Mikailîlerin İskânı
Mikailîlerin İskânı
Mikailîlerin İskânı, eserde Mikailî Aşiretinin Orta Anadolu’ya yerleştirilme süreci, bu yerleşimin idarî çerçevesi ve bağlı köy ağı üzerinden anlatılmaktadır. Kaynakta Mikailîlerin, daha geniş Kürt iskân düzeni içinde Haymana, Cihanbeyli ve çevresinde konumlandırıldığı belirtilmektedir.[1][2]
Giriş
Kaynakta Mikailîlerin iskânı, hem Osmanlı idarî yapısının yeniden düzenlenmesi hem de aşiretlerin belirli merkezlerde toplanması bağlamında ele alınır. Bu iskân yalnızca bir köye yerleştirme değil; köyler, aşiret bağlılıkları ve idarî denetim ağlarıyla birlikte yürüyen bir süreç olarak sunulmaktadır.
Tarihsel arka plan
Eserde, Mikailîlerin 1691 sonrası başlayan genel iskân hareketleri içinde yer aldığı, 18. yüzyıl ortalarından itibaren Haymana çevresinde belgelenebilir hâle geldiği belirtilir. 1772’de artık Haymana’da bulundukları, 1799’da Modanlılarla birlikte Karacadağ civarında göründükleri, 1813’te ise başka aşiretlerle beraber Çerkeş-Aydos yaylalarında hayvancılık yaptıkları aktarılmaktadır.[3]
1851 tarihli belgelerde Katrancı köyü ile ona bağlı ya da aynı aşiret dairesinde görülen başka köyler ayrıntılı biçimde kaydedilmiştir. Bu kayıtlar, Mikailîlerin artık yalnızca hareketli aşiret topluluğu değil, köy birimlerine dağıtılmış yerleşik nüfus hâline geldiğini göstermektedir.[4]
Toplumsal / kültürel / idarî bağlam
Kaynağa göre Mikailîlerin iskân edildiği bölgelerin idarî yapılanması zamanla değişmiştir. 19. yüzyıl ortalarına kadar Ankara eyaleti ile ona bağlı kaymakamlık ve sancaklar içinde düzenlenen bu alanlarda, devletin temel amacı aşiretleri denetlenebilir kılmaktı. Bu nedenle Kürt ve Türkmen aşiretlerinin hangi idarî birim altında tutulacağı dikkatle hesaplanmıştır.[5]
BOA kayıtlarında Mikailîler, Cihanbeyli, Şeyhbezenli, Hecibanlı, Atmanlı ve başka gruplarla birlikte zikredilmektedir. Kaynakta ayrıca Mikailî Aşireti’nden sayılan köyler olarak Qewax, Basika, Mîkaîla, Hespîro, Memela, Qirpolî, Düç, Tecîra Kurmanca, Kocahacılı, Yarali ve Îlce gibi yerler harita bağlamında anılmaktadır.[6]
Kaynakta geçen bilgiler
Kaynakta Mikailîlerin iskânı hakkında şu başlıklar öne çıkar:
- Mikailîler, Ankara eyaleti ve bağlı kaymakamlıklar içinde denetlenen aşiret toplulukları arasında yer almıştır.
- Katrancı, Yenimehmetli/Rutan, Koçka, Avdan ve Zırkan gibi köyler Mikailîlerle bağlantılı yerleşimler arasında kaydedilmiştir.
- Köylerde haneler, meslekler ve karşılıklı kefalet ilişkileri belgelenmiştir.
- Devlet, Mikailîleri daha geniş aşiret sistemi içinde başka Kürt ve Türkmen gruplarla birlikte kayda geçirmiştir.
- Yerleşim coğrafyası yalnızca bir merkez köyle sınırlı olmayıp, birden fazla köy ve yayla ilişkisini içermektedir.
Değerlendirme
Eserde Mikailîlerin iskânı, aşiretin yerleşik köy ağına dönüştürülmesinin tarihî örneği olarak sunulmaktadır. Arşiv belgeleri, bu iskânın gelişigüzel değil; idarî sınırlara, vergi düzenine ve aşiret kontrolüne bağlı planlı bir süreç olduğunu göstermektedir.
Ayrıca bakınız
- Mikailî Aşireti
- Mikaila (İnler Katrancı)
- Mecburî İskân ve Orta Anadolu Kürtleri
- Orta Anadolu Kürtleri
- Haymanateyn Bölgesi
- Haymana Kürtleri
- Yenimehmetli
Kaynakça
- Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
- PDF’de aktarılan bölüm(ler): Mikailîlerin İskân Edildiği Bölgelerin İdarî Yapılanmaları (s. 27); BOA Belgelerine Göre Mecburî İskânımız (s. 70); Aşireti Mikailü Kariye-i Katrancı (s. 74-77); Mikailî Aşireti'ne Tabi Diğer Köyler (s. 81-83).
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Mikailîlerin İskân Edildiği Bölgelerin İdarî Yapılanmaları”, s. 27.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “BOA Belgelerine Göre Mecburî İskânımız”, s. 70.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Mecburî İskân Dönemi”, s. 36-37.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Aşireti Mikailü Kariye-i Katrancı”, s. 74-77.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Mikailîlerin İskân Edildiği Bölgelerin İdarî Yapılanmaları”, s. 27.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “BOA Belgelerine Göre Mecburî İskânımız”, s. 70.