Cihanbeyli Kürtleri: Revizyonlar arasındaki fark
k (Reşwan ajanı: Syrian-Kurdish Intersections (2024) ve Köksal 2006; Rişvan/Cihanbeyli kronolojisi; Sykes Rashwan kaydı düzeltmesi (patron onayıyla)) |
k (Wiki taraması düzeltmesi (W-096) — patron onayıyla) |
||
| (Aynı kullanıcının aradaki diğer 3 değişikliği gösterilmiyor) | |||
| 14. satır: | 14. satır: | ||
* '''1851''': Dokuz aşiret "Aşayir-i Seb'a (Yedi Aşiret) Kaymakamlığı" olarak bir kaymakam ve kaza meclisiyle yönetiliyordu; 103 köyde 2.900 hane reisi kayıtlıydı (BOA NFS.d 3525). Cihanbeyli aşireti 13 köy ve 516 haneydi; müdürü Seyit Şeyh İbrahim'di. Ayrıntı: [[Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)]].<ref name="aygun2019" /> {{Güvenilirlik|kesin}} | * '''1851''': Dokuz aşiret "Aşayir-i Seb'a (Yedi Aşiret) Kaymakamlığı" olarak bir kaymakam ve kaza meclisiyle yönetiliyordu; 103 köyde 2.900 hane reisi kayıtlıydı (BOA NFS.d 3525). Cihanbeyli aşireti 13 köy ve 516 haneydi; müdürü Seyit Şeyh İbrahim'di. Ayrıntı: [[Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)]].<ref name="aygun2019" /> {{Güvenilirlik|kesin}} | ||
* '''1844–1860''' (Köksal 2006): Mirveys boyunun reisi 1844'te Alişan Bey'i şikâyet etti; Rüstem Paşa her boya muhtar atanmasını önerdi. 1847–1848'de aşiretin Rus tüccar David Savalan'a koyun borcu İstanbul'un et arzını etkiledi. Köksal'a göre Alişan Bey 1852'de Kırşehir'in yöneticisiydi (Aygün ise 1850'de Tokat'a sürüldüğünü yazar; bkz. [[Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period (2024)]]). 1860'ta Cihanbeyli'nin ayrı idari birimi kaldırıldı; aşiretin bir kısmı Esbkeşan köylerine, çoğunluğu Sivas'ın Koçgiri kazasına yerleşti.<ref name="koksal06">Yonca Köksal, "Coercion and Mediation: Centralization and Sedentarization of Tribes in the Ottoman Empire", ''Middle Eastern Studies'' 42/3 (2006), s. 469–491.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}} | * '''1844–1860''' (Köksal 2006): Mirveys boyunun reisi 1844'te Alişan Bey'i şikâyet etti; Rüstem Paşa her boya muhtar atanmasını önerdi. 1847–1848'de aşiretin Rus tüccar David Savalan'a koyun borcu İstanbul'un et arzını etkiledi. Köksal'a göre Alişan Bey 1852'de Kırşehir'in yöneticisiydi (Aygün ise 1850'de Tokat'a sürüldüğünü yazar; bkz. [[Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period (2024)]]). 1860'ta Cihanbeyli'nin ayrı idari birimi kaldırıldı; aşiretin bir kısmı Esbkeşan köylerine, çoğunluğu Sivas'ın Koçgiri kazasına yerleşti.<ref name="koksal06">Yonca Köksal, "Coercion and Mediation: Centralization and Sedentarization of Tribes in the Ottoman Empire", ''Middle Eastern Studies'' 42/3 (2006), s. 469–491.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}} | ||
* 1864'te aşiret Ankara'ya bağlanmak istedi. 1889'da Ankara vilayetine bağlı Cihanbeyli aşiretinin bazı köyleri Konya vilayetine bağlandı. | * 1864'te aşiret Ankara'ya bağlanmak istedi. 1889'da Ankara vilayetine bağlı Cihanbeyli aşiretinin bazı köyleri Konya vilayetine bağlandı. Alişan Beyzade Derviş Bey'in binasını hükümet dairesi olarak bağışladığı aktarılır; Yıldız'ın s. 336'daki belgesi ise Derviş Bey için 4 Temmuz 1907 tarihli bir Mecidî nişanı talebidir ve bağışın yılı bu belgeden çıkmaz.<ref name="yildiz" /> {{Güvenilirlik|muhtemel}} | ||
== Rişvan oymakları == | == Rişvan oymakları == | ||
* 1842–1843'te Konya valisi Rişvan'dan 1600 haneyi başta Esbkeşan olmak üzere yerleştirdi, ancak çoğu dağıldı. 1847–1848'de Nasırlı, Hacılar, Şefikanlı, Cudikanlı, Celikanlı, Ömeranlı, Belikanlı ve Mülûkanlı oymaklarından gruplar yeniden Esbkeşan'a yerleştirildi.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|arşiv}} | * 1842–1843'te Konya valisi Rişvan'dan 1600 haneyi başta Esbkeşan olmak üzere yerleştirdi, ancak çoğu dağıldı. 1847–1848'de Nasırlı, Hacılar, Şefikanlı, Cudikanlı, Celikanlı, Ömeranlı, Belikanlı ve Mülûkanlı oymaklarından gruplar yeniden Esbkeşan'a yerleştirildi.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|arşiv}} | ||
* 1880 | * 30 Eylül 1880 tarihli bir lâyihada (BOA Y.PRK.UM 1/107; sayım değil, tahminî rakam) Esbkeşan kazasında 1200 hane ve 4700 nüfus Rişvan gösterilir.<ref name="dede" /> {{Güvenilirlik|muhtemel}} | ||
* Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre bugünkü yerleşimler:<ref name="soy19" /> | * Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre bugünkü yerleşimler:<ref name="soy19" /> | ||
** Halikanlı: [[Sağlık]] (yaklaşık 200 hane), [[Gölyazı]] (Dondurma), [[Günyüzü]], [[Taşpınar]], Oğuzeli (Tömek), [[Yapalı]] (Kamber) | ** Halikanlı: [[Sağlık]] (yaklaşık 200 hane), [[Gölyazı]] (Dondurma), [[Günyüzü]], [[Taşpınar]], Oğuzeli (Tömek), [[Yapalı]] (Kamber) | ||
| 27. satır: | 27. satır: | ||
== Tuz ve deve == | == Tuz ve deve == | ||
Gölyazı'daki Halikanlı anlatıcılarına göre 20. yüzyılın başında Tuz Gölü'nden alınan tuz develerle Aydın, Denizli, İzmir, Ankara, Beypazarı ve Polatlı'ya taşınır, kuru incir, üzüm ve pirinçle takas edilirdi. Batı Anadolu yolculuğu 45–70 gün sürerdi.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} Aynı ekonomi Kulu'daki [[Ömeranlı]] için de anlatılır: [[Deveden Tuz Fabrikasına]]. | Gölyazı'daki Halikanlı anlatıcılarına göre 20. yüzyılın başında Tuz Gölü'nden alınan tuz develerle Aydın, Denizli, İzmir, Ankara, Beypazarı ve Polatlı'ya taşınır, kuru incir, üzüm ve pirinçle takas edilirdi. Batı Anadolu yolculuğu 45–70 gün sürerdi.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} Aynı ekonomi Kulu'daki [[Ömeranlı]] için de anlatılır: [[Deveden Tuz Fabrikasına]]. | ||
== Seçimler (2002–2004) == | |||
* '''2002 genel seçimi:''' DEHAP, Cihanbeyli ilçesinde yaklaşık %32 oyla (9.330 oy) birinci parti oldu.<ref name="h2002">Haberler.com, "2002 Genel Seçim Sonuçları" ilçe sayfaları (oranlar tam sayıya yuvarlanmıştır), erişim 5 Ekim 2026.</ref> Cihanbeyli, DEHAP'ın bu seçimde Doğu ve Güneydoğu dışında birinci çıktığı tek ilçedir.<ref name="trrapor">"Haritalarla Seçimler: 2002 Genel Seçimleri", ''Türkiye Raporu'' (turkiyeraporu.com), erişim 5 Ekim 2026.</ref> {{Güvenilirlik|muhtemel}} | |||
* '''2004 yerel seçimi:''' ''Veger'' dergisinde Şoreş Reşî, seçimden önce, Orta Anadolu'dan "istenilen derecede" aday çıkmayacağını yazdı ve nedenini aile bağları, korku ve örgüt eksikliğine bağladı (yazarın görüşü).<ref name="v7yerel">Şoreş Reşî, "Yerel Seçimler", ''Veger'' 7 (Mart 2004), s. 34–38. Ayrıntılı inceleme: [[Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)]].</ref> Resmî sonuçlara göre DEHAP'ın da içinde olduğu Demokratik Güçbirliği (SHP listesi) Cihanbeyli merkezinde %11,2 oy aldı; belediyeyi AK Parti kazandı. Beldelerde güçbirliği [[Gölyazı]]'yı kazandı (%60,4); [[Kandil]], [[Yapalı]] ve [[Kuşça]]'da ikinci oldu. [[Yeniceoba]]'yı CHP kazandı; burada SHP'ye oy kaydı yoktur.<ref name="ysk04">Yüksek Seçim Kurulu, ''28 Mart 2004 Mahalli İdareler Genel Seçimi – Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları'' (PDF), ysk.gov.tr, Konya ve Ankara seçim çevreleri. Yüzdeler hesaplanmıştır.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}} | |||
* 2002 ilçe oyu ile 2004 belediye oyu doğrudan karşılaştırılamaz: ilki köyler dahil bütün ilçeyi, ikincisi yalnız belediye sınırlarını kapsar. | |||
== Ayrıca bakınız == | == Ayrıca bakınız == | ||
* [[Konya ve Ankara Vilayet Salnamelerinde Aşiret, Köy ve Nahiye Kayıtları (1868–1914)]] | |||
* [[Cihanbeyli]] · [[Cihanbeyli/Esbkeşan]] · [[Osmanlı Arşivlerinde Esbkeşan]] | * [[Cihanbeyli]] · [[Cihanbeyli/Esbkeşan]] · [[Osmanlı Arşivlerinde Esbkeşan]] | ||
* [[Kulu Kürtleri]] | * [[Kulu Kürtleri]] | ||
* [[Cumhuriyet Nüfus Sayımlarında Kürtçe Anadil: Konya, Ankara ve Kırşehir (1927–1965)]] | |||
* [[Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period (2024)]] | * [[Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period (2024)]] | ||
* [[Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)]] | * [[Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)]] | ||
| 36. satır: | 43. satır: | ||
* [[Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar]] | * [[Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar]] | ||
* [[Canbegan]] | * [[Canbegan]] | ||
* [[Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)]] | |||
== Güvenilirlik etiketleri == | == Güvenilirlik etiketleri == | ||
16.05, 18 Ekim 2026 itibarı ile sayfanın şu anki hâli
📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Cihanbeyli Kürtleri
- İlçe için bkz. Cihanbeyli.
Cihanbeyli Kürtleri, Konya'nın Cihanbeyli ilçesinde yaşayan Kürt topluluklarıdır. İlçe adını, 19. yüzyılda bölgede güçlü olan Kürt Cihanbeyli aşiretinden alır.[1] İlçede ayrıca Rişvan Aşiretinin pek çok oymağı yaşar.[2]
Ad: Esbkeşan'dan Cihanbeyli'ye
Bölgenin Osmanlı dönemindeki adı Esbkeşan idi. Bu ad, at yetiştiren boy ve aşiretlerden gelir (Farsça esb, Kürtçe hesp: at).[1][3] 19. yüzyılda Esbkeşan, Konya sancağına bağlı bir kazaydı ve Rişvan oymaklarının yerleştirildiği başlıca yerlerden biri oldu. Dede'nin görüştüğü anlatıcılar ise Cihanbeyli adını Canbeg aşiretine bağlar.[3] Sözlü rivayet
Cihanbeyli aşireti
- 1744: Malatya'nın Şutili kazasındaki "Cihanbeyli aşireti"nin Rakka'ya iskânı için ferman çıkarıldı. 1749'da Rakka'dan kaçan Cihanbeyliler bağlamında "İmranlı / Omeranlı Kürtleri" de anılır.[1] Kesin
- 19. yüzyılın başında Cihanbeyli, Rişvan, Canbeg ve Şıhbızın aşiretleri Ankara–Konya bozkırına geldi. İnalcık, 1860'a kadar kuzey bozkırda hayvancı Cihanbeyli aşiret konfederasyonunun hâkim olduğunu yazar.[3] Muhtemel
- 19. yüzyılın ortasında aşiretin başında "mir" Alişan Bey ve ailesi vardı. Alişan Bey'in Rişvan iskânında görev alırken aşiret halkından haksız para aldığı da belgelerde geçer.[2][1]
- 1827–1828: Devlet, Esbkeşan ve Bozulus'tan kopup Cihanbeyli aşiretine katılan yaklaşık 150 hanenin geri dönmesini istedi; Alişan Bey "canı isteyenler asıl vatanlarına gitsin, istemeyenlere cebretmek âdetimiz değildir" diye cevap verdi (BOA HAT 445/22276).[4] Kesin
- 1840 civarı: Devlet Cihanbeyli, Mikailli, Şeyhbizinli, Modanlı, Atmanlı, Hemanlı ve Sehanlı aşiretlerini "Yediboy Aşireti" adıyla Alişan Bey'in idaresinde tek bir idari-mali birime bağladı; sonra Geygel ve Zeyveli de eklendi (BOA İ.MVL 13/195).[4] Kesin
- 1851: Dokuz aşiret "Aşayir-i Seb'a (Yedi Aşiret) Kaymakamlığı" olarak bir kaymakam ve kaza meclisiyle yönetiliyordu; 103 köyde 2.900 hane reisi kayıtlıydı (BOA NFS.d 3525). Cihanbeyli aşireti 13 köy ve 516 haneydi; müdürü Seyit Şeyh İbrahim'di. Ayrıntı: Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861).[4] Kesin
- 1844–1860 (Köksal 2006): Mirveys boyunun reisi 1844'te Alişan Bey'i şikâyet etti; Rüstem Paşa her boya muhtar atanmasını önerdi. 1847–1848'de aşiretin Rus tüccar David Savalan'a koyun borcu İstanbul'un et arzını etkiledi. Köksal'a göre Alişan Bey 1852'de Kırşehir'in yöneticisiydi (Aygün ise 1850'de Tokat'a sürüldüğünü yazar; bkz. Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period (2024)). 1860'ta Cihanbeyli'nin ayrı idari birimi kaldırıldı; aşiretin bir kısmı Esbkeşan köylerine, çoğunluğu Sivas'ın Koçgiri kazasına yerleşti.[5] Kesin
- 1864'te aşiret Ankara'ya bağlanmak istedi. 1889'da Ankara vilayetine bağlı Cihanbeyli aşiretinin bazı köyleri Konya vilayetine bağlandı. Alişan Beyzade Derviş Bey'in binasını hükümet dairesi olarak bağışladığı aktarılır; Yıldız'ın s. 336'daki belgesi ise Derviş Bey için 4 Temmuz 1907 tarihli bir Mecidî nişanı talebidir ve bağışın yılı bu belgeden çıkmaz.[1] Muhtemel
Rişvan oymakları
- 1842–1843'te Konya valisi Rişvan'dan 1600 haneyi başta Esbkeşan olmak üzere yerleştirdi, ancak çoğu dağıldı. 1847–1848'de Nasırlı, Hacılar, Şefikanlı, Cudikanlı, Celikanlı, Ömeranlı, Belikanlı ve Mülûkanlı oymaklarından gruplar yeniden Esbkeşan'a yerleştirildi.[2] Arşivle doğrulanmalı
- 30 Eylül 1880 tarihli bir lâyihada (BOA Y.PRK.UM 1/107; sayım değil, tahminî rakam) Esbkeşan kazasında 1200 hane ve 4700 nüfus Rişvan gösterilir.[3] Muhtemel
- Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre bugünkü yerleşimler:[2]
Tuz ve deve
Gölyazı'daki Halikanlı anlatıcılarına göre 20. yüzyılın başında Tuz Gölü'nden alınan tuz develerle Aydın, Denizli, İzmir, Ankara, Beypazarı ve Polatlı'ya taşınır, kuru incir, üzüm ve pirinçle takas edilirdi. Batı Anadolu yolculuğu 45–70 gün sürerdi.[2] Sözlü rivayet Aynı ekonomi Kulu'daki Ömeranlı için de anlatılır: Deveden Tuz Fabrikasına.
Seçimler (2002–2004)
- 2002 genel seçimi: DEHAP, Cihanbeyli ilçesinde yaklaşık %32 oyla (9.330 oy) birinci parti oldu.[6] Cihanbeyli, DEHAP'ın bu seçimde Doğu ve Güneydoğu dışında birinci çıktığı tek ilçedir.[7] Muhtemel
- 2004 yerel seçimi: Veger dergisinde Şoreş Reşî, seçimden önce, Orta Anadolu'dan "istenilen derecede" aday çıkmayacağını yazdı ve nedenini aile bağları, korku ve örgüt eksikliğine bağladı (yazarın görüşü).[8] Resmî sonuçlara göre DEHAP'ın da içinde olduğu Demokratik Güçbirliği (SHP listesi) Cihanbeyli merkezinde %11,2 oy aldı; belediyeyi AK Parti kazandı. Beldelerde güçbirliği Gölyazı'yı kazandı (%60,4); Kandil, Yapalı ve Kuşça'da ikinci oldu. Yeniceoba'yı CHP kazandı; burada SHP'ye oy kaydı yoktur.[9] Kesin
- 2002 ilçe oyu ile 2004 belediye oyu doğrudan karşılaştırılamaz: ilki köyler dahil bütün ilçeyi, ikincisi yalnız belediye sınırlarını kapsar.
Ayrıca bakınız
- Konya ve Ankara Vilayet Salnamelerinde Aşiret, Köy ve Nahiye Kayıtları (1868–1914)
- Cihanbeyli · Cihanbeyli/Esbkeşan · Osmanlı Arşivlerinde Esbkeşan
- Kulu Kürtleri
- Cumhuriyet Nüfus Sayımlarında Kürtçe Anadil: Konya, Ankara ve Kırşehir (1927–1965)
- Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period (2024)
- Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)
- Haymana Kürtleri ile Cihanbeyli Kürtleri arasındaki farklar
- Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar
- Canbegan
- Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)
Güvenilirlik etiketleri
Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: Kesin birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · Muhtemel ikincil kaynaklarla destekleniyor · Sözlü rivayet sözlü tarih · Arşivle doğrulanmalı arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · Hipotez araştırmacı yorumu. Ayrıntı: Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi.
Kaynakça
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Fikret Yıldız, Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı, belge ekleri.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Necmettin Aygün, "Cihanbeyli-Haymana Sahasındaki Konar-Göçer Toplulukların İdari, Sosyal ve İktisadi Yapıları (1827-1861)", Mütefekkir 6/12 (2019), s. 539–558, DOI 10.30523/mutefekkir.659197.
- ↑ Yonca Köksal, "Coercion and Mediation: Centralization and Sedentarization of Tribes in the Ottoman Empire", Middle Eastern Studies 42/3 (2006), s. 469–491.
- ↑ Haberler.com, "2002 Genel Seçim Sonuçları" ilçe sayfaları (oranlar tam sayıya yuvarlanmıştır), erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ "Haritalarla Seçimler: 2002 Genel Seçimleri", Türkiye Raporu (turkiyeraporu.com), erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ Şoreş Reşî, "Yerel Seçimler", Veger 7 (Mart 2004), s. 34–38. Ayrıntılı inceleme: Yerel Seçimler (Veger 7, 2004).
- ↑ Yüksek Seçim Kurulu, 28 Mart 2004 Mahalli İdareler Genel Seçimi – Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları (PDF), ysk.gov.tr, Konya ve Ankara seçim çevreleri. Yüzdeler hesaplanmıştır.