Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri
Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri
Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri, eserde Haymana, Cihanbeyli, Polatlı ve çevresinde oluşan Kürt yerleşim ağını ifade eder. Kaynak, bu köyleri hem resmî kuruluş tarihleri hem de aşiret bağlantıları üzerinden ele almaktadır.[1][2]
Giriş
Kaynağa göre Orta Anadolu’daki Kürt köyleri, büyük ölçüde 18. ve 19. yüzyıllarda şekillenen yerleşimlerdir. Bu köylerin bir bölümü boşalmış eski yerleşim adlarını devralmış, bir bölümü ise aşiret veya kurucu aile adlarıyla tanınmıştır.
Tarihsel arka plan
Eserde, Georges Perrot’nun 1861 tarihli notları ve başka araştırmacıların değerlendirmeleri temel alınarak, Haymana ve çevresindeki Kürt yerleşimlerinin en geç 18. yüzyıl ortalarında ortaya çıktığı belirtilmektedir. 1744 tarihli arşiv belgeleri ile 19. yüzyıl ortası gözlemleri birlikte değerlendirildiğinde, köy ağının bu dönemde belirgin biçimde oluştuğu ifade edilir.[3]
Kaynak ayrıca 1844-1845 temettuat kayıtlarında birçok Kürt köyünün henüz açık biçimde görünmediğini, buna karşılık 1851’e gelindiğinde Haymana-Cihanbeyli hattının konargöçer Kürt aşiretleri ve onlara bağlı yerleşimlerle dolu olduğunu belirtmektedir.[4]
Toplumsal / kültürel / idarî bağlam
Kaynağa göre bu köylerin yerleşim yapısı yalnızca coğrafî değil, aynı zamanda aşiret esaslıdır. Mikailî Aşireti’ne bağlı köyler arasında Yenimehmetli/Rutan, Koçka, Avdan ve Zırkan gibi yerler sayılmaktadır. Bu kayıtlarda haneler, meslekler ve karşılıklı kefalet ilişkileri de yer almaktadır.[5]
1902 vilayet salnamesinde de Haymana kazası içinde Mikaili, Modanlı ve başka aşiretlerin yaşadığı köylerden söz edilir. Köylerin ekonomik temelinde koyunculuk, rençberlik, çobanlık, deve taşımacılığı ve daha sonra ziraat yer almaktadır.
Kaynakta geçen bilgiler
Kaynakta Orta Anadolu’daki Kürt köyleri hakkında şu bilgiler yer alır:
- Bilinen resmî kuruluş tarihleri arasında Zincirlikuyu (1800), Dipdere (1830), Kuşça (1837), Canımana (1843), Karagedik (1846/47), Bulduk (1853/55), Karacadağ (1870), Tuzkaya (1890), Kadıoğlu (1891) ve Hisar (1923) gibi örnekler verilmektedir.
- Mikailî Aşireti’ne tabi köyler arasında Yenimehmetli/Rutan, Koçka, Avdan ve Zırkan kaydedilmektedir.
- Köy adlarının bir kısmı eski yerleşimlerden kalmış, bir kısmı Cumhuriyet döneminde değiştirilmiştir.
- Haymana çevresinde Kürt köylerinin önemli bir bölümü önce yarı göçebe, sonra yerleşik bir yapıya geçmiştir.[6]
Değerlendirme
Eserde Orta Anadolu’daki Kürt köyleri, dağınık bireysel göçlerden çok aşiret temelli yerleşim kümeleri olarak görünmektedir. Köy kuruluş tarihleri, arşiv listeleri ve salname verileri birlikte okunduğunda, bölgedeki Kürt yerleşim ağının planlı iskân ve zamanla yerleşikleşme süreciyle oluştuğu anlaşılmaktadır.
Ayrıca bakınız
- Orta Anadolu Kürtleri
- Haymana Kürtleri
- Mikailî Aşireti
- Mikaila (İnler Katrancı)
- Mikailîlerin İskânı
- Haymanateyn Bölgesi
- Yenimehmetli
Kaynakça
- Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
- PDF’de aktarılan bölüm(ler): Orta Anadolu'daki Bazı Kürt Köylerinin Bilinen Resmî Kuruluş Tarihleri (s. 34); Haymana Kazâsına Dâir Ma'lûmât (s. 28-32); Mikailî Aşireti'ne Tabi Diğer Köyler (s. 81-83).
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Orta Anadolu'daki Bazı Kürt Köylerinin Bilinen Resmî Kuruluş Tarihleri”, s. 34.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Mikailî Aşireti'ne Tabi Diğer Köyler”, s. 81-83.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Orta Anadolu'daki Bazı Kürt Köylerinin Bilinen Resmî Kuruluş Tarihleri”, s. 34.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Haymana Kazâsına Dâir Ma'lûmât”, s. 29-32.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Mikailî Aşireti'ne Tabi Diğer Köyler”, s. 81-83.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Haymana Kazâsına Dâir Ma'lûmât”, s. 31-32.