Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)
"Yerel Seçimler", Şoreş Reşî'nin Veger dergisinin 7. sayısında (Mart 2004) yayımlanan beş sayfalık siyasi bir yazısıdır.[1] Yazı, 28 Mart 2004 yerel seçimlerinden önce kaleme alınmıştır. Yazar, Orta Anadolu Kürtlerini DEHAP'ın da içinde yer aldığı, SHP çatısındaki "Demokratik Güçbirliği"ni desteklemeye çağırır. Yazıda aday listesi, tablo ya da oy verisi yoktur. Bu sayfa, yazarın görüşlerini özetler ve yazıda anılan Orta Anadolu ilçe ve beldelerinin 2004 sonuçlarını resmî YSK verisiyle ayrıca verir.
Yazının içeriği
Seçimin anlamı
Yazara göre seçim, "Ulusal Demokrasi Hareketi", DEHAP ve Türkiye için önemlidir. Asıl amaç belediye ya da meclis üyeliği sayısı değil, "toplumun değişim, dönüşüm ve demokratikleşmesi"dir.[1] Yazar, Kürt sorununun demokratik ve barışçıl yoldan çözülmesini bu dönüşümün merkezine koyar. Ona göre silahlı direniş dönemi bitmiştir. Dışarıdan ithal edilecek bir çözümün de tutma şansı azdır. Bu nedenle belediyelerde kazanılacak bir "mevzi" önemlidir. Yazar, karşı örnek olarak Ankara-Keçiören'de kurulduğunu söylediği "A ve B takımları"nı anar ve bunların "saldırıdan öldürmelere kadar" vardığını ileri sürer. Bu iddia yazarın görüşüdür; doğrulanamadı.
Demokratik Güçbirliği
Yazar, HEP'ten DEHAP'a uzanan Kürt siyasi hareketinin "derin devlet" tarafından sınırlandırıldığını yazar. Seçim kanunu, seçim barajı, açık oy kullandırma, adayları sindirme ve "oyları çalma"yı bunun araçları olarak sayar.[1] Kürt hareketinin Türkiye'yi tek başına dönüştüremeyeceğini, bu yüzden Türkiyeli demokratik güçlerle ittifakın "zorunluluk" olduğunu savunur. "Demokratik Güçbirliği"ni "tarihi bir adım" olarak niteler. İttifaktaki bazı kesimlerin geçmişteki "olumsuz icraatları"na dair itirazları anladığını, ama "duygusallık"la hareket edilmemesi gerektiğini söyler. Yazının sonunda ittifakın bileşenlerini DEHAP, EMEP, SHP, ÖDP, "ÖP" (okuma kuşkulu) ve SDP olarak sayar.
Orta Anadolu Kürtleri ve "sistem partileri"
Yazara göre güçbirliğine katkı her şeyden önce "biz Orta Anadolu Kürtlerinin" menfaatinedir. Sorun çözülmezse "Bosna veya Filistin" benzeri bir durumun en çok "İç Anadolu Kürtleri"ni etkileyeceğini düşünür.[1] Bu nedenle "sistem partileri"nden aday olmayı ya da onlara oy vermeyi "geleceğimizi dinamitlemek" diye niteler. Aday bir kardeş, amca ya da dayı olsa bile oy verilmemesini ister.
Yazar, CHP lideri Deniz Baykal'ın "Biz etnik orijinli partilerle ittifak yapıp 80 yıllık mücadeleyi tehlikeye atamayız" dediğini aktarır ve bu sözü sert biçimde eleştirir. Alıntının kaynağı ve tarihi verilmemiştir. Yazar, "hemşehrilerimiz" dediği CHP'li Eşref Erdem ile Av. Atilla Kart'ı "vicdani muhasebe" yapmaya ve "demokrasi güçlerinin yanında" yer almaya çağırır.
Aday çıkaramama ve nedenleri
Yazar, 28 Mart seçimlerinde Orta Anadolu'dan "istenilen derecede belediye başkan adayı" çıkmayacağını öngörür. 2002 genel seçiminde "% 70'lere varan bir oy oranıyla" iradesini gösteren Anadolu Kürtlerinin aynı başarıyı yerel seçimde gösteremeyeceğini yazar.[1] Nedenleri şöyle sıralar:
- Yerel seçimlerdeki aile ilişkileri, "hedef olurum" korkusu ve akrabalık bağlarına zarar gelmesi kaygısı.
- Jandarma baskısı, gözaltı, karakol ve mahkeme masrafı korkusu.
- Daha önce HADEP ya da DEHAP'ta görev almış veya aday adayı olmuş kişilerin "pasiflik ve moral çöküntüsü".
- DEHAP yöneticilerinin bölgenin "feodal" toplumsal yapısını çözümleyememesi ve adayları en az altı ay önceden belirlememesi. Yazara göre DEHAP adayı olması gerekenler başka partilerden aday olmuştur.
Hizmet ve yatırım
Yazar, bölge halkının "iktidar partisinden seçelim hizmet gelsin" beklentisinin boşa çıktığını savunur.[1] Bölgede yapılan "tek ekstra iş" olarak, 1967'den beri belediye olan Zincirlikuyu'daki kısa bir yolu gösterir. Projenin imzasının "Kürt olan dönemin bakanı" Şerafettin Elçi'ye ait olduğunu yazar (baskıda "Şerefattin" [sic]). Ayrıca Yeniceoba'da projesi bitmiş bir şeker fabrikasının Vefa Tanır'ın çabalarıyla Ilgın'a kaydırıldığını ve bunun "ırkçılık" olduğunu ileri sürer. Yaşlıların anlattığı bir yoksulluk imgesini de aktarır: "Eskiden unu su ile karıştırır, bir tenekeyi üç taşın üzerine koyar ve ekmek pişirirdik."
Diaspora, kadın ve belediyecilik
Yazar, Avrupa'da yaşayanların kuracakları komitelerle Orta Anadolu'daki beldelere yardım edebileceğini ve kardeş belediye ilişkileri kurulabileceğini yazar. Veger dergisinin bu işi örgütlemeye hazır olduğunu bildirir.[1] Önerdiği alanlar kadınlara yardım, çocuk bakımı, ortaklı fabrikalar, tarımsal analizler ve dil kurslarıdır. Kadının aday olmasının Orta Anadolu'da "bugün" zor olduğunu, ama o günü beklediğini yazar. DEHAP'ın halk katılımına ve denetimine dayalı belediyecilik anlayışını "klasik belediyecilik"ten ayırır.
Yazıda anılan yerler ve kişiler
| Ad | Yazıdaki bağlam | Doğrulama |
|---|---|---|
| Zincirlikuyu (Kulu) | "1967 yılından beri belediyelik"; Şerafettin Elçi imzalı kısa yol | 1967'de kasaba (belde) olduğu Vikipedi'de de yazılıdır.[2] Arşivle doğrulanmalı Yol projesi doğrulanamadı. |
| Yeniceoba (Cihanbeyli) | Projesi bitmiş şeker fabrikası Ilgın'a "kaydırıldı" | Ilgın Şeker Fabrikası'nın temeli 1976/1977'de atıldı, fabrika 1982'de açıldı.[3] Yeniceoba projesi ve "kaydırma" iddiası doğrulanamadı. Hipotez |
| Ankara-Keçiören | "A ve B takımları" | Doğrulanamadı. |
| Şerafettin Elçi | "Kürt olan dönemin bakanı" | 5 Ocak 1978 – 12 Kasım 1979 arasında Bayındırlık Bakanı.[4] Kesin |
| Vefa Tanır | Fabrikayı Ilgın'a "kaydıran" kişi | Ilgın doğumlu (1927); 1961–1977 ve 1987–1995 Konya milletvekili; 1970'lerde Sağlık ve Bayındırlık bakanı.[5] İddia doğrulanamadı. |
| Eşref Erdem | "Hemşehrimiz" | 1941'de Haymana'nın Bumsuz köyünde doğdu; SHP ve CHP'den Ankara milletvekili.[6] Kesin |
| Av. Atilla Kart | "Hemşehrimiz" | 1954'te Cihanbeyli'nin Yeniceoba beldesinde doğdu; 2002'den itibaren CHP Konya milletvekili.[7] Kesin |
| Deniz Baykal | "Etnik orijinli partilerle ittifak" sözü | Alıntının kaynağı bulunamadı; doğrulanamadı. |
2004 sonuçları: resmî veri
Yazar seçimden önce yazdığı için sonuç vermez. Aşağıdaki tablolar YSK'nın resmî belediye başkanlığı sonuçlarından derlenmiştir.[8] Demokratik Güçbirliği seçime SHP listesiyle girdiği için "SHP" sütunu güçbirliğinin oyunu gösterir. Yüzdeler hesaplanmıştır (H). "—" işareti, YSK tablosunda SHP'ye oy yazılmadığını gösterir. Bu, büyük olasılıkla SHP'nin o belediyede aday göstermediği anlamına gelir. Kazanan partiler ve oy sayıları Vikipedi'deki il sayfalarıyla da karşılaştırıldı ve tutarlı bulundu.[9] Kesin
İlçe merkezleri
| Belediye | İlçe | Tür | Geçerli oy | Birinci (oy, %) | İkinci (oy, %) | SHP (Demokratik Güçbirliği) oyu |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kulu | Kulu | ilçe | 8.774 | AK Parti 4.342 (%49,5) | MHP 3.960 (%45,1) | — |
| Cihanbeyli | Cihanbeyli | ilçe | 7.173 | AK Parti 3.131 (%43,6) | CHP 2.705 (%37,7) | 801 (%11,2) |
| Yunak | Yunak | ilçe | 4.061 | AK Parti 2.283 (%56,2) | MHP 1.332 (%32,8) | — |
| Haymana | Haymana | ilçe | 5.990 | DYP 2.309 (%38,5) | AK Parti 1.189 (%19,8) | 138 (%2,3) |
| Polatlı | Polatlı | ilçe | 35.297 | AK Parti 12.870 (%36,5) | CHP 8.438 (%23,9) | 368 (%1,0) |
| Şereflikoçhisar | Şereflikoçhisar | ilçe | 14.393 | AK Parti 6.080 (%42,2) | CHP 4.614 (%32,1) | — |
Kulu, Cihanbeyli ve Haymana beldeleri
| Belediye | İlçe | Tür | Geçerli oy | Birinci (oy, %) | İkinci (oy, %) | SHP (Demokratik Güçbirliği) oyu |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Celep | Kulu | belde | 612 | CHP 327 (%53,4) | AK Parti 280 (%45,8) | — |
| Karacadağ | Kulu | belde | 1.667 | AK Parti 685 (%41,1) | CHP 598 (%35,9) | 378 (%22,7) |
| Kozanlı | Kulu | belde | 1.454 | AK Parti 891 (%61,3) | MHP 545 (%37,5) | — |
| Kırkpınar | Kulu | belde | 688 | AK Parti 674 (%98,0) | GP 8 (%1,2) | — |
| Ömeranlı (YSK: Tavşancalı) | Kulu | belde | 3.042 | AK Parti 1.341 (%44,1) | CHP 1.161 (%38,2) | — |
| Tuzyaka | Kulu | belde | 1.169 | AK Parti 720 (%61,6) | SP 437 (%37,4) | — |
| Zincirlikuyu | Kulu | belde | 1.293 | AK Parti 494 (%38,2) | CHP 411 (%31,8) | 343 (%26,5) |
| Bulduk | Cihanbeyli | belde | 1.206 | AK Parti 608 (%50,4) | ANAP 594 (%49,3) | — |
| Büyükbeşkavak | Cihanbeyli | belde | 889 | AK Parti 385 (%43,3) | DYP 309 (%34,8) | — |
| Gölyazı | Cihanbeyli | belde | 2.554 | SHP 1.542 (%60,4) | AK Parti 991 (%38,8) | 1.542 (%60,4) |
| Günyüzü | Cihanbeyli | belde | 1.555 | Bağımsız 874 (%56,2) | AK Parti 679 (%43,7) | — |
| Kandil | Cihanbeyli | belde | 1.176 | AK Parti 605 (%51,4) | SHP 560 (%47,6) | 560 (%47,6) |
| Karabağ | Cihanbeyli | belde | 2.151 | AK Parti 633 (%29,4) | DYP 588 (%27,3) | 378 (%17,6) |
| Kelhasan | Cihanbeyli | belde | 633 | AK Parti 259 (%40,9) | DYP 197 (%31,1) | — |
| Kuşça | Cihanbeyli | belde | 1.260 | CHP 470 (%37,3) | SHP 421 (%33,4) | 421 (%33,4) |
| Kütükuşağı | Cihanbeyli | belde | 1.005 | CHP 508 (%50,5) | AK Parti 490 (%48,8) | — |
| Taşpınar | Cihanbeyli | belde | 2.376 | AK Parti 1.241 (%52,2) | Bağımsız 1.109 (%46,7) | — |
| Yapalı | Cihanbeyli | belde | 1.163 | AK Parti 654 (%56,2) | SHP 506 (%43,5) | 506 (%43,5) |
| Yeniceoba | Cihanbeyli | belde | 3.870 | CHP 2.088 (%54,0) | AK Parti 1.747 (%45,1) | — |
| İnsuyu | Cihanbeyli | belde | 808 | AK Parti 423 (%52,4) | MHP 382 (%47,3) | — |
| Balçıkhisar | Haymana | belde | 1.401 | CHP 759 (%54,2) | AK Parti 437 (%31,2) | — |
| Bumsuz | Haymana | belde | 829 | CHP 562 (%67,8) | AK Parti 265 (%32,0) | — |
| Oyaca | Haymana | belde | 1.414 | MHP 400 (%28,3) | CHP 391 (%27,7) | — |
| Yenice | Haymana | belde | 3.078 | SP 1.612 (%52,4) | AK Parti 1.442 (%46,8) | — |
| Yurtbeyli | Haymana | belde | 1.723 | AK Parti 867 (%50,3) | SP 847 (%49,2) | — |
| Çalış | Haymana | belde | 961 | AK Parti 503 (%52,3) | DYP 367 (%38,2) | — |
Değerlendirme
- Güçbirliği, yazıda anılan altı ilçe merkezinin hiçbirini kazanamadı. En yüksek oranı Cihanbeyli merkezinde aldı (%11,2). Kulu, Yunak ve Şereflikoçhisar merkezlerinde SHP'ye oy kaydı yoktur.[8] (H)
- Kulu, Cihanbeyli ve Haymana'nın 26 beldesinden yedisinde SHP oyu vardır. Güçbirliği bunlardan yalnız Gölyazı'yı kazandı (1.542 oy, %60,4). Kandil (%47,6), Yapalı (%43,5) ve Kuşça'da (%33,4) ikinci oldu. Zincirlikuyu (%26,5) ve Karacadağ'da (%22,7) üçüncü, Karabağ'da (%17,6) dördüncü sırada kaldı.[8] (H)
- Ömeranlı (YSK kaydında "Tavşancalı") beldesinde SHP'ye oy kaydı yoktur. Belediyeyi AK Parti kazandı (1.341 oy, %44,1).[8] Haymana'ya bağlı altı beldede de SHP oyu yoktur.
- Bu tablo, yazarın "istenilen derecede aday çıkmayacak" öngörüsüyle uyumludur. Ama tablo adayların neden çıkmadığını göstermez. Yazarın sunduğu nedenler (aile bağları, korku, örgüt eksikliği) onun gözlemi ve görüşüdür. Hipotez
- Türkiye genelinde SHP, belediye başkanlığı seçiminde 1.129.049 oy (%4,7) aldı.[8] Seçimden sonra DEHAP, güçbirliğinin hedeflenen başarıya ulaşamadığını açıkladı.[10]
"% 70'lere varan" oy iddiası
Yazarın 2002 genel seçimi için verdiği "% 70'lere varan" oran, ilçe düzeyinde desteklenmez. Seçim sitelerinin ilçe sonuçlarına göre DEHAP 2002'de şu oranları aldı:[11]
| İlçe | DEHAP oyu (2002) | Oran | Sıra |
|---|---|---|---|
| Cihanbeyli | 9.330 | %32 | 1. |
| Kulu | 6.356 | %28 | 2. (AK Parti %38) |
| Haymana | 3.583 | %13 | 3. |
| Yunak | 1.069 | %7 | 4. |
Cihanbeyli, DEHAP'ın 2002'de Doğu ve Güneydoğu dışında birinci çıktığı tek ilçedir.[12] Muhtemel Bu yüzden "% 70'lere varan" ifade ancak tek tek köy ya da sandıklar için geçerli olabilir. Sandık düzeyinde veri görülmediği için bu iddia doğrulanamadı. (!)
2002 ve 2004 rakamları doğrudan karşılaştırılamaz. 2002 genel seçim oyu bütün ilçeyi (köyler dahil) kapsar. 2004 belediye başkanlığı oyu ise yalnız belediye sınırları içindeki seçmenlerindir.
Kaynak eleştirisi
- Türü ve konumu: Yazı bir seçim çağrısı ve siyasi değerlendirmedir. Yazar aynı zamanda derginin yayın kurulu üyesidir. Metin olgusal bir seçim raporu değildir; yargılar yazarın görüşüdür.
- Kaynak göstermez: Baykal alıntısı, Keçiören iddiası, Zincirlikuyu yolu ve Yeniceoba fabrikası için kaynak verilmez.
- Doğrulanan ayrıntılar: Zincirlikuyu'nun 1967'de belde olması, Elçi'nin 1978–1979'da bakan olması, Erdem'in Haymana, Kart'ın Yeniceoba doğumlu olması başka kaynaklarla uyumludur.
- Kronoloji: Ilgın Şeker Fabrikası'nın temeli 1976/1977'de atıldı. Vefa Tanır o yıllarda Konya milletvekiliydi ve 1977'de kısa süre Sağlık Bakanıydı. Bu, "kaydırma" iddiasıyla zaman bakımından çelişmez, ama iddiayı da kanıtlamaz. Hipotez
- Sayısal iddia: "% 70'lere varan" oran ilçe verisiyle desteklenmez (!).
- Tarih: Her sayfanın altında "ADAR 2004" yazar. Yazıdaki "28 Mart 2004'te yapılacak olan" ifadesi de sayının seçimden önce, Mart 2004'te çıktığını doğrular. Kesin
- Rişvan bağlantısı: Yazıda aşiret adı geçmez. Ancak sonuç tablosundaki Gölyazı, Yapalı, Kuşça, Yeniceoba, Günyüzü ve Bulduk, Cihanbeyli Kürtleri sayfasında Rişvan oymaklarının bugünkü yerleşimleri arasında sayılır. Karacadağ da Rişvan'ın Halikanlı koluna bağlanır.
Ayrıca bakınız
- Derginin bütün yazıları: Veger 7 (2004)
- Orta Anadolu Kürtleri · Kulu Kürtleri · Cihanbeyli Kürtleri · Haymana Kürtleri
- Ömeranlı · Zincirlikuyu · Yeniceoba · Gölyazı
- İç Anadolu Kürtlerinde Yerel Basın ve Diasporadaki Kültürel Yayıncılık
Kaynakça
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Şoreş Reşî, "Yerel Seçimler", Veger 7 (Mart 2004), s. 34–38.
- ↑ "Zincirlikuyu, Kulu", tr.wikipedia.org, erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ Türkşeker, "Ilgın Şeker Fabrikası" tanıtım sayfaları, turkseker.gov.tr, erişim 5 Ekim 2026. Temel atma tarihi bir sayfada 10 Ekim 1976, diğerinde 10 Ekim 1977 olarak verilir.
- ↑ "Şerafettin Elçi", tr.wikipedia.org, erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ "Vefa Tanır", tr.wikipedia.org, erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ "Eşref Erdem", tr.wikipedia.org; TBMM milletvekili özgeçmişi (20. dönem, Ankara), erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ TBMM milletvekili özgeçmişi, "Atilla Kart" (22. dönem, Konya), tbmm.gov.tr, erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Yüksek Seçim Kurulu, 28 Mart 2004 Mahalli İdareler Genel Seçimi – Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları (PDF), ysk.gov.tr, Ankara ve Konya seçim çevreleri. Sütunlar PDF'teki konumlarına göre okunmuş, her satırda parti oylarının toplamı geçerli oyla karşılaştırılmıştır.
- ↑ "Konya'da 2004 Türkiye yerel seçimleri" ve "Ankara'da 2004 Türkiye yerel seçimleri", tr.wikipedia.org (İHA verisine dayanır), erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ "DEHAP: Güçbirliği başarılı olamadı", Yeni Şafak (çevrim içi arşiv); aynı açıklama Milliyet arşivinde "DEHAP'tan itiraf: Güçbirliği hedeflenen başarıyı yakalayamadı" başlığıyla, erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ Haberler.com, "2002 Cihanbeyli / Kulu / Haymana / Yunak Genel Seçim Sonuçları" sayfaları (oranlar tam sayıya yuvarlanmıştır), erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ "Haritalarla Seçimler: 2002 Genel Seçimleri", Türkiye Raporu (turkiyeraporu.com), erişim 5 Ekim 2026.