyet (1873–1950)

1873–1875 Orta Anadolu kıtlığı, vergi ve askerlik ilişkileri, 93 Harbi’nden Kurtuluş Savaşı’na savaş yılları, Cumhuriyet’in ilk iskân uygulamaları.

Konya ve Ankara Vilayet Salnamelerinde Aşiret, Köy ve Nahiye Kayıtları (1868–1914) — 1868 "Ma'a Aşiret-i Rişvan Esbkeşan" kaymakamlığı, 1894–96 köy cetvelleri (İnevi, Cihanbeyli, Koçhisar), 1893 Haymana kaydı
1881–1893 Osmanlı Nüfus Sayımında Orta Anadolu Kürtleri — sayımda "Ekrad" kategorisi yok; 1880 lâyihası (Rişvan 3.500 hâne), Haymana'da gizlenen nüfus (1893)
Cumhuriyet Nüfus Sayımlarında Kürtçe Anadil: Konya, Ankara ve Kırşehir (1927–1965) — 1927 sayımında kaza düzeyinde Kürtçe anadil (Cihanbeyli %80,5, Haymana %50,6); 1935–1965 yalnız il toplamları
Tapu-Kadastro Kayıtlarında Orta Anadolu Kürt Köylerinin Toprak Tescili (1930–1960) — 1930–60 kayıtlarında tapu sicili yok; 1938–40 Haymana tapusuzluğu, 1950'ler Cihanbeyli toprak komisyonu, Acıkuyu sınır kavgası
1873–1875 Orta Anadolu Kıtlığı ve Kürt Aşiretleri
Kıtlık sürecinde Reşwan Aşireti ve diğer İç Anadolu Kürt topluluklarının devletle olan vergi temelli ilişkileri
93 Harbi, I. Dünya Savaşı, Çanakkale ve Yunan Harbinde Mikailîler
Mecburî İskân ve Orta Anadolu Kürtleri
BOA Belgelerine Göre Mecburî İskân
Orta Anadolu Kürtleri (Reşwan) - Kronoloji (1830-1932)
Heci Buxurci — "Konya'nın son isyancısı" (öl. 1933): sözlü gelenek ve kaynak eleştirisi

→ Bu döneme ait bütün sayfalar

Dönem VI — Yayladan kasabaya, deveden kamyona (1950–1984)

Kışla–yayla düzeninin çözülmesi, yaylaların köye dönüşmesi; devecilikten karayoluna, tuz fabrikalarına ve kasabalaşmaya.

→ Bu döneme ait bütün sayfalar

Dönem VII — Avrupa’ya göç ve diaspora (1960’lar →)

1960’lardan itibaren Almanya, İsveç, Danimarka, Hollanda ve Fransa’ya işçi göçü; havaleler, diaspora ağları ve memleketle süren bağ.

Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü
1960’lardan itibaren İsveç’e Kürt göçü
Pepûk Café: Ömeranlı’nın Avrupa’ya Göç Hafızası
Avrupa Göçünün Kürt Siyasal Kimliği Üzerindeki Etkisi
Bîrnebûn 1 (1997) — Orta Anadolu Kürtlerinin ilk dergisinin ilk sayısı: 17 yazının incelemesi
Bîrnebûn 68 (2017) — derginin Kurmancî 68. sayısı: 24 yazının incelemesi (Celikan/Yeşilyurt, Kilama Elê Hecî, Sîyarê Têrika)
Veger 7 (2004) — İsveç'teki Veger dergisinin Mart 2004 sayısı: Heci Buxurci II, Zeriqî aşireti, Arşıncı, 2004 yerel seçimleri

→ Bu döneme ait bütün sayfalar

Aşiretler ve topluluklar

Rişvan Aşireti (Reşwan, Rişwan, Rışvan, Reşvan, Reşiyan, Reşî)

Diğer topluluklar

Yöreler ve yerleşimler

Yöreler

Yerleşimler

Kronolojiler

Kaynaklar ve yöntem

Arşiv ve belgeler dizini · Arşiv belgeleri kategorisi
Osmanlı Arşivlerinde Rişvanlar · Osmanlı Arşivlerinde Esbkeşan
Seyyahlar: Georges Perrot — Haymana Kürtleri (1865)
İngiliz konsolosluk raporları: İngiliz Konsolosluk Raporlarında Ankara ve Konya Kürtleri (1878–1907) — Haymana'da "5.000 erkek" (Fontana 1895); Konya Kürtleri ve Orta Anadolu Rişvanları raporlarda yok
Rus ve Alman raporları: Rus ve Alman Diplomatik Raporlarında Orta Anadolu Aşiretleri — Orta Anadolu aşiretleri hakkında diplomatik rapor yok; Sarre 1895 (Dondurma, Toprakkale), Kiepert 1907 "Winterlager von Kurden", Lerch 1857 Rišvān 750 çadır (Siverek)
Mezar taşları: Orta Anadolu Kürt Köy Mezarlıklarında Osmanlıca Mezar Taşı Kitabeleri — İnler (Mikaila) ve Uzunbeyli'de taşa yazılmış aşiret adları, iki bağımsız okumanın karşılaştırması, tarih dönüşümü hataları ve saha belgeleme yöntemi (500 araştırma konusu dizisinin 14. makalesi)
Sözlü tarih yöntemi: Orta Anadolu Kürt Köylerinde Sözlü Tarih Görüşmesi: Yöntem, Soru Seti ve Etik İlkeler — kaynaklarımızdaki görüşme uygulamalarının eleştirisi, 15 temalı soru seti, kayıt ve metaveri standardı, KVKK'ya dayalı 11 etik ilke ve rıza formu taslağı (500 araştırma konusu dizisinin 15. makalesi)
Aile belgeleri: Orta Anadolu Kürt Ailelerinde Belge Toplama ve Dijitalleştirme Rehberi: Tapu Senedi, Nüfus Tezkeresi ve Hüccet — kaynaklarımızda ve Bîrnebûn'da özgün aile tapusu, nüfus tezkeresi ya da hücceti yok; belge türleri, resmî erişim (5490, KVKK, FSEK), aile ölçeğinde tarama standardı, Hicrî/Rumî çeviri tuzakları ve adım adım kontrol listesi (500 araştırma konusu dizisinin 16. makalesi)
Kaynak eleştirisi: Orta Anadolu Kürt Tarihçiliğinde Tek Kaynaklı İddialar ve Kaynak Hiyerarşisi — Niebuhr, Hütteroth, Perrot ve Sykes zincirleri; hata türleri, etiket tutarsızlıkları, önerilen hiyerarşi ve doğrulama listesi (500 araştırma konusu dizisinin 17. makalesi)
Yer adları: Nişanyan Yeradları ve Orta Anadolu Kürt Köyleri: Kullanım ve Sınırlar — veri tabanının yapısı, 27 kaydın kontrolü, Reşvan/Rişvan etiketleri, Bîrnebûn ile döngüsel kaynak sorunu ve üç sütunlu (Kürtçe ad / eski resmî ad / bugünkü resmî ad) kullanım yöntemi (500 araştırma konusu dizisinin 18. makalesi)
Tarihsel coğrafya: Orta Anadolu Kürtlerinin Tarihsel Coğrafyası: Kulu–Cihanbeyli, Rişvan Aşireti ve Ömeranlı — Nişanyan'ın 59 iddiasının bağımsız kaynaklarla karşılaştırılması, Kulu–Cihanbeyli'de 72 yerleşimlik köy envanteri, Rişvan'ın 1519'dan 19. yüzyıla yayılımı, 228 kayıtlık arşiv atıf envanteri ve 20 halkalı Ömeranlı belge zinciri
Saha araştırmaları: Kırklar Yaylası (1984)
Sözlü tarih: Suat Dede Tezinde Sözlü Tarih Yöntemi · Sözlü tarih kategorisi
Kitap düzeninde araştırma: Portal:Orta Anadolu Kürtleri Araştırması (Bölüm I–VII, kaynakça, ekler)
Yöntem ve kaynaklar: Orta Anadolu Kürtleri için Osmanlı Arşivi (BOA) Fon Rehberi — hangi Osmanlı arşiv fonunda ne aranır (500 araştırma konusu dizisinin 1. makalesi)
Divan defterleri: Mühimme ve Ahkâm Defterlerinde Reşwan Kayıtlarının Dökümü (1560–1800) — Mühimme, Şikâyet ve Ahkâm defterlerinde 218 Reşwan kaydı (500 araştırma konusu dizisinin 2. makalesi)
Mahkeme kayıtları: Konya Şer'iyye Sicillerinde Kürt Aşiretlerine İlişkin Davalar — Konya sicilleri, Kürt aşireti davaları ve araştırma boşluğu (500 araştırma konusu dizisinin 3. makalesi)
Mahkeme kayıtları: Ankara Şer'iyye Sicillerinde Haymana ve Bala Kürtleri — Ankara sicilleri, Haymanateyn naibi ve sicilde aranacak hedefler (500 araştırma konusu dizisinin 4. makalesi)
Nüfus kayıtları: 1831 Nüfus Sayımında Konya ve Ankara'da Aşiret Nüfusu — Karaman eyaleti ve Ankara sancağı aşiret rakamları, 1830–31 defterlerinde Rişvan (500 araştırma konusu dizisinin 5. makalesi)
Vergi kayıtları: 1840'ların Temettuat Defterlerinde Cihanbeyli ve Haymana Köyleri — Haymanateyn ve Konya temettuat defterleri, aşiret başlıklı defterler (500 araştırma konusu dizisinin 6. makalesi)
Nüfus ve iskân kayıtları: 1844–1845 Aşiret Tahrirleri ve Rişvan Hane Listeleri — 1840'lar aşiret tahrirleri, oymak oymak Rişvan hane listeleri ve tutarsızlıkları (500 araştırma konusu dizisinin 7. makalesi)

Güvenilirlik etiketleri

Bu dizideki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenir: Kesin birincil belgeyle doğrulanmış · Muhtemel ikincil kaynaklarla destekleniyor · Sözlü rivayet sözlü tarih / aile hafızası · Arşivle doğrulanmalı arşivle doğrulanmalı · Hipotez araştırmacı yorumu

Portal 01.10.2026’da kuruldu. Dönem sayfaları ve merkez sayfalar kademeli olarak genişletilecektir. Bir sayfayı bu diziye eklemek için üstüne {{Tarih Serisi|dönem=IV}}, altına {{Navbox Orta Anadolu Kürtleri Tarihi}} koyun.