**Pepûk Café Bilgileri**
Tür	Bağımsız kültür ve bilgi girişimi
Merkez	Ömeranlı
Kurucu	Dr. Gülabi CELEP
Odak	Bilim, kültür, ekoloji, sözlü tarih ve toplumsal hafıza
Dönem	2026-
Çalışma biçimi	Açık, katılımcı, saha temelli ve toplum odaklı

Doğa ve Ekoloji – 26 Temmuz–1 Ağustos 2027

Doğa, ekoloji ve sahada öğrenme haftası

Temel Bilgiler

Tarih: 26 Temmuz–1 Ağustos 2027

Yer: Pepûk Café, Ömeranlı ve çevredeki uygulama alanları

Günlük program saatleri: 12.00–23.00

Program dizisi: Pepûk 2027 Tematik Haftaları

Genel tema: Köklerden Kanatlara

Doğa ve Ekoloji, Orta Anadolu'nun iklim koşullarını, su ve toprak sorunlarını, biyolojik çeşitliliğini, ağaçlandırma çalışmalarını ve ekolojik geleceğini bilimsel bilgi ile yerel saha deneyimini bir araya getirerek ele alan uygulamalı bir tematik haftadır.

Program boyunca çocuklar, gençler, aileler, bilim insanları, çiftçiler ve çevre gönüllüleri yalnızca konuşmaları dinlemeyecek; deney, gözlem, temizlik, tohum takası, doğa yürüyüşü ve saha çalışmalarına aktif olarak katılacaktır. Pepûk Café ile Ömeranlı çevresindeki uygulama alanları, bu haftada ekolojik gözlem, ortak üretim ve yerel çözüm arayışlarının birlikte yürütüldüğü açık bir öğrenme zemini olarak ele alınır.

Bilgi notu: Pepûk adı, yerel hafızada simgesel bir anlam taşıyan Pepûk kuşu ile ilişkilidir; bu kuş ibibik kuşu olarak da bilinir.

Genel Tanıtım

Doğa ve Ekoloji haftası, Pepûk 2027 Tematik Haftaları içindeki dördüncü program olarak 26 Temmuz–1 Ağustos 2027 tarihleri arasında düzenlenmektedir. Haftanın ana ekseni, Orta Anadolu bozkırını yalnızca genel çevre söylemleriyle değil; sıcaklık artışı, su kıtlığı, toprak yapısı, yerel tohumlar, ağaçlandırma pratikleri, yararlı böcekler ve saha gözlemleri gibi somut başlıklarla ele almaktır.

Program bilimsel bilgi ile yerel deneyimi karşı karşıya getirmek yerine yan yana getirir. Çiftçilerin saha bilgisi, çocukların gözlemi, gençlerin kayıt üretimi, ailelerin katılımı ve ekolojik uygulama alanlarında edinilen deneyimler bu hafta boyunca ortak bir öğrenme sürecine dönüştürülür.

Pepûk Café, Ömeranlı ve çevredeki uygulama alanları bu çerçevede hem buluşma hem de gözlem alanı olarak düşünülmektedir. Miyawaki mikro ormanı, Paulownia sahaları, tohum takası, atık ayrıştırma, doğa yürüyüşleri ve kuş gözlemi gibi başlıklar sayesinde ekoloji yalnızca konuşulan değil; sahada izlenen, kaydedilen ve birlikte tartışılan bir çalışma alanı hâline gelir.

Bu çerçevede Miyawaki projesi çevresinde kurgulanan çocuk dostu yürüyüş parkuru da haftanın uygulamalı öğrenme alanlarından biri olacaktır. Parkur boyunca bu coğrafyada görülen yabani ve evcil hayvanların görselleri kullanılarak çocukların türleri tanıması, hayvanların yaşama alanlarını öğrenmesi ve biyolojik çeşitlilik fikriyle erken yaşta ilişki kurması hedeflenmektedir.

Haftanın üretim ve kırsal ekonomi boyutunda ise süt üretimi, üretici örgütlenmesi ve kooperatifleşme başlıkları da ekolojik sürdürülebilirlik tartışmasının parçası olarak ele alınacaktır. Böylece bozkırda gelecek meselesi yalnızca doğal çevre üzerinden değil; yem, su, maliyet, kalite, örgütlenme ve pazar erişimi gibi kırsal üretim dinamikleri üzerinden de tartışılacaktır.

Kuraklık ve susuzluk ekseninde, Konya Kapalı Havzası'na ilişkin saha gözlemleri de haftanın ana düşünsel omurgalarından biri olacaktır. Bölgedeki göllerin kuruması, yeraltı sularının çekilmesi, obruklar, tarımsal baskı ve kırsal yoksulluk gibi başlıklar, ekolojik krizin toplumsal sonuçlarıyla birlikte ele alınacaktır.

Haftanın Amaçları

Orta Anadolu'daki iklim ve ekoloji sorunlarını bilimsel bilgilerle tartışmak: Kuraklık, sıcaklık artışı, su kaynakları, toprak kaybı ve biyolojik çeşitlilik başlıklarını kamusal tartışma alanına taşımak.
Çocukların ve gençlerin doğayı gözlemleyerek öğrenmesini sağlamak: Deney, saha yürüyüşü, kuş gözlemi ve uygulamalı atölyeler yoluyla ekolojik öğrenmeyi doğrudan deneyime bağlamak.
Miyawaki mikro ormanları ve Paulownia saha deneyimlerini görünür kılmak: Yerel uygulama alanlarını somut öğrenme ve değerlendirme sahaları olarak belgelemek.
Yerel tohumların ve geleneksel üretim bilgisinin korunmasını desteklemek: Tohumları yalnızca malzeme değil, bilgi ve hafıza taşıyıcısı olarak ele almak.
Toprak ve su kaynakları konusunda farkındalık oluşturmak: Basit laboratuvar deneyleri ve saha gözlemleriyle doğal kaynakların niteliğini tartışmaya açmak.
Atıkların azaltılması ve ayrıştırılması konusunda uygulamalı deneyim kazandırmak: Temizlik ve ayrıştırma çalışmalarını çevre farkındalığı ile üretici bir pratiğe dönüştürmek.
Hayvan refahı ve biyolojik çeşitlilik konusunda bilinç geliştirmek: Yabani yaşamı rahatsız etmeyen, gözleme ve korumaya dayalı bir yaklaşımı güçlendirmek.
Yerel halk, çiftçiler, bilim insanları ve gençler arasında bilgi paylaşımı sağlamak: Farklı deneyim alanlarını ortak öğrenme ortamında buluşturmak.
Ömeranlı için uygulanabilir ekolojik çözüm önerileri üretmek: Haftanın sonunda yerel ölçekte tartışılabilir ve uygulanabilir öneriler derlemek.

Haftalık Program

26 Temmuz 2027 Pazartesi

Açılış ve bozkırın ekolojik geleceği

12.00–13.00 — Karşılama ve haftanın açılışı

“Doğa ve Ekoloji” haftasının amacı, etkinlikleri, saha çalışmaları ve katılım kuralları tanıtılır.

13.00–14.30 — Doğayla Bağımız

Katılımcılar Ömeranlı'nın doğası, su kaynakları, ağaçlandırma alanları ve çevre sorunları hakkındaki gözlemlerini paylaşır.

15.00–17.00 — Bozkırın Ekolojik Sorunları Çalışma Masası

Kuraklık, su kullanımı, toprak kaybı, çöp, ağaçlandırma ve biyolojik çeşitlilik konularında sorunlar belirlenir.

17.00–19.00 — Dinlenme ve kafe buluşmaları

19.00–19.45 — Kuraklık, Susuzluk, Yoksulluk: Konya Kapalı Havzası'ndan Gözlemler

Ertan Karabıyık'ın söyleşisinde, 6–10 Kasım 2024 tarihlerinde Konya Kapalı Havzası'nda yürütülen saha çalışmasının gözlemleri üzerinden kuraklık, susuzluk, yoksulluk, kuruyan göller, artan göç ve kamu politikalarının sınırları ele alınır. Fotoğraflar, yerel anlatılar ve politika değerlendirmeleriyle su krizinin ekolojik ve toplumsal boyutları görünür kılınır.

Söyleşide ayrıca yeraltı sularının aşırı çekilmesi, ruhsatsız ve denetimsiz kuyuların etkisi, Karapınar, Cihanbeyli ve Kulu çevresinde artan obruk riski, kuraklık ile göç arasındaki ilişki ve özellikle Cihanbeyli-Kulu kırsalında üretimden çekilme, genç nüfusun uzaklaşması ve kırsal boşalma gibi sonuçlar da tartışılacaktır. Böylece Konya Kapalı Havzası, yalnızca bir su krizi alanı olarak değil; aynı zamanda ekolojik, ekonomik ve demografik bir çözülme sahası olarak değerlendirilecektir.

Bu çerçevede Mavi Tünel Projesi ve benzeri su transferi politikalarının sınırları da ele alınacaktır. Söyleşi, bir havzadaki krizi hafifletmek için başka havzalardan su taşınmasının kalıcı çözüm üretmek yerine çoğu zaman daha fazla su tüketimini teşvik ettiğini; modern sulama, yerel su yönetimi kapasitesi ve ürün deseninin yeniden planlanması gibi yapısal dönüşümler olmadan sorunun yalnızca ertelendiğini vurgulayacaktır.

Ayrıca Konya Kapalı Havzası'nda görülen düşük toplumsal tepkinin basit bir duyarsızlıktan çok, örgütlenememe, bilgi eksikliği ve umutsuzlukla ilişkili olduğu değerlendirilecektir. Kooperatifler, yerel birlikler, üretici ağları ve köy ölçeğinde su kullanım planları gibi yerel çözümlerin neden yaşamsal olduğu; kuraklığa dayanıklı ürün seçimi, damla sulama, yağmur suyu hasadı ve topluluk temelli denetim mekanizmalarının neden uzun vadeli çıkış yolu sunduğu bu bölümde tartışılacaktır.

Ancak bu yerel çözümlerin hayata geçirilebilmesi için örgütlenme, teknik destek ve bilgi paylaşımı gerektiği de özellikle vurgulanacaktır. Köylülerin kendi başına modern sulamaya geçmesi, ürün planlaması yapması ya da atık su geri dönüşüm sistemleri kurması çoğu durumda mümkün değildir; bu nedenle yerel yönetimler, kooperatifler, sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin aktif rolü yaşamsal önemdedir. Yerel bilgiye dayalı çözümlerin dışarıdan dayatılmadan, üreticilerin doğrudan katılımıyla geliştirilmesi hâlinde daha kalıcı ve kabul gören sonuçlar üreteceği; dolayısıyla kuraklıkla mücadelenin ancak kolektif bilinç ve dayanışmayla başarıya ulaşabileceği bu son bölümde açık biçimde ortaya konacaktır.

19.45–20.30 — Soru-cevap ve katılımcı değerlendirmesi

Katılımcılar söyleşi sonrasında Konya Kapalı Havzası, yeraltı suları, kuraklık ve kırsal yoksulluk başlıklarında soru yöneltir; bölgesel benzerlikler ve yerel deneyimler paylaşılır.

20.30–22.30 — Açık forum: Ömeranlı İçin Yeşil Gelecek

Katılımcılar bölge için uygulanabilir ekolojik çözüm önerilerini paylaşır.

27 Temmuz 2027 Salı

Temiz çevre ve atıkların dönüşümü

12.00–13.00 — Temizlik çalışması bilgilendirmesi

Temizlik rotası, güvenlik kuralları, atıkların ayrıştırılması ve görev paylaşımı açıklanır.

13.00–15.00 — Atıklarımızı Tanıyoruz

Plastik, cam, metal, kâğıt, organik ve tehlikeli atık türleri hakkında uygulamalı bilgilendirme yapılır.

15.00–17.00 — Hazırlık ve dinlenme

Eldiven, çöp poşeti, su, şapka ve diğer saha malzemeleri hazırlanır.

17.00–19.30 — Ömeranlı İçin Temizlik Günü

Çocuklar, gençler ve ailelerle önceden belirlenen alanlarda çöp toplama ve çevre farkındalığı çalışması gerçekleştirilir.

19.30–20.30 — Atıkların ayrıştırılması ve kayıt

Toplanan atıklar türlerine göre ayrılır; miktarları ve temizlik yapılan alanlar kayıt altına alınır.

20.30–23.00 — Atıktan Sanata Atölyesi

Temiz ve güvenli ambalaj, karton, kumaş ve yeniden kullanılabilir malzemelerle sanat eserleri hazırlanır.

28 Temmuz 2027 Çarşamba

Toprak, su ve yerel tohumlar

12.00–15.00 — Toprak ve Su Laboratuvarı

Çocuklar ve gençlerle toprak yapısı, nem, pH, su geçirgenliği ve su tutma kapasitesi üzerine basit deneyler yapılır.

15.00–16.00 — Deney sonuçlarının değerlendirilmesi

Farklı toprak örneklerinden elde edilen sonuçlar karşılaştırılır ve gözlem formlarına kaydedilir.

16.00–18.00 — Dinlenme ve tohum takası hazırlığı

Tohumlar isimlendirilir; tür, kaynak, ekim zamanı ve yetiştirme bilgileri etiketlere yazılır.

18.00–21.00 — Yerel Tohum Takas Şenliği

Sebze, çiçek, tıbbi ve aromatik bitki tohumları paylaşılır. Tohumların nereden geldiği ve nasıl yetiştirildiği kayıt altına alınır.

Tohum Bombası Atölyesi – Doğayı Küçük Adımlarla Onarmak

Genel Tanıtım

Tohum Bombası Atölyesi – Doğayı Küçük Adımlarla Onarmak, yerel ekosisteme uygun bitki tohumlarının doğal taşıyıcı malzemelerle bir araya getirilerek küçük ekim toplarına dönüştürüldüğü uygulamalı bir ekoloji etkinliğidir.

Çocuklar, gençler ve aileler atölye boyunca tohum seçimi, toprak, su, çimlenme, polinatörler ve biyolojik çeşitlilik arasındaki ilişkiyi birlikte öğrenecektir. Katılımcılar küçük gruplar hâlinde karışımı hazırlayacak, topları biçimlendirecek, etiketleyecek ve doğru kurutma yöntemini uygulayacaktır.

Etkinliğin amacı tohumların rastgele çevreye atılması değildir. Hazırlanan tohum topları yalnızca arazi sahibinin veya sorumlu kurumun izni bulunan, ekolojik açıdan uygunluğu önceden değerlendirilmiş alanlarda kullanılmalıdır. Tohum bombasının her arazi için uygun ve kesin sonuç veren bir yöntem olmadığı; toprak yapısı, yağış, otlatma baskısı, mevcut bitki örtüsü ve kullanılan türlere göre sonuçların değişebileceği açıkça belirtilir.

Amaç ve Ekolojik Gerekçe

Yerel ve ekolojik açıdan uygun bitki türlerinin çoğalmasını desteklemek: Atölye, rastgele tohum saçmak yerine yerel koşullara uyumlu türlerle planlı uygulama mantığını öğretir.
Bozulmuş alanlarda düşük maliyetli ve katılımcı bir doğa onarımı yöntemini tanıtmak: Küçük ölçekli ekolojik müdahalelerin ancak uygun saha değerlendirmesiyle anlam kazandığı gösterilir.
Erozyon, bitki örtüsü kaybı ve biyolojik çeşitlilik konularında farkındalık oluşturmak: Tohumların yalnızca bitki değil, habitat ve tozlaşma ilişkilerinin bir parçası olduğu anlatılır.
Çocuklara ve gençlere tohum, toprak, su ve çimlenme ilişkisini uygulamalı olarak öğretmek: Karışım hazırlama süreci temel ekolojik ilişkileri somutlaştırır.
Polinatör dostu yerel bitkilerin önemini görünür kılmak: Çiçeklenme, beslenme ve barınma ilişkileri yerel örneklerle açıklanır.
Pestisit ve kimyasal kaplama içermeyen tohum kullanımını teşvik etmek: Sağlıklı tohumun, sağlıklı toprak ve güvenli saha seçimiyle birlikte düşünülmesi sağlanır.
Ailelerin doğa temelli çözümlere katılımını sağlamak: Atölye, evde ve okulda uygulanabilecek küçük ekolojik öğrenme pratiklerine kapı açar.
Yerel tohumların kayıt altına alınması ve doğru koşullarda kullanılması konusunda temel bilgi vermek: Tür, kaynak ve kullanım yeri bilgisinin neden önemli olduğu açıklanır.
Katılımcıların rastgele tohum saçmak yerine planlı ve izinli ekim yaklaşımını öğrenmesini sağlamak: Ekolojik onarımın sorumluluk, izleme ve bakım gerektirdiği vurgulanır.
Atölye sonuçlarını izlenebilir küçük saha uygulamalarına dönüştürmek: Hazırlanan topların nerede, ne zaman ve hangi amaçla kullanılacağı kayıt altına alınır.

Tohum Bombası Nedir?

Tohum bombası veya tohum topu; uygun tohumların kil, elenmiş toprak ve gerektiğinde olgun kompost gibi doğal malzemelerle kaplanarak küçük toplar hâline getirilmesidir.

Bu kaplama:

tohumların taşınmasını kolaylaştırabilir,
tohumu kısa süreli fiziksel etkilerden koruyabilir,
uygun nem oluştuğunda çimlenmeye yardımcı olabilir,
elle ekimin zor olduğu küçük ve kontrollü alanlarda uygulama kolaylığı sağlayabilir.

Ancak bu yöntem mucizevi bir ağaçlandırma ya da arazi onarım çözümü olarak sunulmamalıdır. Başarı için doğru tür, doğru mevsim, uygun zemin, yeterli yağış, koruma ve izleme gerekir.

Uygun Tohumların Seçilmesi

Tohum seçimi, etkinliğin en önemli aşamalarından biri olarak ele alınmalıdır. Atölyede yalnızca bölgenin iklimi, toprağı ve ekolojik dengesiyle uyumlu, kaynağı bilinen ve mümkünse yerel olarak doğrulanmış tohumlar kullanılmalıdır.

Tohum seçerken şu ölçütler dikkate alınır:

Öncelik yerel ekosistemde doğal olarak bulunan veya bölgeye uyumu doğrulanmış türlere verilmelidir.
Tohumların kaynağı kayıt altına alınmalıdır.
Yerel tür olduğu doğrulanmamış karışımlar kullanılmamalıdır.
İnternetten veya marketten alınan “yabani çiçek karışımları” içerikleri doğrulanmadan kullanılmamalıdır.
İstilacı veya yayılma riski bulunan türler kesinlikle kullanılmamalıdır.
Koruma altındaki türlerin tohumları izinsiz toplanmamalıdır.
Tarım arazilerinde üreticinin izni olmadan tohum uygulaması yapılmamalıdır.
Sertifikasız, hastalık taşıma ihtimali bulunan veya kimyasal ilaçla kaplanmış tohumlar kullanılmamalıdır.
Farklı çimlenme ve mevsim gereksinimleri bulunan türler gelişigüzel aynı pakete konulmamalıdır.
Her tohum karışımı için içerik listesi hazırlanmalıdır.

Önerilen tür grupları

Kesin tür isimleri yerel botanik veya tarım uzmanı doğrulamadan yayımlanmamalıdır. Türler doğrulandıktan sonra şu işlev gruplarından seçim yapılabilir:

Yerel otsu çiçekli bitkiler
Polinatör dostu türler
Kuraklığa dayanıklı yer örtücüler
Erozyon kontrolüne katkı sağlayabilecek otsu türler
Yerel aromatik bitkiler
Uygunluğu doğrulanmış kısa ömürlü çiçekli türler

Ağaç ve çalı tohumları sıradan tohum bombası uygulamasında otomatik olarak önerilmemelidir. Bazı odunsu türlerin özel çimlendirme, katlama, fidanlık veya dikim yöntemi gerektirebileceği özellikle belirtilmelidir.

Atölye Akışı

1. Kısa Eğitim — Yaklaşık 5 dakika

Katılımcılara şu sorular üzerinden bilgi verilir:

Tohum bombası nedir?
Tohumun çimlenmesi için ne gerekir?
Her tohum her yerde yetişir mi?
Yerel tür neden önemlidir?
Tohum bombası nerelerde kullanılabilir?
Neden izin alınmadan araziye bırakılmamalıdır?
Hangi mevsimde uygulanmalıdır?
Polinatör dostu bitkiler neden önemlidir?

2. Uygulamalı Üretim — Yaklaşık 10–15 dakika

Atölye sırası şu şekilde yürütülür:

Eller ve çalışma alanı hazırlanır.
Kullanılacak tohum karışımının etiketi okunur.
Kuru taşıyıcı malzemeler ölçülür.
Tohumlar karışıma kontrollü biçimde eklenir.
Su azar azar ilave edilir.
Karışım yoğrulur.
Küçük toplar oluşturulur.
Hazırlanan toplar kurutma tepsisine yerleştirilir.
Her grup için tür, tarih ve kullanım bilgisi kaydedilir.
Çalışma alanı temizlenir.

3. Bakım ve Kullanım Bilgisi — Yaklaşık 2–5 dakika

Katılımcılara şu bilgiler verilir:

Tohum topları doğrudan güneş altında değil, gölgeli ve hava alan yerde kurutulmalıdır.
Tam kurumadan kapalı pakete konulmamalıdır.
Nemli ortamda uzun süre saklanmamalıdır.
Paket üzerindeki tür ve mevsim bilgisi kontrol edilmelidir.
Yalnızca izinli ve uygun alanlarda kullanılmalıdır.
Uygulama sonrasında saha gözlemlenmelidir.

Her grup için toplam atölye süresi yaklaşık 15–25 dakika olarak planlanır.

Stant Kurulumu

Tohum Bombası Atölyesi, Yerel Tohum Takas Şenliği içinde uygulamalı alt etkinlik olarak düşünülür. Stantta şu alanlar bulunabilir:

Birinci çalışma masası — Karışım alanı

Kuru malzemeler
Tohum kapları
Ölçü kapları
Karıştırma tasları
Su kovası
Küçük su kapları
Tür ve karışım kartları

İkinci çalışma masası — Şekillendirme alanı

Yoğurma yüzeyi
Top biçimlendirme bölümü
Etiketleme araçları
Kurutma tepsileri
Kâğıt paketler
Katılımcı broşürleri

Ortak alan

Yıkanabilir yer örtüsü veya branda
El temizleme noktası
Gölgelik
Kurutma rafı
Eğitim panoları
Çöp ayrıştırma kutuları
İlk yardım çantası

İnsan geçişini engellemeyen, kaygan zemin oluşturmayacak ve suyun elektrikli araçlara ulaşmayacağı güvenli bir düzen kurulmalıdır. Islak ve kuru malzemeler ayrı tutulmalı; çocukların rahat hareket edebileceği bir akış korunmalıdır.

Malzemeler

Üretim malzemeleri

Yerel ve uygunluğu doğrulanmış tohumlar
Temiz ve uygun kil
Elenmiş, hastalık ve yabancı ot tohumu içermeyen toprak
Gerekiyorsa tamamen olgunlaşmış ve temiz kompost
Temiz su
Karıştırma tasları
Ölçü kapları
Kaşık veya küçük kürekler
Yıkanabilir çalışma araçları
Kurutma tepsileri
Hava alan kurutma rafı

Stant malzemeleri

2 çalışma masası
Branda veya yıkanabilir yer örtüsü
Su kovası
Gölgelik veya şemsiye
Etiket kartları
Kâğıt bant
Kalemler
Dosyalık
Eğitim panoları
Katılımcı kayıt çizelgesi
İlk yardım çantası

Hijyen ve paketleme

Biyobozunur veya yıkanabilir ıslak bez
Sabun ve temiz su
El temizleme kapları
Kâğıt kesekâğıtları
Kompostlanabilir olduğu doğrulanmış poşetler
Havalandırma delikli geçici taşıma kutuları
Çöp poşetleri
Atık ayrıştırma kutuları

Malzeme miktarları kesin katılımcı sayısı ve grup planı netleştikten sonra belirlenmelidir. Tek kullanımlık malzemeler mümkün olduğunca azaltılmalıdır.

Karışım ve Üretim İlkeleri

Kaynak içerikte kesin karışım oranı verilmediği için doğrulanmamış oran yayımlanmamalıdır.

“İçerik ve oranlar” panosunda şu yöntem kullanılmalıdır:

Kullanılacak oranlar etkinlik öncesinde tohum türü, kil yapısı, toprak ve kompost özelliklerine göre sorumlu ekoloji veya tarım uzmanı tarafından doğrulanmalıdır.
Deneme üretimi yapılmadan büyük miktarda karışım hazırlanmamalıdır.
Karışım çok sulu hâle getirilmemelidir.
Tohumlar uzun süre suda veya ıslak karışım içinde bekletilmemelidir.
Toplar gereğinden büyük ve sıkı yapılmamalıdır.
Her deneme partisinin karışım bilgisi kaydedilmelidir.
Doğrulanan oranlar daha sonra wiki sayfasına ve eğitim panosuna eklenmelidir.

Ajan, güvenilir ve proje tarafından onaylanmış kaynak bulunmadan kesin bir “standart reçete” yayımlamamalıdır.

Kurutma, Paketleme ve Etiketleme

Kurutma

Hazırlanan tohum topları doğrudan araziye götürülmeden önce aşağıdaki koşullarda kurutulmalıdır:

Gölgede
Hava alan bir yerde
Yağmurdan korunarak
Temiz yüzey üzerinde
Toplar birbirine yapışmayacak aralıkla
Çocukların ve ziyaretçilerin devirmeyeceği güvenli bir rafta

Kurutma süresi ortam sıcaklığına, nem oranına ve top büyüklüğüne bağlıdır. Doğrulanmamış kesin saat veya gün sayısı verilmemelidir.

Paketleme

Tohum topları tam kurumadan kapalı pakete konulmamalıdır.

Mümkün olduğunca:

Kâğıt kesekâğıdı
Hava alabilen kâğıt paket
Gerçekten kompostlanabilir olduğu doğrulanmış paket

kullanılmalıdır.

Etiket bilgileri

Her paket üzerinde şu alanlar bulunmalıdır:

Tohum karışımının adı
İçerdiği türler
Tohumların kaynağı
Hazırlanma tarihi
Parti veya grup kodu
Önerilen uygulama mevsimi
Uygun alan türü
Kullanılmaması gereken alanlar
Saklama notu
Uygulama izni uyarısı
İletişim veya bilgi sayfası, doğrulanmışsa

QR kod yerine basılı kısa bilgi kartı veya basit etiket kullanılabilir. Doğrulanmış bağlantı olmadan sahte kısa bağlantı veya QR kod üretilmemelidir.

Nerede Kullanılır?

Tohum topları yalnızca şu koşullarda kullanılmalıdır:

arazi sahibinin veya sorumlu kurumun izni varsa,
saha ekolojik olarak değerlendirilmişse,
kullanılacak türler bölgeyle uyumluysa,
bakım ve gözlem yapılabilecekse.

Örnek alanlar:

Bozulmuş fakat koruma statüsü bulunmayan küçük uygulama alanları
Bahçe ve yaşam alanlarının belirlenmiş bölümleri
Okul bahçelerinde izinli eğitim parselleri
Yerel bitki şeritleri
Polinatör bahçeleri
Erozyon gözlem alanları
Dernek veya belediye tarafından ayrılmış deneme parselleri
Tarla kenarlarında üreticinin açık izni bulunan kontrollü şeritler

Nerede Kullanılmaz?

Aşağıdaki alanlara izinsiz tohum topu bırakılmaması gerektiği özellikle belirtilmelidir:

Özel mülkiyet alanları
Aktif tarım arazileri
Korunan doğal alanlar
Millî parklar ve hassas ekosistemler
Mevcut doğal bitki örtüsü iyi durumda olan alanlar
Başka bir restorasyon projesinin yürütüldüğü sahalar
Yol kenarları ve trafik güvenliğini etkileyebilecek alanlar
Sulama kanalları ve su kaynakları
Mezarlıklar
Arkeolojik alanlar
Tohumların hayvan yemi veya tarımsal ürüne karışabileceği alanlar
Arazi sahibinin veya sorumlu kurumun izin vermediği yerler

“Doğaya istediğiniz yere atabilirsiniz” biçiminde bir ifade kullanılmamalıdır.

Uygun Mevsim ve Saha Uygulaması

Uygulama mevsiminin türlere ve yerel yağış düzenine göre değiştiği özellikle belirtilmelidir. Tohum topu hazırlamak ile sahaya uygulamak aynı aşama değildir; saha uygulaması, yağış düzeni, toprak nemi ve koruma koşulları değerlendirilerek ayrıca planlanmalıdır.

Katılımcılara şu ilkeler anlatılır:

Mevsim bilgisi kullanılan türlere göre hazırlanmalıdır.
Şiddetli yaz sıcağında ve uzun süre yağış beklenmeyen dönemde gelişigüzel uygulama yapılmamalıdır.
Don, aşırı yağış ve yüzey akışı riski dikkate alınmalıdır.
Yağış öncesi uygulama düşünülüyorsa tohumun sürüklenme ve çürüme riski değerlendirilmelidir.
Saha yüzeyi uygulama öncesinde gözlemlenmelidir.
Uygulama noktaları harita veya işaretleme yöntemiyle kaydedilmelidir.
Tohum topları birbirinin üzerine yığılmamalıdır.
Uygulama sonrası alan ezilmemeli ve gereksiz sulama yapılmamalıdır.
Otlatma veya insan baskısı yüksekse geçici koruma değerlendirilmelidir.

Kesin uygulama tarihi, kullanılacak türler ve mevsim koşulları doğrulanmadan yayımlanmamalıdır.

Eğitim Panoları

Atölye alanında kullanılmak üzere dört temel infografik hazırlanabilir:

1. Tohum Bombasının İçeriği ve Oranlar

Tohum
Kil
Uygun toprak
Gerekiyorsa olgun kompost
Kontrollü su

Kesin oranlar yalnızca doğrulanmış atölye reçetesi hazırlandıktan sonra eklenmelidir.

2. Nereye Bırakılır, Nereye Bırakılmaz?

İzinli ve izinsiz alanlar iki sütunlu sade bir görselle anlatılmalıdır.

Ana mesaj:

“Tohum topu, yalnızca izinli ve ekolojik açıdan uygun alanda kullanılır.”

3. Mevsim ve Çimlenme Penceresi

Türlere göre farklı çimlenme dönemleri
Yağış ihtiyacı
Toprak sıcaklığı
Don ve kuraklık riski
İzleme gerekliliği

Kesin takvim yerel türler doğrulandıktan sonra oluşturulmalıdır.

4. Yerel Tür ve Polinatör Dostu Yaklaşım

Yerel türlerin önemi
Çiçeklenme çeşitliliği
Arılar, kelebekler ve diğer polinatörler
Pestisitlerin etkisi
Su ve yaşam alanı ihtiyacı
İstilacı türlerden kaçınma

Katılımcı Broşürü

Katılımcılara verilecek A4 veya ikiye katlanan kısa broşürde şu bilgiler bulunabilir:

Tohum bombası nedir?
İçinde hangi malzemeler bulunur?
Hangi tohumlar kullanılmıştır?
Nerelerde kullanılabilir?
Nerelerde kullanılmamalıdır?
Hangi mevsimde uygulanmalıdır?
Nasıl saklanmalıdır?
Saha izni neden gereklidir?
Çimlenme nasıl gözlemlenir?
Sonuçlar nasıl kaydedilir?

Doğrulanmış bağlantı bulunmadan QR kod veya kısa bağlantı uydurulmamalıdır.

Çocuk Güvenliği ve Hijyen

Çocuk güvenliği ve hijyen kutusu: Atölyede kullanılan toprak, su, kil ve kaplar temiz olmalı; çocuklar etkinlik boyunca yaşlarına uygun yetişkin gözetimi altında bulunmalıdır. Eller etkinlik öncesi ve sonrası temizlenmeli, çocuklar istemedikleri malzemeye dokunmaya zorlanmamalıdır.

Çocuklar etkinlik boyunca yetişkin gözetiminde bulunmalıdır.
Atölye malzemeleri yenmemeli ve ağıza götürülmemelidir.
Tohum alerjisi veya solunum hassasiyeti bulunan çocukların aileleri bilgilendirilmelidir.
İnce kil veya toprak tozu havaya kaldırılmamalıdır.
Çok tozlu malzemeler kullanılmamalı veya önceden hafifçe nemlendirilmelidir.
Küflü, kirli veya hayvan dışkısıyla temas etmiş toprak kullanılmamalıdır.
Kimyasal ilaçla kaplanmış tohum kullanılmamalıdır.
Atölye sonrasında eller sabun ve suyla yıkanmalıdır.
Çalışma alanında yiyecek ve içecek bulundurulmamalıdır.
Dökülen su ve çamur kayma riskine karşı hemen temizlenmelidir.
Çocukların fotoğraf ve video kayıtları için ebeveyn veya yasal temsilci izni alınmalıdır.
İlk yardım çantası hazır bulundurulmalıdır.

Ekolojik Etik ve Biyogüvenlik

İstilacı veya bölgeye yabancı tür kullanılmamalıdır.
Koruma altındaki bitkilerin tohumları izinsiz toplanmamalıdır.
Başka bölgelerden kontrolsüz tohum taşınmamalıdır.
Tohumların kaynağı ve tür kimliği kayıt altına alınmalıdır.
Mevcut doğal bitki toplulukları rastgele tohum eklenerek değiştirilmemelidir.
Arazi sahibinden veya sorumlu kurumdan izin alınmalıdır.
Tarım alanlarına izinsiz uygulama yapılmamalıdır.
Pestisit veya mantar ilacı kaplı tohumlar çocuk atölyesinde kullanılmamalıdır.
Tohum topları su yollarına bırakılmamalıdır.
Yöntem büyük ölçekli ekolojik restorasyonun yerine geçen tek çözüm olarak sunulmamalıdır.
Başarı değerlendirmesinde yalnızca çimlenme değil, bitkinin yaşaması ve yerel ekosistemle uyumu da izlenmelidir.
Başarısız sonuçlar gizlenmemeli; nedenleriyle birlikte kayıt altına alınmalıdır.

İzleme ve Değerlendirme

Uygulanan alanlar için basit bir izleme sistemi oluşturulmalıdır. Atölye sonunda yalnızca kaç top hazırlandığı değil; hangi tohumların seçildiği, hangi sahaların düşünüldüğü ve izleme sürecinin nasıl kurulacağı da kaydedilmelidir.

Kayıt alanları

Uygulama kodu
Uygulama tarihi
Konum veya saha adı
Arazi izni
Kullanılan türler
Tohum kaynağı
Hazırlanan top sayısı
Uygulanan yaklaşık miktar
Hava ve toprak koşulları
İlk gözlem tarihi
Çimlenme görüldü mü?
Tür tanımlaması
Hayatta kalma durumu
Otlatma veya insan baskısı
Ek notlar
Fotoğraf kaydı

Önerilen gözlem dönemleri

Kesin gün aralığı uydurulmadan, gözlemler:

Uygulama sonrasında
İlk uygun yağış döneminin ardından
Çimlenme döneminde
Sezon sonunda

gerçekleştirilmelidir.

Beklenen Çıktılar

Çocuklar, gençler ve ailelerle uygulamalı tohum topu atölyesi
Kaynağı ve türü kayıtlı tohum karışımları
Etiketlenmiş ve kurutulmuş tohum topları
Dört eğitim panosu
Katılımcı kullanım broşürü
İzinli uygulama alanlarının listesi
Saha uygulama ve gözlem formu
Polinatör dostu yerel türler için başlangıç listesi
İzinli fotoğraf ve video arşivi
Kısa “Tohum Bombası Atölyesi” değerlendirme raporu

Bu çıktıların hedef niteliğinde olduğu, gerçekleşen sonuçların etkinlik sonrasında güncelleneceği özellikle belirtilir.

Sürdürülebilirlik ve Sonraki Adımlar

Yerel türlerin uzmanlarla birlikte belirlenmesi
Küçük bir deneme parseli oluşturulması
Çimlenme ve hayatta kalma sonuçlarının kaydedilmesi
Başarılı türler için sonraki dönem uygulama rehberi hazırlanması
Okullarda tohum, toprak ve polinatör atölyeleri düzenlenmesi
Yerel Tohum Takas Şenliği ile düzenli bağlantı kurulması
Tohum toplama etiği konusunda gönüllü eğitimi verilmesi
Polinatör bahçeleri ve yerel çiçek şeritleri oluşturulması
Sonuçların wiki sayfasında mevsimsel olarak güncellenmesi

Kesinleşmemiş kurum, görevli veya finansman bilgisi bu bölümde uydurulmaz.

21.00–23.00 — Tohumların Hikâyeleri

Çiftçiler, kadınlar ve yaşlılar geçmişte yetiştirilen ürünleri, kaybolan çeşitleri ve geleneksel üretim bilgilerini anlatır.

29 Temmuz 2027 Perşembe

Miyawaki mikro ormanı ve yararlı böcekler

12.00–14.00 — Miyawaki Yöntemini Tanıyoruz

Miyawaki yönteminin temel ilkeleri, yoğun dikim, yerel tür seçimi, malçlama ve ilk üç yıllık bakım süreci anlatılır.

14.00–16.00 — Mikro Orman Gözlem Formu Atölyesi

Katılımcılara fidan büyümesi, toprak nemi, yabancı ot, canlı türleri ve malç kalınlığının nasıl kaydedileceği öğretilir.

16.00–17.00 — Dinlenme ve saha hazırlığı

17.00–19.30 — Miyawaki Ormanını Keşfediyoruz

Mikro orman alanında tür çeşitliliği, büyüme, doğal rekabet, malçlama ve ekolojik restorasyon üzerine saha gezisi yapılır.

20.00–22.00 — Böcek Oteli Yapıyoruz

Kuru dal, kozalak, kamış, taş, odun ve diğer doğal malzemeler kullanılarak yararlı böcekler için küçük yaşam alanları hazırlanır.

Böcek Oteli – Yararlı Böceklerle Doğayı Onarmak

Genel Tanıtım

Böcek Oteli – Yararlı Böceklerle Doğayı Onarmak, tozlaşmaya, doğal zararlı kontrolüne ve biyolojik çeşitliliğe katkı sağlayan böcekler için küçük yaşam ve kışlama alanları oluşturmayı amaçlayan uygulamalı bir doğa atölyesidir.

Atölye boyunca çocuklar, gençler ve aileler bambu, kamış, kozalak, dal parçaları, delikli kütükler, tuğla ve doğal dolgu malzemeleri kullanarak küçük böcek oteli modülleri hazırlayacaktır. Üretilen modüller program sonunda ana böcek oteline monte edilebilecek ya da uygun bakım rehberiyle katılımcılara verilebilecektir.

Etkinlik, böcekleri yalnızca zararlı canlılar olarak gören yaklaşımın yerine; tozlaşma, besin zinciri, doğal denge ve ekosistem onarımı açısından üstlendikleri görevleri görünür kılar. Böcek otelinin bütün böcek türlerini çekmek amacıyla hazırlanmadığı; belirli yararlı böcekler için kuru, temiz ve güvenli mikro yaşam alanları oluşturduğu özellikle vurgulanacaktır.

Amaç ve Ekolojik Gerekçe

Tozlaşmaya katkı sağlayan yalnız arılar için uygun yuvalanma boşlukları oluşturmak: Özellikle içi boş kamışlar, bambular ve uygun çapta delikler bu canlılar için güvenli barınak işlevi görebilir.
Uğur böcekleri, altın gözlü böcekler ve kulağakaçanlar gibi doğal düşmanlara barınma alanı sağlamak: Bu canlılar bazı zararlı böcek popülasyonlarının baskılanmasına katkı sunabilir.
Biyolojik mücadele ve ekolojik denge kavramlarını uygulamalı olarak anlatmak: Katılımcılar canlılar arası ilişkileri hazır bilgi olarak değil, somut malzeme ve saha örnekleriyle öğrenir.
Pestisit kullanımının azaltılmasına yönelik doğa temelli çözümleri görünür kılmak: Böcek otelleri tek başına çözüm değil, kimyasalsız mücadele yaklaşımının bir parçası olarak tanıtılır.
Çocukların böcekler, bitkiler ve besin zinciri arasındaki ilişkiyi öğrenmesini sağlamak: Tozlaşma, yaprak-bitki ilişkisi ve av-avcı dengesi yaşa uygun örneklerle açıklanır.
Aileleri bahçe ve tarla çevresinde kimyasalsız mücadele yöntemleri hakkında bilgilendirmek: Yararlı böcekleri koruyan bakım pratikleri, habitat çeşitliliği ve gözlem alışkanlığı teşvik edilir.
Miyawaki ormanı ve yaşam bahçesindeki biyolojik çeşitliliği desteklemek: Böcek oteli, tek başına değil, bitki çeşitliliği ve uygun saha yönetimiyle birlikte anlam kazanır.
Katılımcılara kendi küçük böcek otellerini yapabilecekleri temel becerileri kazandırmak: Ev, okul ve bahçe ölçeğinde güvenli kurulum mantığı öğretilir.
Böcek otellerini yalnızca dekoratif nesne değil, izlenmesi ve bakımı gereken ekolojik yapılar olarak tanıtmak: Kurulum sonrası bakım, temizlik, gözlem ve yenileme gereksinimi açık biçimde anlatılır.

Hedeflenen Yararlı Böcekler

Yalnız arılar: Koloni hâlinde yaşamayan birçok arı türünü kapsar. Bitkilerin tozlaşmasına katkı sağlar ve uygun çapta, temiz tüp veya deliklerden yararlanabilir. Bal arılarından farklı yaşam biçimlerine sahip oldukları özellikle belirtilir.

Uğur böcekleri: Bazı türleri yaprak bitleri gibi küçük zararlılarla beslenebilir. Doğal zararlı kontrolüne katkı sağlayabilir. Kuru yaprak, kozalak veya korunaklı boşluklarda barınabilir.

Altın gözlü böcekler: Özellikle larvaları bazı küçük bitki zararlılarıyla beslenebilir. Tarım ve bahçelerde biyolojik mücadele açısından önemlidir. Kuru, korunaklı ve hava alan bölmelere ihtiyaç duyabilir.

Kulağakaçanlar: Bazı küçük zararlılarla ve organik kalıntılarla beslenebilir. Ekosistemdeki rolleri tür, ortam ve besin koşullarına göre değişebilir. Ayrı, kuru ve korunaklı dolgu bölmeleri hazırlanabilir.

Diğer küçük yararlı omurgasızlar: Etkinlikte her canlıyı otele çekmek gibi bir iddia kurulmaz. Amaç, yalnızca bölgenin ekolojik koşullarına uyumlu bazı yararlı gruplar için güvenli mikro habitat mantığını öğretmektir.

Bütün böceklerin her bölgede aynı işlevi göstermediği özellikle belirtilmelidir. Yerel türler hakkında doğrulanmamış kesin bilgiler verilmemeli; gözlem ve bakım sonuçlarının zamana yayılan bir izleme çalışmasıyla anlam kazanacağı anlatılmalıdır.

Etkinlik Akışı

1. Tanıtım Sohbeti — Yaklaşık 10 dakika

Katılımcılara şu sorular üzerinden kısa ve etkileşimli bir anlatım yapılır:

Yararlı böcek ne demektir?
Bütün böcekler zararlı mıdır?
Tozlaşma neden önemlidir?
Bal arıları dışındaki arılar ne yapar?
Uğur böcekleri ve altın gözlü böcekler bahçeye nasıl katkı sağlar?
Böcek oteli neden kurulur?
Böcek oteli pestisitin doğrudan yerine geçen tek çözüm müdür?
Böcek otelinin yanında çiçek, su, toprak ve pestisitsiz alan neden gereklidir?

Böcek otelinin tek başına ekolojik denge oluşturamayacağı; yerel bitkiler, çiçeklenme sürekliliği, su, toprak sağlığı ve pestisit kullanımının azaltılmasıyla birlikte düşünülmesi gerektiği özellikle vurgulanır.

2. Uygulamalı Mini Atölye — Yaklaşık 15–20 dakika

Her katılımcı veya küçük grup, yaklaşık 15 × 15 cm büyüklüğündeki bir tek göz kaseti doldurur.

Kullanılabilecek malzemeler:

Bambu
Kamış
Delikli dal veya kütük
Kozalak
Kuru dal parçaları
İçi delikli tuğla
Saman
Kil ve kireç esaslı doğal dolgu
Bağlama ve sabitleme malzemeleri

Atölye akışı şu sırayla yürütülür:

Malzemelerin tanıtılması
Modül türünün seçilmesi
Malzemelerin uygun uzunluğa hazırlanması
Keskin ve parçalanmış uçların kontrol edilmesi
Dolguların kasete sıkı fakat hava alabilecek biçimde yerleştirilmesi
Modülün gevşek parçalarının sabitlenmesi
Katılımcının modülüne bir ad vermesi
Modülün ana böcek otelindeki uygun bölüme ayrılması

3. Ana Böcek Oteline Montaj

Program sırasında hazırlanan tek göz kasetleri ana böcek otelinin farklı bölmelerine monte edilir. Montaj görevi çocuklar tarafından değil, sorumlu yetişkinler veya teknik ekip tarafından yürütülmelidir.

4. Saha Yerleştirmesi

Ana böcek oteli seçilen alana yerleştirilir. Katılımcılara yön, yükseklik, yağmurdan korunma ve çevredeki bitki örtüsü hakkında uygulamalı bilgi verilir.

5. Kapanış ve Gözlem Görevi

Katılımcılara şu gözlem soruları verilir:

Hangi bölmeler kullanılmış görünüyor?
Deliklerin girişinde çamur veya bitki parçaları var mı?
Çevrede hangi çiçekler açıyor?
Otelin içi kuru mu?
Küf, çürüme veya hasar var mı?
Yakın çevrede pestisit kullanılıyor mu?

Ana Böcek Otelinin Tasarımı

Kaynak tasarımı koruyarak iki ana boyut seçeneği önerilir:

Yaklaşık 60 × 90 cm
Yaklaşık 100 × 120 cm

Ana böcek oteli modüler ve katmanlı düşünülmelidir. Ahşap bir dış iskelet içinde farklı çaplarda bambu ve kamış tüpleri, delikli kütük parçaları, kozalak cepleri, tuğla boşlukları ve lifli dolgu bölmeleri ayrı gözler hâlinde yerleştirilebilir.

Karkas

Dayanıklı ahşap palet veya kutu
Sağlam arka panel
Yağmurdan koruyan siperli çatı
Birbirinden ayrılmış farklı dolgu gözleri
Keskin kenarları giderilmiş yüzey
Devrilmeye karşı güvenli sabitleme

Ahşap seçimi

Mümkün olduğunca işlenmemiş ve toksik koruyucu içermeyen ahşap kullanılmalıdır.
Yoğun kimyasal emprenye edilmiş veya kötü kokulu malzemeler kullanılmamalıdır.
Ahşap tamamen kuru olmalıdır.
Küflü, çürük veya böcek ilacıyla işlem görmüş malzeme kullanılmamalıdır.

Dolgu bölmeleri

Bambu ve kamış tüpleri
Delikli kütükler
Delikli tuğlalar
Kozalak ve kuru dal bölmeleri
Saman bölmesi
Kil-kireç esaslı dolgu bölmeleri

Farklı böcek grupları için hazırlanmış bölmeler birbirinden ayrılmalı ve kısa açıklama etiketi taşımalıdır. Yapı yalnızca görsel olarak dolu görünmesi için sıkıştırılmamalı; boşlukların temiz, kuru ve ezilmemiş olmasına dikkat edilmelidir.

Delik ve Tüp Hazırlama İlkeleri

Kaynakta belirtilen 3–9 mm çap aralığı korunmalıdır. Delik ve tüp seçiminde şu kurallar uygulanır:

Farklı çaplar birlikte kullanılabilir; tek tip çap tercih edilmemelidir.
Delikler temiz ve pürüzsüz olmalıdır.
Delik girişlerinde kıymık bırakılmamalıdır.
Tüp ve delik içleri kuru, temiz ve pürüzsüz olmalıdır.
Kamış ve bambular çatlamış olmamalıdır.
Tüplerin arka tarafı mümkün olduğunca kapalı olmalıdır.
Çok kısa, kırık veya arkası tamamen açık tüpler kullanılmamalıdır.
Delik açılan ahşapta çatlak, küf veya yoğun reçine bulunmamalıdır.
Delikler birbirine çok yakın açılarak ahşap zayıflatılmamalıdır.
Matkap çalışmasını yalnızca yetişkinler yapmalıdır.
Delik derinliği için güvenilir ve yerel türlere uygun bir kaynak doğrulanmadan kesin ölçü verilmemelidir.
Kullanılan malzemelerin içi nemli, küflü veya kirli olmamalıdır.
Tüpler sıkıca yerleştirilmeli; ancak hava almayı tamamen engelleyecek biçimde ezilmemelidir.
Doğrulanmamış teknik ayrıntılar kesin standart gibi sunulmamalı; bakım ve gözlem verileriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Tek Göz Atölye Modülleri

Yaklaşık 15 × 15 cm kasetler, seri üretime uygun çocuk atölyesi modülleri olarak tanımlanır. Katılımcılar ana yapının küçük bir parçası olarak tek gözlü modüller hazırlayabilir. Bu modüller kısa bambu demetleri, delikli küçük odun parçaları, kozalak dolu minik kutular veya lifli dolgu bölmeleri biçiminde tasarlanabilir.

Her kaset için şu kayıt alanları kullanılabilir:

Modül kodu
Hazırlayan kişi veya grubun adı, paylaşım izni varsa
Hazırlanma tarihi
Kullanılan malzemeler
Hedeflenen böcek grubu
Ana otele monte edildiği bölüm
Katılımcıya verildiyse teslim kaydı
Evde kurulum kılavuzu verildi mi?
Takip veya gözlem notu

Bu yöntem çocukların hem bireysel üretim yapmasını hem de ortak ana yapıya katkı vermesini sağlar. Modüllerin bir kısmı ana otele monte edilirken, uygun olanlar katılımcılara evde bakım denemesi için örnek olarak verilebilir.

Malzemeler ve Hazırlık

Bambu ve kamış parçaları
Delikli ya da delinmeye uygun kuru odun parçaları
Kozalak, ince dal ve kabuk parçaları
Boşluklu doğal tuğla parçaları
Kimyasal işlem görmemiş ahşap çerçeve parçaları
Doğal sicim, güvenli bağlantı elemanları ve elde tutulabilir basit el aletleri
Etiket kartları, kalemler ve kısa bakım föyleri

Malzemelerin önceden temizlenmiş, kuru ve keskin çıkıntılardan arındırılmış olması gerekir. Kimyasal boya, vernikli ahşap, plastik dolgu veya ekolojik işlev taşımayan süs parçaları kullanılmamalıdır.

Yer Seçimi ve Montaj

Böcek oteli, yağmur alan çukur bir zemine değil; kuru, iyi hava alan ve doğrudan şiddetli rüzgâra açık olmayan bir noktaya yerleştirilmelidir. Sabah güneşi alan, öğleden sonra aşırı ısınmayan, bitki çeşitliliğine yakın ama sulama suyunun sürekli çarpmadığı alanlar tercih edilmelidir.

Yerleşim için şu koşullar önerilir:

Yerden yaklaşık 60–80 cm yüksekte
Güney veya güneydoğu yönüne bakacak biçimde
Sabah güneşi alabilen bir noktada
Şiddetli yağmur ve hâkim rüzgârdan korunmuş alanda
Su birikmeyen bir zeminde
Devrilmeyecek şekilde sağlam biçimde sabitlenmiş
Çiçekli bitkilere ve doğal beslenme alanlarına yakın
Yoğun insan ve araç trafiğinden uzak
Pestisit püskürtülen alandan uzak
Sürekli sulama altında kalmayacak bir konumda

Montaj sırasında yapı toprağa doğrudan oturtulmamalı; mümkünse yükseltilmiş bir destek üzerinde, sallanmayacak biçimde sabitlenmelidir. Böcek oteli canlı ağaç gövdesine zarar verecek biçimde çivilenmemeli; mümkünse bağımsız direk veya sağlam bir taşıyıcı üzerinde kurulmalıdır. Miyawaki ormanı çevresinde ya da yaşam bahçesinde kurulacak örnekler için sulama, bakım ve gözlem erişimi de dikkate alınmalıdır.

Eğitim Panoları

Atölye ve saha alanında kullanılmak üzere dört temel infografik hazırlanabilir:

1. Hangi Delik Hangi Tür İçin?

Farklı çapların farklı yalnız arı türlerine uygun olabileceği açıklanır.
Kaynakta verilen 3–9 mm çap aralığı görünür biçimde gösterilir.
Kesin tür-delik eşleştirmesi güvenilir kaynak olmadan verilmez.
Deliklerin temizliği, kapalılığı ve kuruluğunun önemi anlatılır.

2. Tozlaşma Bal Arısıyla Sınırlı Değildir

Yalnız arıların, bazı sineklerin, kelebeklerin ve diğer canlıların tozlaşmaya katkısı anlaşılır biçimde açıklanır.
Böcek otelinin özellikle uygun yuvalanma alanı kullanan türlere destek verebileceği belirtilir.

3. Kimyasal Yok, Düşman–Av Dengesi Var

Uğur böcekleri, altın gözlü böcekler ve bazı diğer doğal düşmanların yaprak bitleri gibi canlılarla ilişkisi anlatılır.
Pestisitlerin yararlı böceklere de zarar verebileceği belirtilir.
Kontrolsüz ve kesin uygulama talimatları vermeden, entegre zararlı yönetimi ve uzman görüşü çerçevesi korunur.

4. Kışlama Barınakları ve Bakım Takvimi

Sonbaharda kuru kalma kontrolü
Kışın yapıyı gereksiz yere açmama
İlkbaharda dış gözlem
Küf, çürüme ve gevşeme kontrolü
Çevrede çiçekli bitki bulundurma
Pestisit uygulamasından koruma
Kullanılan delikleri açmaya veya içindeki canlıları çıkarmaya çalışmama

Panolar kısa, görsel destekli ve çocukların anlayabileceği dilde hazırlanmalıdır. Böcekleri korku ya da iğrenme nesnesi olarak değil, ekosistemin çalışan bileşenleri olarak anlatan bir dil kullanılmalıdır.

Çocuk Güvenliği

Çocuk güvenliği kutusu: Atölyede kullanılan malzemeler çocukların yaşına uygun seçilmeli; kesici, delici veya ağır araçlar yalnızca yetişkin gözetiminde kullanılmalıdır. Çocuklar böcekleri toplama, yuvalarını açma veya yapıyı zorlama yönünde teşvik edilmemelidir.

Matkap, testere, zımba, sıcak silikon ve kesici araçları yalnızca yetişkinler kullanmalıdır.
Çocuklar böcekleri elde tutmaya, toplamaya veya kapalı kaba koymaya teşvik edilmemelidir.
Çocuklara kıymıklı, sivri veya paslı malzemeler verilmemelidir.
Delikli tuğla ve ağır ahşap parçalar çocukların üzerine düşmeyecek biçimde sabitlenmelidir.
Atölye masaları devrilmeye karşı kontrol edilmelidir.
Çocukların eldiven kullanması sağlanmalıdır.
Atölye sonrasında eller yıkanmalıdır.
Küflü, çürük, kimyasal işlem görmüş veya kirli dolgu kullanılmamalıdır.
Sivri tel, paslı metal, kırık cam ve kıymık riski taşıyan malzemeler atölye alanına alınmamalıdır.
Küçük çocuklar yetişkin gözetiminde çalışmalıdır.
Böcek sokmasına karşı hassasiyeti bulunan çocukların aileleri önceden bilgilendirilmelidir.
Atölye alanında içme suyu, gölge ve temel ilk yardım desteği hazır bulundurulmalıdır.
İlk yardım çantası hazır bulundurulmalıdır.
Çocukların fotoğraf ve video kayıtları için ebeveyn veya yasal temsilci izni alınmalıdır.
Çocukların böcek korkusu, duyusal hassasiyeti ya da çekincesi alay konusu yapılmamalıdır.

Ekolojik Etik ve Biyogüvenlik

Ekolojik etik notu: Böcek oteli, doğadan canlı toplama ya da her boşluğu böcekle doldurma yöntemi değildir; amaç, uygun türler için güvenli ve izlenebilir mikro yaşam alanları oluşturmaktır.

Doğadan kontrolsüz biçimde böcek taşınmamalı, yuva bozulmamalı ve canlılar zorla yerleştirilmemelidir.
Böcek oteline canlı böcek satın alınıp bırakılmamalıdır.
Başka bölgelerden böcek, yuva, koza veya larva taşınmamalıdır.
Doğadan aktif yuva veya dolu kamış toplanmamalıdır.
Bal, şekerli su, et veya başka yiyeceklerle böcek çekilmeye çalışılmamalıdır.
Bölgeye uygun olmayan malzeme ve türler kullanılmamalıdır.
Küflü, ıslak veya çürüyen dolgu malzemeleri uzun süre yapıda bırakılmamalıdır.
Otel çevresinde pestisit ve böcek öldürücü kullanılmamalıdır.
Böcek oteli doğal yaşam alanlarının yerine geçen tam bir çözüm olarak sunulmamalıdır.
Yerel çiçekli bitkiler, su kaynakları ve sağlıklı toprak korunmalıdır.
Kullanılmış bölmeler merak amacıyla açılmamalıdır.
Yuvalar delinmemeli, temizlenmemeli veya içlerindeki canlılar çıkarılmamalıdır.
Zararlı veya istilacı tür şüphesi oluşursa uzman görüşü alınmalıdır.
Böcek otelinin ziyaretçileri gözlemlenirken flaş, kimyasal veya fiziksel müdahale kullanılmamalıdır.
Atölye, istilacı tür yayılımına yol açacak tohum, bitki ya da dolgu malzemesiyle birleştirilmemelidir.

Bakım ve İzleme

Böcek otelleri kurulduktan sonra kendi hâline bırakılacak dekoratif objeler değildir. Mevsimsel nem durumu, küflenme, kırılma, gevşeme ve dolgu malzemelerinin bozulması düzenli olarak kontrol edilmelidir. Çok kirlenen, çöken ya da su alan bölmeler gerektiğinde yenilenmelidir.

Aylık dış kontrol

Yapının sağlamlığı
Çatının su geçirip geçirmediği
Dolguların gevşeyip gevşemediği
Küf veya çürüme
Karınca veya istenmeyen yoğunluk
Devrilme riski
Çevredeki çiçeklenme durumu
Yakındaki pestisit uygulamaları

Mevsimlik bakım

İlkbahar

Dıştan genel kontrol
Çevrede çiçekli bitki çeşitliliğinin artırılması
Hasarlı fakat kullanılmayan bölmelerin yenilenmesi

Yaz

Aşırı ısınma ve doğrudan öğle güneşi kontrolü
Çevrede su ve çiçek kaynağının değerlendirilmesi
Uzaktan gözlem ve fotoğraf kaydı

Sonbahar

Çatının ve sabitlemenin kontrolü
Kuru kalma koşullarının iyileştirilmesi
Yaprak ve doğal örtünün tamamen temizlenmemesi

Kış

Böcek otelini gereksiz yere açmama
Dolu tüpleri yerinden çıkarmama
Yapıyı kapalı ve sıcak bir alana taşımama
Yalnızca devrilme veya su alma gibi ciddi sorunlarda müdahale etme

İzleme süreci çocuklar ve aileler için ayrı bir öğrenme alanı olarak da kullanılabilir. Hangi bölmelerin daha çok kullanıldığı, hangi malzemenin daha dayanıklı olduğu ve çevredeki çiçeklenme ile böcek hareketliliği arasındaki ilişki basit gözlem formlarıyla kaydedilebilir.

Çekiliş ve Katılımcılara Modül Verilmesi

Hazırlanan bazı tek göz modüllerinin katılımcılara verilebileceği öneri olarak belirtilebilir.

Çekiliş gerçekleştirilecekse:

Katılım koşulları önceden açıklanmalıdır.
Çocukların kişisel bilgileri gereksiz biçimde toplanmamalıdır.
Kazananlara A4 bakım ve kurulum kılavuzu verilmelidir.
Teslim edilen modülün kayıt kodu tutulmalıdır.
Katılımcılardan ilerleyen aylarda isteğe bağlı gözlem fotoğrafı paylaşmaları istenebilir.
Kesinleşmemiş ödül sayısı veya çekiliş sistemi uydurulmamalıdır.

Katılımcılara Verilecek Evde Kurulum Kılavuzu

Katılımcılara verilecek kısa kılavuzda şu başlıklar yer almalıdır:

QR kod yerine basit kısa bağlantı veya basılı A4 broşür kullanılabilir. Gerçek ve doğrulanmış kısa bağlantı bulunmadan bağlantı veya QR kod uydurulmaz.

Broşürde şu bölümler bulunmalıdır:

Böcek oteli ne işe yarar?
Hangi malzemeler kullanılabilir?
Hangi malzemeler kullanılmamalıdır?
Uygun yer nasıl seçilir?
Otel nasıl sabitlenir?
Çevresinde hangi bitkiler bulunmalıdır?
Pestisitlerden nasıl korunur?
Ne zaman kontrol edilir?
Böcekler rahatsız edilmeden nasıl gözlemlenir?
Fotoğraflı gözlem kaydı nasıl tutulur?

Evde kurulum anlatılırken her ortamın aynı böcek çeşitliliğine sahip olmadığı; gözlem ve sabrın bu sürecin parçası olduğu açıkça belirtilmelidir.

Beklenen Çıktılar

Bu bölümde belirtilen başlıklar hedef niteliğindedir. Gerçekleşen sonuçlar etkinlik ve hafta sonrasında güncellenecektir.

Ana böcek oteline monte edilmiş örnek modüller
Katılımcılar tarafından hazırlanmış tek göz modülleri
Böcek oteli yerleşim ve montaj kaydı
Yararlı böcekler hakkında dört eğitim panosu
Evde kurulum ve bakım için A4 kılavuz
Çocuklar için basit gözlem formu
Aylık bakım ve izleme çizelgesi
İzinli fotoğraf ve video arşivi
Miyawaki alanındaki yararlı böcek gözlem kayıtları
Kısa “Böcek Oteli – Yararlı Böceklerle Doğayı Onarmak” etkinlik raporu

Sürdürülebilirlik ve Sonraki Adımlar

Miyawaki ormanı çevresinde böcek otelinin düzenli gözlem noktası olarak kullanılması
Mevsimsel bakım günlerinin çocuklar ve ailelerle birlikte planlanması
Yaşam bahçesi, okul bahçesi ve tarla kenarlarında küçük ölçekli örneklerin çoğaltılması
Kimyasalsız mücadele, tozlaşma ve yararlı böcekler konusunda yeni kısa atölyelerin hazırlanması
Çocukların gözlem notlarıyla desteklenen küçük bir “yararlı böcek günlüğü” oluşturulması
Böcek otelinin sorumlu bakım ekibinin belirlenmesi
Aylık gözlem kayıtlarının ilgili wiki sayfasında güncellenmesi
Çocuklar için mevsimlik böcek gözlem günleri düzenlenmesi
Yerel çiçekli bitki şeridi oluşturulması
Okullarda küçük böcek oteli atölyeleri düzenlenmesi
Pestisit farkındalığı eğitimi hazırlanması
Miyawaki ormanı, yaşam bahçesi ve tarımsal alanlarda biyolojik çeşitlilik gözlemleri yapılması
Yıllık bakım ve onarım raporu hazırlanması

22.00–23.00 — Günün gözlemleri

Katılımcılar saha gözlemlerini ve öğrendiklerini paylaşır.

30 Temmuz 2027 Cuma

Paulownia deneyimi ve bozkırda ağaç yetiştirmek

12.00–14.00 — Paulownia Deneyimi: Bozkırda Bir Ağaç

Paulownia yetiştiriciliği, tohumdan üretim, dikim aralıkları, sulama, bakım, dip kesimi ve karasal iklime uyum deneyimleri anlatılır.

14.00–16.00 — Saha Verileri ve Deneyimler

Paulownia ağaçlarının büyüme sonuçları, karşılaşılan sorunlar, don, kuraklık, su ihtiyacı ve bakım yöntemleri değerlendirilir.

16.00–17.30 — Dinlenme ve saha hazırlığı

17.30–20.00 — Paulownia Sahası İnceleme Gezisi

Farklı yaş ve dikim aralıklarındaki Paulownia ağaçları incelenir. Katılımcılar büyüme, gövde gelişimi ve toprak koşulları üzerine gözlem yapar.

20.30–22.00 — Kulu ve Türkiye'de Süt Üretimi: Sürdürülebilirlik, Örgütlenme ve Pazar Dinamikleri

Cavit Deniz'in konuşması çerçevesinde Kulu Süt Üreticileri Birliği deneyimi üzerinden süt üretiminde sürdürülebilirlik, üretici örgütlenmesi, kalite standartları, pazar erişimi ve kooperatifleşmenin rolü ele alınır. Su ve yem kullanımı, çevresel sorumluluk, üretim maliyetleri ve kırsal kalkınma ilişkisi bölgesel bir örnek üzerinden tartışmaya açılır.

22.00–23.00 — Bozkırda Hangi Ağaçlar Yetişebilir?

Yerel ağaç türleri, hızlı büyüyen türler, meyve ağaçları ve ekolojik uyum üzerine yuvarlak masa toplantısı düzenlenir.

23.00–23.30 — Soru-cevap ve değerlendirme

31 Temmuz 2027 Cumartesi

Hayvanlar, kuşlar ve doğa yürüyüşü

12.00–13.30 — Hayvan Dostlarımızı Tanıyoruz

Çocuklara bölgedeki evcil ve yabani hayvanların yaşamları, beslenmeleri, korunmaları ve doğal ekosistemdeki görevleri anlatılır.

13.30–15.00 — Hayvanlara Doğru Yaklaşım

Hayvan refahı, sokak hayvanları, yuvalara ve yavrulara dokunmama, yabani hayvanları rahatsız etmeme ilkeleri ele alınır.

15.00–17.00 — Dinlenme ve yürüyüş hazırlığı

17.00–19.00 — Pepûk Doğa Yürüyüşü: Yabani ve Evcil Hayvanları Tanıma Parkuru

Miyawaki projesi ve yürüyüş parkuru çevresinde gerçekleştirilen bu saha etkinliğinde, çocuklara bölgedeki yabani ve evcil hayvanların görselleri eşliğinde tanıtım yapılır. Türlerin yaşama alanları, beslenme biçimleri, insanlarla ilişkileri ve ekosistemdeki yerleri rehber anlatımıyla açıklanır. Bitkiler, toprak yapısı ve bozkır ekosistemi de aynı yürüyüş içinde birlikte gözlemlenir.

19.00–21.00 — Pepûk Kuş Gözlem Etkinliği

Pepûk kuşu olarak bilinen ibibik başta olmak üzere bölgedeki kuşlar dürbün ve gözlem formlarıyla izlenir.

21.00–22.00 — Kuş ve doğa gözlemlerinin kaydı

Görülen kuşlar, bitkiler ve diğer canlılar liste hâline getirilir.

22.00–23.00 — Bozkırın Sesleri

Doğadan edinilen izlenimler, kısa hikâyeler, çizimler ve fotoğraflar üzerinden paylaşılır.

1 Ağustos 2027 Pazar

Ekolojik üretimler, değerlendirme ve kapanış

12.00–14.00 — Haftanın ürünlerinin hazırlanması

Fotoğraflar, toprak ve su deneyleri, tohum kayıtları, böcek otelleri, atık sanat eserleri ve saha gözlem formları sergiye hazırlanır.

14.00–17.00 — Doğa ve Ekoloji Sergisi

Hafta boyunca hazırlanan çalışmalar, saha kayıtları, çocukların üretimleri ve ekolojik proje önerileri ziyaretçilere sunulur.

17.00–18.30 — Çocuklar ve Gençler Anlatıyor

Çocuklar ve gençler hafta boyunca öğrendiklerini, yaptıkları deneyleri ve doğa gözlemlerini paylaşır.

18.30–20.00 — Ömeranlı İçin Ekolojik Öneriler

Temizlik, su tasarrufu, ağaçlandırma, atık yönetimi ve doğa koruma alanlarında uygulanabilir öneriler belirlenir.

20.00–21.30 — Kapanış Forumu

Haftanın sonuçları değerlendirilir ve gelecek yıl için öneriler alınır.

21.30–23.00 — Müzik, çay ve doğa sohbetleri

Haftanın Kalıcı Çıktıları

Bu bölümde belirtilen başlıklar hedef niteliğindedir. Gerçekleşen sonuçlar hafta sonunda güncellenecektir.

Temizlik yapılan alanların haritası
Toplanan atıkların tür ve yaklaşık miktar kayıtları
Atıktan sanat eserleri sergisi
Konya Kapalı Havzası kuraklık söyleşisi notları
Toprak ve su deney sonuçları dosyası
Yerel tohum listesi ve takas kayıtları
Miyawaki mikro ormanı gözlem raporu
Paulownia saha gözlem notları
Süt üretimi, kooperatifleşme ve kırsal sürdürülebilirlik panel notları
Bölgede gözlemlenen kuş ve hayvan türleri listesi
Yürüyüş parkurunda kullanılan yabani ve evcil hayvan görsel seti
Doğal malzemelerden hazırlanmış böcek otelleri
Çocukların doğa çizimleri ve gözlem günlükleri
Ömeranlı için ekolojik öneriler bildirisi
Kısa “Doğa ve Ekoloji” hafta raporu

Katılım ve Kayıt

Topluma açık etkinlikler, ayrıca belirtilmediği sürece ücretsizdir.

Sınırlı kontenjanlı laboratuvar ve atölyeler için ön kayıt alınabilir.

Çocukların saha etkinliklerine ebeveyn veya görevli yetişkin gözetiminde katılması gerekir.

Konuşmacılar, kolaylaştırıcılar, kontenjanlar ve kayıt bağlantıları kesinleştikçe sayfa güncellenecektir.

Kesinleşmemiş ücret, kontenjan veya kayıt bağlantısı bu sayfada ilan edilmez.

Saha Güvenliği ve Ekolojik Etik

Güvenlik notu: Açık hava ve saha etkinlikleri sırasında katılımcıların sıcaklık, ekipman, çocuk güvenliği ve ekolojik koruma ilkelerine uygun hareket etmesi beklenir.

Açık hava etkinlikleri sıcaklık nedeniyle mümkün olduğunca 17.00 sonrasında gerçekleştirilir.
Katılımcılar içme suyu, şapka, uygun ayakkabı ve güneş korumasıyla gelmelidir.
Temizlik çalışmalarında koruyucu eldiven kullanılmalıdır.
Çocuklar cam, metal, tıbbi ve tehlikeli atıklara dokunmamalıdır.
Saha etkinliklerinde ilk yardım çantası bulundurulmalıdır.
Kuş yuvaları, yumurtalar, yavrular ve yabani hayvanlar rahatsız edilmemelidir.
Bilimsel veya yasal izin olmadan canlı yakalanmamalı ve doğal alandan taşınmamalıdır.
Böcek otellerinde toksik boya, işlenmiş kimyasal ahşap veya tehlikeli malzeme kullanılmamalıdır.
Tohum takasında tür ve kaynak bilgisi kaydedilmeli; istilacı türlerin yayılmasına izin verilmemelidir.
Fotoğraf ve video kayıtları için gerekli izinler alınmalıdır.

Organizasyon Notları

Açık hava ve saha etkinlikleri, sıcaklık koşulları gözetilerek ağırlıklı olarak 17.00 sonrasına yerleştirilmiştir.
Laboratuvar, atölye ve saha gezileri için gerekli malzemeler program öncesinde hazır bulundurulmalıdır.
Çocukların katıldığı saha çalışmalarında ebeveyn veya görevli yetişkin gözetimi sağlanmalıdır.
Temizlik, tohum takası, saha gözlemi ve sergi hazırlığı için kısa kayıt formları önceden hazırlanmalıdır.
Haftanın sonunda sunulacak sergi için pano, masa, etiket ve gösterim düzeni önceden planlanmalıdır.
Her günün sonunda kısa gözlem ve değerlendirme notu alınması, hafta raporunun hazırlanmasını kolaylaştıracaktır.

İletişim ve Duyurular

Bu sayfada yalnızca doğrulanmış program bilgileri yer almaktadır.

Konuşmacılar, kolaylaştırıcılar, kontenjanlar ve kayıt bağlantıları kesinleştikçe sayfa güncellenecektir.

Kesinleşmemiş konuşmacı, sponsor, ücret veya kayıt bağlantısı bilgileri bu sayfada ilan edilmez.

Bu sürümde yeni bir telefon numarası, e-posta adresi veya kayıt bağlantısı eklenmemiştir.

Ayrıca bakınız