Xelîkî ve Şêxbizinî Ağızlarında Sayılar

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
Kaynak durumu. Bu madde ağırlıkla Uskê Cîmîk adlı Facebook profilinin 2025–2026 paylaşımlarına (Reswan kaynak sicili K119; 316 girişlik aktarım, 12 Kasım 2026) dayanır. Bu paylaşımlar, içlerinde anılan arşiv belgeleri, kitaplar ve tanıklıklar için bağımsız doğrulama değildir. İddialar paylaşımda ileri sürüldüğü biçimde aktarılmış ve güvenilirlik etiketiyle işaretlenmiştir. Anılan belgelerin asılları görülmemiştir. Yaşayan kişilere ait aile, soy ve özel bilgiler bilerek dışarıda bırakılmıştır.

Xelîkî ve Şêxbizinî ağızlarında sayılar, Orta Anadolu'daki Xelîkî (Gölyazı ve çevresi) ve Şêxbizinî konuşurlarının 11–19 arasındaki sayıları nasıl söylediğine dair iki tanıklığı ve bunlara bağlanan karşılaştırmaları özetler. Veriler Uskê Cîmîk'in Ekim 2026'daki iki paylaşımından gelir. Şêxbizinî dizisini bir okur (bir Şêxbizinî sayfasının yöneticisi) göndermiştir. İki tanıklık, iki ağzın tüm konuşurları için genelleme yapmaya yetmez.

Sayı dizileri

Sayı Xelîkî (paylaşıma göre) Şêxbizinî tanık Bazı komşu topluluklar
11 yanzdeh yanz dê dehyek
12 danzdeh danz dê dehdu
13 sêzdeh sêz dê dehsê
14 çardeh çwar dê —
15 panzdeh panz dê —
16 şanzdeh şanz dê —
17 hevdeh hef dê —
18 hejdeh heyş dê —
19 nozdeh no dê —
20 bîst bîst —

Kaynaklar: Xelîkî ve komşu biçimleri,[1] Şêxbizinî dizisi ve Xelîkî karşılaştırması.[2] Komşu toplulukların hangileri olduğu paylaşımda adlandırılmaz. Sözlü rivayet

Paylaşımlardaki gözlem ve karşılaştırmalar

  • Xelîkî dizisinin genel Kurmancî kaynaklarındaki biçimlerle örtüştüğü söylenir. "Dehyek, dehdu, dehsê" diyen komşu toplulukların ise sayıları farklı bir yolla kurduğu belirtilir.[1]
  • Şêxbizinî tanığın konuşmasında Lekîye yakın özellikler bulunduğu söylenir.[2] Hipotez
  • Karşılaştırma için Sanskritçe (ekādaśa, dvādaśa…), Avestaca, Partça (ēwandas, dwāδes) ve Orta Farsça (yāzdah, dwāzdah, sēzdah) biçimleri verilir. Peştuca, Zazakî ve Osetçede benzer düzenler bulunduğu anılır.[1] Bu bir dil ailesi karşılaştırmasıdır. Orta Anadolu ağızlarının tarihini tek başına göstermez.
  • Evliya Çelebi'nin Seyahatnâmesinin IV. cildinde "Sûrân Kürdî dili" başlığı altında yânzde (11) ve dâzde (12) biçimlerinin kaydedildiği aktarılır. Martin van Bruinessen'in bu örneği Silvan (Meyyâfârikîn) yakınındaki Sûrân topluluğuyla ilişkilendirdiği belirtilir.[1] Muhtemel
  • Paylaşımda başvurulan dil kaynakları şunlardır: P. O. Skjærvø (2007), G. Haig, Northern Kurdish (Kurmanjî) (2018, s. 121), O. Vilçevskiy (1938), Ç. H. Bakayev (1965) ve A. Tonoyan – H. Avchyan (2023).[1]

Ad benzerlikleri üzerine uyarı

İkinci paylaşım sayı tanıklığından sonra Erbil–Dukan–Akrê hattındaki Xelekan ve Xilîkan yer adlarına, 13. yüzyıl Erbil'indeki "İbn Hallikân" adına ve X. yüzyıl Şehrizor'undaki Celâliyye adına uzanır.[2] Bu yer ve kişi adı benzerlikleri sayı söyleyişinden bağımsızdır. Bir göç ya da soy bağı kanıtı sayılmamalıdır. Konu için bkz. Celâlî, Xelîkan ve Reşî İlişkileri.

Açık sorular

  1. Aynı köylerden farklı yaş ve cinsiyetten konuşurlarla sistemli bir kayıt (11–99 dizisi).
  2. "Dehyek" tipi sayımı kullanan komşu toplulukların adları ve yerleri.
  3. Evliya Çelebi'nin IV. cilt pasajının edisyon sayfası.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 24 Ekim 2026 (K119, giriş #12; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 26 Ekim 2026 (K119, giriş #11; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Xelîkî_ve_Şêxbizinî_Ağızlarında_Sayılar&oldid=39729" sayfasından alınmıştır