1881–1893 Osmanlı Nüfus Sayımında Orta Anadolu Kürtleri

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
(1881–1893 Osmanlı Nüfus Sayımı sayfasından yönlendirildi)
📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Dönem V: Kıtlık, savaşlar ve Cumhuriyet ›1881–1893 Osmanlı Nüfus Sayımında Orta Anadolu Kürtleri

1881–1893 Osmanlı nüfus sayımında Orta Anadolu Kürtleri, 1881/82'de başlayıp sonuçları 1893'te padişaha sunulan Osmanlı genel nüfus sayımının Rişvan (Reşwan), Mikailli, Şeyhbızınlı ve öteki Orta Anadolu Kürt aşiretlerini nasıl kaydettiğini ele alan kaynak ve yöntem makalesidir. Makale "500 araştırma konusu" dizisinin 9. konusudur. Üç kaynak katmanına dayanır:

  1. sayımın yayımlanmış icmalinin Ankara ve Konya sayfaları (Karpat 1985, sayfa görüntülerinden okunup yeniden toplandı), Cuinet 1892 ve Akın 2020 gibi akademik ve çağdaş kaynaklar (14 künye);
  2. bu wikinin kaynak kaydı ve çalışma dosyaları (31 kayıt);
  3. Bîrnebûn dergisinin 94 sayısının taraması (24 kayıt).

Kısa sonuç. Bu sayımda "Ekrad" diye bir sayım kategorisi yoktur. Nüfus millet (din) esasına göre sayılmış, Müslümanlar Türk, Kürt, Türkmen diye ayrılmamıştır. Ankara ve Konya vilayetleri sayımı "tamamlanmış" vilayetler arasındadır ve bu vilayetlerde aşiretler için ayrı bir tahmin satırı da açılmamıştır. Orta Anadolu Kürtleri böylece Haymana, Bala, Keskin, Kırşehir, Akşehir, Konya merkez ve Koçhisar kazalarının Müslüman sütunu içinde, görünmez biçimde yer alır. Literatürde "1880 nüfus sayımı" diye aktarılan Rişvan rakamları (3.500 hâne / 15.000 kişi) bir sayımdan değil, 30 Eylül 1880 tarihli bir lâyihadan gelir. Aynı yıllarda Haymana'da bir Mikailli reisinin aşiret halkını nüfus defterine yazdırmadığına dair bir şikâyet, Kürt nüfusunun en azından bir kısmının eksik kaydedildiğini gösterir. Kesin

Sayım

  • Hukukî çerçeve. Sicill-i Nüfus Nizamnamesi 8 Şevval 1298 / 3 Eylül 1881 tarihlidir. Kayıt köy ve mahalle düzeyinde yapıldı; kadınlar ilk kez yazıldı. Müslümanlar ve tanınmış her millet için ayrı defter tutuldu.[1]
  • Süre. Sayım 1881/82'de başladı ve vilayetlerin çoğunda 1888/89'a kadar sürdü. Sadrazam Cevad Paşa sonuçları 5 Safer 1311 / 17 Ağustos 1893'te ciltli bir defter olarak padişaha sundu. Defter Yıldız evrakındadır (Karpat'ın künyesiyle "BA, Yıldız Perakende 11S 311, no. 215"); bugünkü BOA kodu tespit edilemedi.[2] Kaza esas defterlerinin yeri de bilinmiyor: Osmanlı Arşivi'nin Nüfus Defterleri fonu 1882'de biter, DH.SN.THR fonu ise yalnız 1909–1922 belgelerini kapsar.[3]
  • Kategoriler. İcmalin sütunları, her biri kadın ve erkek ayrı olmak üzere, şunlardır: Müslim, Rum, Ermeni, Bulgar, Katolik, Yahudi, Protestan, Latin, Süryani, gayrimüslim Kıptî ve ecnebi. Kürt ya da aşiret sütunu yoktur. Karpat: "Osmanlı istatistikleri Müslüman nüfusu etnik ve dil gruplarına ayırmadığı için araştırmacı tahminlerinde yalnız coğrafî dağılıma dayanabilir."[4] Kesin
  • Aşiretler. Ulaşılamayan yörelerde, özellikle konar-göçer aşiretlerde, nüfus aşiret reislerinin ve yerel memurların bildirimiyle tahmin edildi. Tahmin ekinde "aşiretler" satırı yalnız Erzurum, Bitlis, Bağdat, Basra, Halep, Zor, Musul ve Suriye için vardır; Ankara ve Konya için yoktur.[4]

"Ekrad" bir sayım kategorisi değildir

"Ekrad" kelimesi bu yıllarda yalnız idari ve şikâyet yazışmalarında geçer: "Mikailli ekrâdı ru'esâsı", "Kırşehri sancağı Kürtlerinden Reşvan-i Kürdî ru'esâsı" gibi (aşağıda). Vilayet salnameleri de nüfusu dine göre verir ("nüfus-ı İslâm", Müslim/Rum). Konya salnamesinin 1300 (1882–83) sayısı Esbkeşan kazası için "8.143 nüfûs-ı kadîme ve aşâir" yazar; burada aşiretler yerli ahaliyle birlikte sayılmış, ayrılmamıştır.[5] Cuinet de Ankara vilayetini "ırklara veya dinlere göre" başlığıyla verir, ama tablo yalnız dine göredir; Kürtler metinde "aşiretler" başlığı altında, sayısız anlatılır.[6]

Ankara ve Konya'da Kürt yerleşim kazaları

Karpat'ın Tablo I.8.A'sındaki Ankara ve Konya sayfaları sayfa görüntüsünden okunup kaza, sancak ve vilayet düzeyinde yeniden toplandı; bütün toplamlar tutmaktadır (Ankara vilayeti 847.132, Konya vilayeti 944.042). Taramanın metin katmanında satırlar kaydığı için (örneğin Haymana'ya Sivrihisar'ın 29.983'ü eşleşir) yalnız görüntü kullanılmıştır.[4] Aşağıda Kürt yerleşiminin bilindiği kazalar verilmiştir.

Vilayet / sancak Kaza Müslüman kadın Müslüman erkek Müslüman toplam Genel toplam Erkek/kadın İçindeki Kürt yerleşim alanı
Ankara / Ankara Haymana 11.945 13.383 25.328 25.356 1,12 Şeyhbizinli nahiyesi; Mikailli, Modanlı, Rişvan, Tirkanlı köyleri
Ankara / Ankara Bala 11.316 11.556 22.872 22.872 1,02 Atmanlı, Hacıbanlı
Ankara / Kırşehir Kırşehir merkez 25.692 27.907 53.599 54.345 1,09 Mucur nahiyesi (Rişvan)
Ankara / Kırşehir Keskin 19.465 20.014 39.479 40.599 1,03 Sebkatlı
Ankara / Kırşehir Çiçekdağı (Mecidiye) 5.055 5.745 10.800 10.800 1,14 Cuinet: "çoğu Kürt"
Ankara / Kayseri Develi 10.746 11.032 21.778 34.683 1,04 Cuinet: bir kısım Kürt aşireti
Konya / Konya Konya merkez 46.348 46.468 92.816 98.435 1,00 İnevi nahiyesi (Ömeranlı, Halikanlı, Cütkanlı, Celep)
Konya / Konya Akşehir 21.158 22.107 43.265 48.151 1,04 Cihanbeyli nahiyesi
Konya / Konya Koçhisar 8.770 11.857 20.627 20.639 1,35 Kulu, Kürdoğlu ve eski Esbkeşan köyleri
Konya / Niğde Aksaray 17.279 20.128 37.407 40.377 1,17 Ekecik ve Aksaray Kürtleri
  • Esbkeşan ya da Cihanbeyli adlı bir kaza tabloda yoktur. 1892'de Esbkeşan'ın yerini Koçhisar kazası almış, İnevi nahiyesi Konya merkez kazasına, Cihanbeyli nahiyesi Akşehir kazasına bağlanmıştı (Cuinet de böyle verir).[6] Lâyihalarda "Esbkeşan" diye geçen Kürt nüfusu icmalde bu üç kazanın Müslüman sütunlarına dağılmış olmalıdır. Nahiye düzeyinde rakam icmalde yoktur. Muhtemel
  • Koçhisar'da erkekler kadınlardan %35 fazladır; iki vilayetin en yüksek oranıdır (vilayet ortalaması 1,03). Haymana (1,12), Aksaray (1,17) ve Çiçekdağı (1,14) da yüksektir. Bu, yeni yerleşik ya da konar-göçer nüfusun yoğun olduğu kazalarda kadınların eksik yazıldığını düşündürür. Hipotez
  • 1888'de Cihanbeyli aşiretinin bazı köyleri Ankara vilayetinden Konya vilayetine bağlandı (BOA, H. 8 Şaban 1305 / 20.04.1888). Sayım sürerken yapılan bu değişiklik, bir köyün 1881/82 kaydında Ankara'da, 1893 icmalinde Konya'da görünebileceği anlamına gelir.[7]

Başka kaynaklarla karşılaştırma

Birim 1881/82–1893 icmali Cuinet 1892 Salname
Ankara vilayeti 847.132 892.901 —
Haymana 25.356 — Ankara 1311 (1893–94): 26.682 Müslüman köy nüfusu + kasaba 346
Keskin 40.599 40.589 —
Çiçekdağı (Mecidiye) 10.800 10.178 —
Konya vilayeti 944.042 1.088.000 ("oldukça yaklaşık") —
Akşehir 48.151 39.811 Konya 1312: Cihanbeyli nahiyesi köyleri 15.102
Koçhisar 20.639 19.825 Konya 1312: Koçhisar kazası köyleri 24.595

Konya 1312 salnamesinin Koçhisar köy toplamı icmalden yaklaşık 4.000 kişi fazladır. Salname rakamları kaza idarelerinden derlenmiş yıllık bildirimlerdir ve bir sayım değildir; fark kayıt eksikliğini ya da sınır değişikliğini yansıtabilir.[8]

"1880 sayımı": Y.PRK.UM 1/107 lâyihası

Söylemez ve ona dayanan yayınlar Rişvan için "1880 (Rumî 1295) yılındaki nüfus sayımı kayıtlarına göre" Esbkeşan'da 1.200 hâne / 4.700 nüfus verir.[9] Bu rakamlar bir sayımdan değil, Şeyh Mehmed'in Mabeyn-i Hümayun'a sunduğu 25 Şevval 1297 / 30 Eylül 1880 tarihli lâyihadan gelir (BOA, Y.PRK.UM 1/107). Lâyihanın cetvelini Akın aktarır:[10]

Aşiret (Akın'daki yazım) Hâne "Tahminî nüfus" Yer
Tirkanlı 180 500 Haymana
Canikli (Cihanbeyli olabilir) 2.500 15.000 Konya ve Ankara; "çoğu Esbkeşan kazasında"
Şıhbızınlı 500 2.000 Haymana
Emürler 50 400 Haymana
Rişvan 3.500 15.000 Ankara, Sivas, Konya
Atamanlı 120 350 Bala
Hacabatlı (Hacıbanlı?) 130 400 Bala
Sebkatlı 250 600 Keskin
Mikailli 150 500 Haymana
Toplam 7.380 34.750

Toplam yeniden hesaplanmıştır ve tutar. Rişvan satırının yöre dökümü Söylemez 2007 üzerinden Dede'de bulunur: Haymana 300 hâne / 2.000, Mucur 1.500 / 6.000, Esbkeşan 1.200 / 4.700, Sivas 500 / 2.300; toplam 3.500 / 15.000. Aynı yerde Bala'daki Hacıbanlı da lâyihadaki rakamla (130 / 400) verilir.[11] İki eşleşme, "1880 sayımı" ile lâyihanın aynı kaynak olduğunu gösterir. Muhtemel

Rakamların niteliği:

  • Rakamlar yuvarlaktır ve hâne başına kişi sayısı kalemden kaleme 3,1 ile 6,7 arasında oynar. Bunlar bir reisin ya da muhbirin tahminleridir, sayım değildir.
  • "Rumî 1295" tarihi tutmaz: Eylül 1880 Rumî 1296'ya düşer. Söylemez 2019'un bu cümleye koyduğu dipnot (İ.MVL 3616) 1848–49 tarihli Vecihi Paşa raporunu gösterir; atıf hatalıdır.[9]
  • Yasemin'in "aynı yıl nüfus tahriri" diye verdiği 3.630 hâne / 15.400 toplamı doğrudur, ama listesinden Mucur'un 1.500 hânesi düşmüştür; toplam ise Hacıbanlı'yı da içerir.[12]
  • Kaba oranlar (yalnız büyüklük fikri için): lâyihanın Haymana'ya yazdığı Kürt grupları (Rişvan payı dahil) yaklaşık 5.400 kişidir, yani icmaldeki Haymana nüfusunun %21'i. Mucur Rişvanı (6.000), Kırşehir merkez kazasının %11'i kadardır. Tarihler ve birimler farklı olduğundan bu oranlar kesin değildir. Hipotez

Eksik kayıt: Haymana şikâyeti (1893)

Sayımın kapanış yılına ait bir BOA dosyası (DH.MKT 128/17) Haymana Meclis-i İdare üyesi ve "Mikailli ekrâdı ru'esâsından" Alişer (Alişir) Bey hakkındaki ihbarı içerir. İhbara göre Alişer Bey "nüfûs-ı mevcûdeyi mektûma uğradup defter-i esâsa kayd ettirmekden başka yüz elliden ziyade kur'a bakâyâ ve firârîsini ketm" ediyordu; yani mevcut nüfusu gizleyip esas deftere yazdırmıyor, 150'den fazla askerlik kaçağını saklıyordu. Serasker 31 Ağustos 1893'te "nüfus-i mektûme" (gizlenmiş nüfus) hakkında gereğinin yapılmasını istedi.[13] Aynı dosya Rişvan reisi Mustafa Bey'i "Kırşehri sancağı Kürtlerinden Reşvan-i Kürdî ru'esâsı" diye anar ve Hüdâvendigâr'a sürüldüğünü kaydeder. Bu, 1880 lâyihasında Mucur'un en büyük Rişvan kalemi olmasıyla uyumludur.[13]

Belge tek bir kazaya aittir, ama icmaldeki Haymana rakamının (25.356) aşiret halkını eksik içerdiğine doğrudan işaret eder. 1311 Ankara salnamesi Alişir Bey'i aynı yıl Meclis-i İdare'nin seçilmiş üyesi olarak gösterir.[14] Kesin

Kaynaklarımızdaki kayıtlar

Wikinin çalışma dosyalarında 1880–1895 arasına ait 31 kayıt bulundu; bunlardan hiçbiri 1881/82–1893 sayımının kendi rakamı değildir. Sayısal kayıtların hepsi 1880 lâyihasının kalemleri (R01–R09), salname rakamları ya da idari belgelerdir. Rişvan oymak adı taşıyan dört köy (Ömeranlı, Halikanlı ve iki Cütkanlı) 1312 Konya salnamesinde toplam 497 hâne / 2.521 nüfustur; bu, İnevi, Cihanbeyli ve Koçhisar köylerinin yaklaşık %6'sıdır. Rişvan'ın gerçek payı bunun üstünde olmalıdır, çünkü oymaklar başka adlı köylere de dağılmıştı.[8] Hipotez

Zaman çizgisinde Rişvan için verilen rakamlar:

Yıl Birim Rakam Türü
1849 Budaközü, Çiçekdağı, Koçhisar, Sorgun, Konya ovası yaklaşık 1.950 hâne vali arizası (İ.MVL 134/3616)
1859–60 Haymanateyn 463 hâne iskân defteri (NFS.d 1784)
1868 "Ma'a Aşiret-i Rişvan Esbkeşan" kazası 15.306 nüfus-ı İslâm (bütün kaza) salname
1880 Haymana, Mucur, Esbkeşan, Sivas 3.500 hâne / 15.000 lâyiha (tahmin)
1881/82–1893 — ayrı rakam yok sayım (Müslüman toplamı içinde)
1894–95 Ömeranlı, Halikanlı, Cütkanlı (2) 497 hâne / 2.521 salname köy cetveli
1908 Ankara–Konya oymakları aile sayıları (ör. Omaranlı 800) seyyah tahmini (Sykes)

Kaynaklar: 1844–1845 Aşiret Tahrirleri ve Rişvan Hane Listeleri, Konya ve Ankara Vilayet Salnamelerinde Aşiret, Köy ve Nahiye Kayıtları (1868–1914), Mark Sykes'ın Ömeranlı kaydı.

Bîrnebûn'da sayım

Derginin 94 sayısında 1881/82–1893 sayımından aktarılmış ne bir "Ekrad" kaydı ne de bir rakam vardır. "Ekrad" sorgusu 16 sayıda 36 sayfa verir; hepsi 1870 öncesine, tahrir ve iskân belgelerine, Türkay'ın "Türkmen Ekradı" etiketine ya da yer adlarına aittir. Sayımla ilgili tek cümle Dr. Mikaîlî'nin kaynaksız kronoloji notudur: "1893'te Kürtlerin sayısı yeniden kaydedilir, bu kez kadın ve çocuklarla birlikte."[7] Bu, sayımın bilinen özelliğiyle (kadınların ilk kez yazılması, sonuçların 1893'te sunulması) uyumludur, ama Orta Anadolu Kürtlerine özgü bir kayıt değildir. Muhtemel

  • "Kürtler 1880'lerde kayda alındı ve vergi vermeye başladı" iddiası (Bîrnebûn 1, 8, 15, 16) bir arşiv belgesine değil, Ramsay'in 1883 gezi gözlemine dayanır; Lundberg ve Svanberg üzerinden dergiye geçmiştir. Sözlü rivayet
  • Dergideki sayım dönemi belge özetlerinin (75/8, 76/22, 78/55, 80/21) yılları hicrî yıla sabit 584 eklenerek bulunduğu için 1–2 yıl kaymıştır; bu makalede yeniden hesaplanmış tarihler kullanılmıştır.
  • Bîrnebûn 20 (2003), s. 67–69'daki İnler (Mikaila) "Eski Kütük" kaydı (40 hâne) nüfus sicili sistemine dayanan tek belgedir; hangi sayıma ait olduğu belirtilmemiştir.[15]

Çelişkiler

Konu İddia Doğrusu
"1880 nüfus sayımı" Söylemez 2019, Yasemin: sayım Y.PRK.UM 1/107 lâyihası (tahmin)
Tarih "Rumî 1295" 25 Şevval 1297 / 30.09.1880 = Rumî 1296
Dipnot İ.MVL 3616 1848–49 Vecihi Paşa raporu; 1880 rakamını taşıyamaz
Rişvan toplamı 3.630 / 15.400 (Yasemin) 3.500 / 15.000 Rişvan + 130 / 400 Hacıbanlı; Yasemin'in listesinde Mucur eksik
DH.MKT 128/17'nin yılı 1891 (K05), 1895 (Bîrnebûn 78) 1893
Kadınların ilk sayımı 1904 (BOA Rehberi 2017) 1881/82 (Karpat, Shaw)
Haymana 1893/94 nüfusu Tuncer–Bulut 2019: 26.999 / 26.653 icmal 25.356; Ankara 1311 salnamesi 26.682 köy + 346 kasaba

Açık sorular ve doğrulama listesi

  1. Y.PRK.UM 1/107'nin aslı: "Canikli" okuması (Cihanbeyli mi?), Rişvan satırında yöre dökümünün bulunup bulunmadığı, "tahminî nüfus" ifadesi.
  2. Söylemez 2007, s. 45'in dipnotu.
  3. 1893 icmalinin bugünkü BOA kodu ve kaza esas defterlerinin (Haymana, Akşehir, Konya merkez, Koçhisar, Kırşehir) yeri; köy ve hâne düzeyinde aşiret adları ancak bunlarda görülebilir.
  4. Behar 1996'nın Tablo 2.18'i ve 1313 tarihli İstatistik-i Umumi ile karşılaştırma.[16]
  5. Koçhisar'daki 1,35 erkek/kadın oranının salname cinsiyet dökümleriyle sınanması.
  6. McCarthy 1983'ün Ankara ve Konya için düzeltilmiş Müslüman toplamları; 1906/07 ve 1914 kaza rakamlarıyla zaman serisi.
  7. Mucur için 1880–1900 arasında lâyiha dışı bir kaynak.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ↑ Stanford J. Shaw, "The Ottoman Census System and Population, 1831–1914", International Journal of Middle East Studies 9/3 (1978), s. 325–338, s. 330–331; doi:10.1017/S0020743800033602.
  2. ↑ Kemal H. Karpat, "Ottoman Population Records and the Census of 1881/82–1893", International Journal of Middle East Studies 9/2 (1978), s. 237–274, s. 249, 256 ve dn. 46–47; doi:10.1017/s0020743800000088.
  3. ↑ İskender Türe – Salim Kaynar (haz.), Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi, 4. bs., İstanbul: Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 2017, s. 147, 212, 227; PDF (erişim 17.10.2026).
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Kemal H. Karpat, Ottoman Population, 1830–1914: Demographic and Social Characteristics, Madison: University of Wisconsin Press, 1985, s. 33–34, 55, 126–127, 142–143, 150–151 (Tablo I.8.A ve notları); okunan tarama: archive.org (erişim 17.10.2026).
  5. ↑ Salnâme-i Vilâyet-i Konya, 16. def'a, 1300, s. 70–71; ayrıntı için bkz. Konya ve Ankara Vilayet Salnamelerinde Aşiret, Köy ve Nahiye Kayıtları (1868–1914).
  6. ↑ 6,0 6,1 Vital Cuinet, La Turquie d'Asie, c. I, Paris: Ernest Leroux, 1892, s. 249–253, 323–325, 336, 804, 818; archive.org (erişim 17.10.2026).
  7. ↑ 7,0 7,1 Dr. Mikaîlî [Fikret Yıldız], Bîrnebûn 80 (2021), s. 21, 23. Bîrnebûn tarihi "1889" verir; tablolu hicrî takvimle yeniden hesaplanmıştır.
  8. ↑ 8,0 8,1 Salnâme-i Vilâyet-i Konya, 26. def'a, 1312, köy cetveli s. 276–380; ayrıntı ve köy tabloları: Konya ve Ankara Vilayet Salnamelerinde Aşiret, Köy ve Nahiye Kayıtları (1868–1914).
  9. ↑ 9,0 9,1 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, c. I, Konya: Konya Ticaret Odası, 2019, s. 353–367, s. 363 ve dn. 65 (K10).
  10. ↑ Fatma Akın, Tanzimat Döneminde Anadolu'da Konar-Göçer Aşiretler (1839–1876), doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2020, s. 114–115 ve dn. 432; açık erişim. Kitap hâli: Anadolu'da Aşiret ve Devlet (1839–1876), İstanbul: Yeditepe, 2022.
  11. ↑ Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, 2011, s. 67, dn. 169 (K01), Faruk Söylemez, Osmanlı Devletinde Aşiret Yönetimi: Rışvan Aşireti Örneği, İstanbul: Kitabevi, 2007, s. 45'e atıfla.
  12. ↑ Yasemin, Ömeranlı (künye eksik), s. 52 ve dn. 85–86 (K29).
  13. ↑ 13,0 13,1 BOA, DH.MKT 128/17 (ihbar R. 15 Mayıs 1309 / 27.05.1893; Serasker yazısı 19 Safer 1311 / 31.08.1893). Transkripsiyon: Fikret Yıldız, Mikaila / İnler Katrancı, s. 307–311 (K05); orada tarih "1891" diye verilmiştir, Bîrnebûn 78 (2020), s. 55'te ise "1895"; ikisi de yanlıştır.
  14. ↑ Ankara Vilâyeti Salnâmesi, 12. def'a, 1311, s. 170–171; bkz. Konya ve Ankara Vilayet Salnamelerinde Aşiret, Köy ve Nahiye Kayıtları (1868–1914).
  15. ↑ Dr. Mikaîlî [Fikret Yıldız], "Şecera Maleke Kurdên Polatlîyê", Bîrnebûn 20 (2003), s. 67–69. Bkz. Mikaila (İnler Katrancı).
  16. ↑ Cem Behar (haz.), Osmanlı İmparatorluğu'nun ve Türkiye'nin Nüfusu 1500–1927, Ankara: DİE, 1996, s. XIX ve 39 (Tablo 2.18 görülmedi).
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=1881–1893_Osmanlı_Nüfus_Sayımında_Orta_Anadolu_Kürtleri&oldid=35372" sayfasından alınmıştır