Kulu Kürtleri: Revizyonlar arasındaki fark
k (Reşwan ajanı: Veger 7 (Mart 2004) — yazı incelemeleri, künye, kaynak eleştirisi (patron onayıyla)) |
k (Wiki taraması düzeltmesi (W-070/W-097) — patron onayıyla) |
||
| (Aynı kullanıcının aradaki bir diğer değişikliği gösterilmiyor) | |||
| 6. satır: | 6. satır: | ||
* 19. yüzyılın başında Rişvan, Cihanbeyli, Canbeg ve Şıhbızın gibi Kürt aşiretleri Ankara–Konya arasındaki bozkıra gelmeye başladı.<ref name="dede">Suat Dede, ''From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932)'', yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.</ref> {{Güvenilirlik|muhtemel}} | * 19. yüzyılın başında Rişvan, Cihanbeyli, Canbeg ve Şıhbızın gibi Kürt aşiretleri Ankara–Konya arasındaki bozkıra gelmeye başladı.<ref name="dede">Suat Dede, ''From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932)'', yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.</ref> {{Güvenilirlik|muhtemel}} | ||
* 1849 tarihli bir olayda Konya'dan gönderilen asker birliği, Rişvan'a mensup kişileri takip ederken '''Kulu köyünde''' Derbent ağası ve Türkanlı beyi ile görüşmüş; aranan kişiler Ömeranlı oymağına sığınmıştır.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|arşiv}} | * 1849 tarihli bir olayda Konya'dan gönderilen asker birliği, Rişvan'a mensup kişileri takip ederken '''Kulu köyünde''' Derbent ağası ve Türkanlı beyi ile görüşmüş; aranan kişiler Ömeranlı oymağına sığınmıştır.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|arşiv}} | ||
* 1840'lar–1860'lar arasında Rişvan oymakları Esbkeşan ([[Cihanbeyli]]) kazasına ve çevresine peyderpey yerleştirildi. Kulu'daki | * 1840'lar–1860'lar arasında Rişvan oymakları Esbkeşan ([[Cihanbeyli]]) kazasına ve çevresine peyderpey yerleştirildi. Kulu'daki Kürt yerleşimlerinin çoğu bu dönemde başladı; köylerin bir bölümü (Altılar, Arşıncı, Canımana, Dipdede, Karacadağ, Kırkpınar) ise 16.–18. yüzyıl Haymana defterlerinde zaten kayıtlıdır (Kaçmaz 2025); köyün kuruluşu ile Kürt topluluğunun yerleşmesi ayrı tarihlerdir. Ayrıntı: [[Rişvan Aşireti#1842–1880: İskân ve köyleşme|Rişvan Aşireti: İskân ve köyleşme]]. | ||
* Dede'nin görüştüğü anlatıcılara göre "Kulu" adı Kürtçe ''Gundê Kulu'' (Kulu köyü) adından gelir.<ref name="dede" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} | * Dede'nin görüştüğü anlatıcılara göre "Kulu" adı Kürtçe ''Gundê Kulu'' (Kulu köyü) adından gelir.<ref name="dede" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} | ||
* 20. yüzyılda koyunculuk ve deve kervanıyla tuz taşımacılığı, yerini karayolu ekonomisine ve tuz fabrikalarına bıraktı. 1960'lardan sonra Kulu, Avrupa'ya (özellikle İsveç, Danimarka ve Almanya'ya) yoğun işçi göçü veren ilçelerden biri oldu.<ref name="k08">Ahmet Ağralı, ''Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası'', İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sosyal Antropolojide Alan Araştırması ve Uygulaması dersi ödevi, Mayıs 1984 (İÜ Merkez Kütüphanesi, demirbaş 58717).</ref> Bkz. [[Deveden Tuz Fabrikasına]], [[Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü]]. | * 20. yüzyılda koyunculuk ve deve kervanıyla tuz taşımacılığı, yerini karayolu ekonomisine ve tuz fabrikalarına bıraktı. 1960'lardan sonra Kulu, Avrupa'ya (özellikle İsveç, Danimarka ve Almanya'ya) yoğun işçi göçü veren ilçelerden biri oldu.<ref name="k08">Ahmet Ağralı, ''Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası'', İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sosyal Antropolojide Alan Araştırması ve Uygulaması dersi ödevi, Mayıs 1984 (İÜ Merkez Kütüphanesi, demirbaş 58717).</ref> Bkz. [[Deveden Tuz Fabrikasına]], [[Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü]]. | ||
| 15. satır: | 15. satır: | ||
! Oymak !! Kulu'daki köy / kasaba | ! Oymak !! Kulu'daki köy / kasaba | ||
|- | |- | ||
| [[Ömeranlı#Ömeranlı oymağı|Ömeranlı]] || Ömeranlı kasabası, [[Beşkardeş]], [[Tavlıören]], Atlar | | [[Ömeranlı#Ömeranlı oymağı|Ömeranlı]] || Ömeranlı kasabası, [[Beşkardeş]], [[Tavlıören]], Atlar (= [[Altılar]]; Kürtçe Otlar) | ||
|- | |- | ||
| Belikanlı || [[Büyükkışla]] | | Belikanlı || [[Büyükkışla]] <small>(Söylemez köyü Kulu'ya bağlar; Büyükkışla Şereflikoçhisar'dadır)</small> | ||
|- | |- | ||
| Cudikanlı || [[Tuzyaka]] (eski adı Cudikan; ilk yerleşme Bozan köyü Höyük mevkii) | | Cudikanlı || [[Tuzyaka]] (eski adı Cudikan; ilk yerleşme Bozan köyü Höyük mevkii) | ||
| 28. satır: | 28. satır: | ||
|- | |- | ||
| Şefikanlı ([[Sefkanlı Cemaati|Sefkanlı]]) || [[Zincirlikuyu]], [[Celep]], [[Güzelyayla]] | | Şefikanlı ([[Sefkanlı Cemaati|Sefkanlı]]) || [[Zincirlikuyu]], [[Celep]], [[Güzelyayla]] | ||
|- | |||
| Celîkan <small>(Söylemez'in listesinde yok; ''Bîrnebûn'' 3/23 ve 33/67–71'e göre)</small> || [[Kırkpınar]], Yeşilyurt (Atkafası), Hisar {{Güvenilirlik|muhtemel}} | |||
|} | |} | ||
Kulu'daki Yeşilyurt (Atkafası, Celîkan köyü), Haymana'daki Yeşilyurt (eski Kadıköy; 1859'da "Kadı maʿa Yağışmışlı") ile karıştırılmamalıdır. | |||
1983 sözlü anlatısına göre Ömerli (Ömeranlı) aşireti ayrıca [[Altılar]] ve [[Çöpler]] köylerini kurmuştur.<ref name="k08" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} Bu liste Kulu'daki bütün Kürt köylerini kapsamaz. Tam liste için bkz. [[Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri Dizini]]. | 1983 sözlü anlatısına göre Ömerli (Ömeranlı) aşireti ayrıca [[Altılar]] ve [[Çöpler]] köylerini kurmuştur.<ref name="k08" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} Bu liste Kulu'daki bütün Kürt köylerini kapsamaz. Tam liste için bkz. [[Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri Dizini]]. | ||
| 47. satır: | 50. satır: | ||
* [[Cihanbeyli Kürtleri]] | * [[Cihanbeyli Kürtleri]] | ||
* [[Haymana Kürtleri]] | * [[Haymana Kürtleri]] | ||
* [[Tapu-Kadastro Kayıtlarında Orta Anadolu Kürt Köylerinin Toprak Tescili (1930–1960)]] | |||
* [[Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar]] | * [[Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar]] | ||
* [[Orta Anadolu'da Kürt Kimliğinin Tezahürleri: Kulu ve Cihanbeyli İlçeleri Üzerine Bir Alan Çalışması]] | * [[Orta Anadolu'da Kürt Kimliğinin Tezahürleri: Kulu ve Cihanbeyli İlçeleri Üzerine Bir Alan Çalışması]] | ||
| 53. satır: | 57. satır: | ||
== Güvenilirlik etiketleri == | == Güvenilirlik etiketleri == | ||
Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: {{Güvenilirlik|kesin}} birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · {{Güvenilirlik|muhtemel}} ikincil kaynaklarla destekleniyor · {{Güvenilirlik|sözlü}} sözlü tarih · {{Güvenilirlik|arşiv}} arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · {{Güvenilirlik|hipotez}} araştırmacı yorumu. Ayrıntı: [[Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi]]. | Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: {{Güvenilirlik|kesin}} birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · {{Güvenilirlik|muhtemel}} ikincil kaynaklarla destekleniyor · {{Güvenilirlik|sözlü}} sözlü tarih · {{Güvenilirlik|arşiv}} arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · {{Güvenilirlik|hipotez}} araştırmacı yorumu. Ayrıntı: [[Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi]]. | ||
<small>Düzeltme (18.10.2026): Oymak tablosuna Celîkan satırı ve Yeşilyurt ayrım notu eklendi; "Atlar" Altılar'ın Kürtçe adının (Otlar) bir yazım biçimidir; Büyükkışla Şereflikoçhisar'dadır. "Köylerin büyük kısmı 1840–60'larda kuruldu" ifadesi düzeltildi.</small> | |||
== Kaynakça == | == Kaynakça == | ||
16.00, 18 Ekim 2026 itibarı ile sayfanın şu anki hâli
📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Kulu Kürtleri
- İlçe için bkz. Kulu.
Kulu Kürtleri, Konya'nın Kulu ilçesinde yaşayan Kürt topluluklarıdır. Çoğunluğu Rişvan Aşiretinin oymaklarındandır. Bu oymaklar 19. yüzyılın ilk yarısında Konya Ovası ve Tuz Gölü çevresinde kışlayan konargöçerler olarak kayıtlara geçer, 1840'lardan itibaren de bölgede köyler kurar.[1] Kesin Kulu'nun Kürt köyleri Cihanbeyli ve Haymana ile birlikte Orta Anadolu Kürtlerinin en yoğun yerleşim alanını oluşturur.
Tarih
- 19. yüzyılın başında Rişvan, Cihanbeyli, Canbeg ve Şıhbızın gibi Kürt aşiretleri Ankara–Konya arasındaki bozkıra gelmeye başladı.[2] Muhtemel
- 1849 tarihli bir olayda Konya'dan gönderilen asker birliği, Rişvan'a mensup kişileri takip ederken Kulu köyünde Derbent ağası ve Türkanlı beyi ile görüşmüş; aranan kişiler Ömeranlı oymağına sığınmıştır.[1] Arşivle doğrulanmalı
- 1840'lar–1860'lar arasında Rişvan oymakları Esbkeşan (Cihanbeyli) kazasına ve çevresine peyderpey yerleştirildi. Kulu'daki Kürt yerleşimlerinin çoğu bu dönemde başladı; köylerin bir bölümü (Altılar, Arşıncı, Canımana, Dipdede, Karacadağ, Kırkpınar) ise 16.–18. yüzyıl Haymana defterlerinde zaten kayıtlıdır (Kaçmaz 2025); köyün kuruluşu ile Kürt topluluğunun yerleşmesi ayrı tarihlerdir. Ayrıntı: Rişvan Aşireti: İskân ve köyleşme.
- Dede'nin görüştüğü anlatıcılara göre "Kulu" adı Kürtçe Gundê Kulu (Kulu köyü) adından gelir.[2] Sözlü rivayet
- 20. yüzyılda koyunculuk ve deve kervanıyla tuz taşımacılığı, yerini karayolu ekonomisine ve tuz fabrikalarına bıraktı. 1960'lardan sonra Kulu, Avrupa'ya (özellikle İsveç, Danimarka ve Almanya'ya) yoğun işçi göçü veren ilçelerden biri oldu.[3] Bkz. Deveden Tuz Fabrikasına, Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü.
Rişvan oymakları ve köyleri
Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre Kulu'daki Rişvan oymakları ve köyleri:[1]
| Oymak | Kulu'daki köy / kasaba |
|---|---|
| Ömeranlı | Ömeranlı kasabası, Beşkardeş, Tavlıören, Atlar (= Altılar; Kürtçe Otlar) |
| Belikanlı | Büyükkışla (Söylemez köyü Kulu'ya bağlar; Büyükkışla Şereflikoçhisar'dadır) |
| Cudikanlı | Tuzyaka (eski adı Cudikan; ilk yerleşme Bozan köyü Höyük mevkii) |
| Hacebanlı (Hacevanlı) | Gökler |
| Halikanlı | Karacadağ |
| Nasırlı | Şerefli |
| Şefikanlı (Sefkanlı) | Zincirlikuyu, Celep, Güzelyayla |
| Celîkan (Söylemez'in listesinde yok; Bîrnebûn 3/23 ve 33/67–71'e göre) | Kırkpınar, Yeşilyurt (Atkafası), Hisar Muhtemel |
Kulu'daki Yeşilyurt (Atkafası, Celîkan köyü), Haymana'daki Yeşilyurt (eski Kadıköy; 1859'da "Kadı maʿa Yağışmışlı") ile karıştırılmamalıdır. 1983 sözlü anlatısına göre Ömerli (Ömeranlı) aşireti ayrıca Altılar ve Çöpler köylerini kurmuştur.[3] Sözlü rivayet Bu liste Kulu'daki bütün Kürt köylerini kapsamaz. Tam liste için bkz. Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri Dizini.
Yerleşim örneği: Ömeranlı ve Kırklar
Kulu'daki yerleşme sürecinin en ayrıntılı belgelenmiş örneği Ömeranlı'dır: 1840'larda kurulan köy, kışla–yayla düzeniyle yaşamış, yaylalarından Kırklar ve Acıkuyu zamanla kalıcı yerleşimlere dönüşmüş, 1984'te 1200 haneli bir kasaba olmuştur.[3]
Seçimler (2002–2004)
- 2002 genel seçimi: DEHAP, Kulu ilçesinde yaklaşık %28 oyla (6.356 oy) AK Parti'nin (%38) ardından ikinci parti oldu.[4] Muhtemel
- 2004 yerel seçimi: Şoreş Reşî, Veger dergisinde seçimden önce Orta Anadolu'dan "istenilen derecede" aday çıkmayacağını yazdı (yazarın görüşü).[5] Resmî sonuçlarda Kulu merkezinde SHP'ye (Demokratik Güçbirliği) oy kaydı yoktur; belediyeyi AK Parti (%49,5) MHP'nin (%45,1) önünde kazandı. Beldelerden Zincirlikuyu'da (%26,5) ve Karacadağ'da (%22,7) güçbirliği üçüncü oldu. Ömeranlı (YSK: "Tavşancalı"), Kırkpınar, Tuzyaka, Kozanlı ve Celep beldelerinde SHP'ye oy kaydı yoktur.[6] Kesin
- Aynı yazıda yazar, 1967'den beri belediye olan Zincirlikuyu'daki kısa bir yolu bölgede yapılmış "tek ekstra iş" olarak anar ve imzasını dönemin Bayındırlık Bakanı Şerafettin Elçi'ye bağlar. Bu bilgi doğrulanamadı.[5]
Açık konular
- Kulu'nun idari tarihi (nahiye/ilçe oluşu) ve Esbkeşan kazasıyla ilişkisi bu sayfada henüz kaynaklı olarak işlenmedi. Arşivle doğrulanmalı
- Rişvan dışındaki Kürt topluluklarının (ör. Cihanbeyli aşiretine bağlı gruplar) Kulu'daki köyleri ayrıca belgelenmeli.
Ayrıca bakınız
- Kulu
- Cihanbeyli Kürtleri
- Haymana Kürtleri
- Tapu-Kadastro Kayıtlarında Orta Anadolu Kürt Köylerinin Toprak Tescili (1930–1960)
- Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar
- Orta Anadolu'da Kürt Kimliğinin Tezahürleri: Kulu ve Cihanbeyli İlçeleri Üzerine Bir Alan Çalışması
- Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)
Güvenilirlik etiketleri
Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: Kesin birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · Muhtemel ikincil kaynaklarla destekleniyor · Sözlü rivayet sözlü tarih · Arşivle doğrulanmalı arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · Hipotez araştırmacı yorumu. Ayrıntı: Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi.
Düzeltme (18.10.2026): Oymak tablosuna Celîkan satırı ve Yeşilyurt ayrım notu eklendi; "Atlar" Altılar'ın Kürtçe adının (Otlar) bir yazım biçimidir; Büyükkışla Şereflikoçhisar'dadır. "Köylerin büyük kısmı 1840–60'larda kuruldu" ifadesi düzeltildi.
Kaynakça
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.
- ↑ 2,0 2,1 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Ahmet Ağralı, Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sosyal Antropolojide Alan Araştırması ve Uygulaması dersi ödevi, Mayıs 1984 (İÜ Merkez Kütüphanesi, demirbaş 58717).
- ↑ Haberler.com, "2002 Genel Seçim Sonuçları" ilçe sayfaları (oranlar tam sayıya yuvarlanmıştır), erişim 5 Ekim 2026.
- ↑ 5,0 5,1 Şoreş Reşî, "Yerel Seçimler", Veger 7 (Mart 2004), s. 34–38. Ayrıntılı inceleme: Yerel Seçimler (Veger 7, 2004).
- ↑ Yüksek Seçim Kurulu, 28 Mart 2004 Mahalli İdareler Genel Seçimi – Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları (PDF), ysk.gov.tr, Konya ve Ankara seçim çevreleri. Yüzdeler hesaplanmıştır.