Destana Qamişe Qûl (Bîrnebûn 1, 1997)

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
(Destana Qamîşe Qûl sayfasından yönlendirildi)
📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Dönem IV: İskân ve köyleşme ›Destana Qamişe Qûl (Bîrnebûn 1, 1997)

  Portal  

"Destana Qamişe Qûl" (Kurmancî: Qamîşê Qul, "delik kamış", yani kamış bilûr), Bîrnebûn dergisinin ilk sayısında (Newroz 1997) on bir sayfalık bir dosya olarak yayımlanan Orta Anadolu Kürt halk anlatısıdır.[1] Dosya dört parçadan oluşur: M. Mikailî imzalı Türkçe sunuş (s. 52), derleyiciyi tanıtan imzasız Türkçe not (s. 52–53), Kurmancî düzyazı anlatı (s. 53–56) ve derleyicinin aynı olayı yeniden kurduğu uzun manzum metin (s. 56–61). Sayfa 62'de aynı derleyicinin Haymana'dan topladığı iki kısa türkü ("Boyre", "Dılgırtım") yer alır. Derleyici, kendini aşiretinin adıyla Curukî diye tanıtan, 1997'de yaklaşık yetmiş yaşında bir kişidir ve sunuşta "Apê Curukî" diye anılır. Gerçek adı verilmemiştir.[1]

Hikâyenin kadın kahramanının adı kaynakta Mirc, Mırca delal ya da Mirc Xatun biçiminde geçer; "Mirza" biçimi metinde yoktur. Erkek kahraman Xinto (Xınto) adlı bir demircidir.

Künye ve derleme bilgisi

Alan Bilgi
Yayın Bîrnebûn 1, Newroz (Mart) 1997, Wetzlar (Almanya), s. 52–62
Sunuş M. Mikailî (s. 52). İçindekilerde s. 5–6'nın yazarı olarak geçen "Dr. Hecibram Mikailî" ile aynı kişi olup olmadığı belirtilmemiştir.
Derleyici / manzum metnin yazarı "Curukî" / "Apê Curukî" (s. 52–53, 61, 62)
Derleme alanı Yaklaşık otuz yıllık derleme, "ağırlıkla Polatlı, Haymana, Yunak'tan" (s. 53)
Destanın geçtiği yer "Bugünkü Yunak–Çeltik'te Çeltik beyleri" (s. 52); anlatıda Pulathisar (Polatlı), Çeltik (Çeltukê) köyü, Gundê Merxê, Çiyayê Mengal, Kaniya Honıskan, Çemê Hurmiya
Anılan icracılar Bilûrvan Azize Osmên; Sinayê Şuşê köyünden Satoyê Keko (s. 52–53)
Anlatılış ortamı Bilûr eşliğinde; çerçeve sahnede yayladan inen çobanların köy toplantısı (s. 53–54)
Dil Kurmancî, Türkçe dizgi karakterleriyle (ı, ş, ç) ve tutarsız imlayla basılmış; s. 62'deki türküler Güney Kürtçesi özellikleri taşıyan bir ağızla

Sinayê Şuşê, Polatlı Kürtleri maddesindeki köy tablosunda Sinanlı köyünün Kürtçe adı (Sîna ye Şuse) olarak geçer ve orada Canbeg köyü olarak gösterilir.[2] Bu eşleştirme metindeki "Senbole tenê jı sina şuşê her sal bist hezar pez" (s. 54, "Senbole'de [?] yalnız Sina Şuşê'den her yıl yirmi bin koyun") cümlesiyle de uyumludur. Muhtemel

Yazının içeriği

Sunuş ve derleyici notu (s. 52–53)

M. Mikailî'ye göre Qamışe Qûl, "özellikle de Ankara–Konya–Kırşehir Kürtleri arasında" kuşaktan kuşağa sözlü olarak yaşamış ve bölgenin geleneksel çalgısı bilûr eşliğinde anlatılan bir "halk hikayesi ve destan"dır. Bilûrvanların azalmasıyla gelenek kaybolmaya başladığı için ilk sayıda yayımlanmıştır. Sunuş, hikâyenin "19. yüzyılın başlarında bugünkü Yunak–Çeltik'te Çeltik beylerinin kızı Mırc Xatun ile Xınto arasındaki" aşkın trajik sonundan doğan "gerçek bir olay" olduğunu söyler.[1] Sözlü rivayet Destanın en iyi anlatıcıları olarak Azize Osmên ile Satoyê Keko anılır. Curukî eseri derlerken olayı bir de kendisi şiir biçiminde yazmıştır ve dergi iki metni birlikte yayımlar. Okurlardan başka varyantları göndermeleri istenir.

İmzasız "Curukî üzerine" notunda derleyici, gençlikten beri güzel Kürtçe şiir okumasıyla tanınan, "yöreye özgü, diğer dillerden çok az etkilenmiş akıcı bir Kürtçe" kullanan yaşlı biri olarak tanıtılır. Yaklaşık otuz yıl boyunca, ağırlıkla Polatlı, Haymana ve Yunak'tan deyiş, atasözü, türkü, bilmece, masal ve hikâye derleyip yazıya geçirmiştir.[1]

Düzyazı anlatı: olay örgüsü (s. 53–56)

  1. Çerçeve. Sürü sahibi köylerde yaz boyunca koyunlar yaylada otlar. Çobanlar iki haftada bir köye iner. Çınar ve iğde ağaçlarının altında toplanılır, ayran içilir, govend kurulur. Bilûrvan Azize Osmên "Deyarî Meyrem", "Besa Pemê" ve "Mirce û Xinto" kılamlarını söyler ve "Qamîşê Qul" havasını çalar. Satoyê Keko'nun "Qamişê qulo" nakaratlı dörtlüğü aktarılır. Ardından kırkım mevsimi (15 Gulan, yani mayıs ortası), çobanlara verilen ödüller ve kurbanlık koyunların Polatlı istasyonundan vagonlarla pazara gönderilmesi anlatılır.[1]
  2. Curukan'ın göç tarihi. Dengbêjlere göre Curukan aşireti Abbasiler zamanında Arapların zulmünden kaçarak Musul ve Şengal çevresinden göçmüş, Malatya, Harput ve Sivas'a gelmiştir. Orada yüzyıllarca yerleşik kalmış ve çok zengin olmuştur. Metne göre "çoğu İsevî", bir kısmı Zerdüştî ve Alevî idi. Bu cümle için kaynak olarak "1973 A 159 Ahmet bin El Yakup ... Tarih El Yakubi" gösterilir. Canbeg, Pirika, Cıvikan ve Memelan aşiretleri Curukan'dan ayrılmıştır. Osmanlılar atlarını ve sürülerini ele geçirmek için Curukan'a saldırmış, köylerini yakmıştır ("Pêra Firat, para tîr hat", "Fırat'ın ötesine, oklar yağdı" [?]). Dağılan Curukan'dan bir kısmı Pulathisar'a (Polatlı) yerleşmiştir.[1] Sözlü rivayet
  3. Mîrler ve Mirc. Büyük mîr Elişêr (Alişêr) öldürülür. Yeni mîr Kınco (Qınco) konağını Çeltik (Çeltukê) köyünde kurar ve Elişêr'in karısı Cihan Xatun ile malını zorla alır. Elişêr'in dört yaşındaki kızı Mirc yetim kalır. Cihan Xatun Kınco'dan bir oğul doğururken ölür. Mirc büyükannesinin yanında büyür ve on beş yaşında bir güzel olur.
  4. Karşılaşma. Mirc arkadaşlarıyla Pulathisar çarşısında dolaşırken anası babası olmayan genç demirci Xinto'yu görür ve ikisi birbirine âşık olur. Xinto'yu bilge dedesi Hewedî büyütmüştür. Söylenti yayılınca Hewedî torununa öğüt verir, ama Xinto vazgeçmez. Mîr Kınco Mirc'i Konya paşasıyla evlendirmek ister.
  5. Kaçış. Mirc ile Xinto kaçar ve Mengal dağındaki Şikefta Kevokan'a (Güvercin mağarası) saklanır. Mîrin askerleri onları avcı gibi arar. İki hafta sonra erzakları biter. Xinto'nun babasının amcaoğlu Apê Miço'nun yaşadığı Gundê Merxê'ye yönelirler. Çobanlardan Miço'nun mîrin askerlerinden kaçıp dağ köyünde saklandığını öğrenirler. Hurmiya çayının sazlığında kuru bir yer bulup sığınırlar. Mirc, Xinto'yu ekmek almaya köye gönderir.
  6. Mirc'in ölümü. Xinto yolda mîrin atlılarından ağaçlara saklanarak kurtulur ve gece Miço'nun evine varır. Miço'nun karısı Besa Bedew ona yiyecek verip "Lo bıra, mesekine here" ("Kardeşim, durma, git") der. Bu arada sazlıkta tek başına bekleyen Mirc, gece yarısı ay ışığında gelen bir yaban domuzu sürüsünden korkar, onlara bir avuç toprak atar. Domuzlar saldırır ve Mirc kan kaybından ölür.
  7. Ceset. Dönen Xinto Mirc'i bulamaz. Hurmiya çayının aşağısındaki su değirmeninin değirmencisi (Sexêdî/Swedî/Siwedî) ona yüksek bir yere çıkıp sinek ve sivrisineklerin toplandığı yere bakmasını öğütler. Xinto Mirc'in parçalanmış cesedini bulur ve bayılır. Değirmenci ve köylüler cesedi değirmene taşır. Değirmencinin karısı cesedi yıkar, kefenler. Mirc bir kayanın dibine gömülür ve mezarı çiçeklerle süslenir.
  8. İntikam. "Kan dökücü" mîr Pulathisar'da bilge Hewedî'yi boğdurur. Halk sel gibi toplanır, Miço önder olur. Miço eyersiz, gemsiz bir kula (doru) ata atlayarak kaleye saldırır. Curukan, Canbeg, Mamalan, Mirdesî, "Rerşiyan" [sic: Reşiyan] ve Şêxbizeynî birleşir. Kale kapısı kırılır, düşman askerleri kaçar ve Mîr Kınco'nun başı "adalet ve töre gereği" kılıçla kesilir. Miço reis yapılır ve "halk büyük zulümden kurtulur".[1]

Manzum yeniden yazım (s. 56–61)

Curukî'nin manzum metni yaklaşık 200 beyitlik, iki dizeli, yedi-sekiz heceli ve uyaklı bir anlatıdır. Ara başlıklarla bölümlenir: Mir Alişêr, Mir Qınco, Mırca Bedew, Xınto kiye, Hewedi, Xınto Mırcê revand, Gundê Merxê, Xınto çû gund, Mirc wenda bu, Aşwan Siwedi, Xınto çû nav sêz, Hewedi kuştın, Miço, Hespê kumêt, Pulathisar, Şer û çeng, Xelk.[1] Düzyazıdan farkları:

  • Ulusal-tarihsel giriş. Destanın başında Medler, Mitanniler, "Gor û Soran", Lurlar, İslam'ın kabulü, Abbasi halifesi Mansur ile Ebû Müslim, Şeddadiler ve Mervaniler, Selahaddin, İdris-i Bitlisî ("Kurdistanê şex bû Îdrîs / Pir mezin mîrê Bitlîs") ve Osmanlı ile ittifak art arda sayılır. Bunları Curukan'ın Musul–Şengal'den Fırat'ın ötesine, Harput, Malatya, Kayseri ve Yozgat üzerinden Mengal dağına ve Heymanê'ye (Haymana) göçü izler. Bu kısım, geleneksel anlatıdan çok derleyicinin 1990'lara ait ulusal tarih anlatısının ürünüdür. Hipotez
  • Göç güzergâhı. Göç güzergâhı "Musul, Xarput, çiyayê Şengal → Canbek hatin gazê Mengal", "Wir Malatya, vir Heymanê / Rêda mirin hezar canê" ("Ora Malatya, bura Haymana / Yolda bin can öldü") dizeleriyle verilir. Metne göre Kayseri ve Yozgat yollarında soyguncular Kürtlerin altınını, gümüşünü ve sürülerini almıştır.
  • Yeni bilgiler. Manzumede Mîr Alişêr'in ava çıktığında sırtından vurularak öldürüldüğü, Hewedî'nin kitap okuyan bir bilge olduğu ve Xinto'nun okula gidip demirci dükkânı açtığı anlatılır. Son çarpışmada Miço'nun bayrak açtığı, Canbek ovasında iki yüz yiğidi gizlice kente soktuğu, Xinto'nun da savaşanlar arasında olduğu ("Peştar Xınto") ve üç yüz kalkanla şafak baskını yapıldığı söylenir.
  • Kapanış. Metin düzyazının başındaki "Qamiş bilûr pif kir ava / Kesera dil li ser lêva" dizeleriyle kapanır.

Seçme kıtalar

Kurmancî metin kaynaktaki yazımla verilmiştir; Türkçe çeviri bu taslak için yapılmıştır. Kuşkulu yerler [?] ile işaretlidir.

Kurmancî (Bîrnebûn 1) Türkçe
<poem>Qamiş bilûr pıfkır ava

Keserê dıl lı ser lêva Xuri ye zık dengê bava [?] Hev veketin bûk û zava</poem> (s. 53)

<poem>Kamış kaval üfledi havayı,

Gönlün ahı dudaklarda; [yürek yandı ...] [?] Ayrıldı gelin ile güvey.</poem>

<poem>Qamişê qulo, qamışê qulo

Çeme hurimiya jorda teye xulo xulo Havin payiz axe şılo Teva nebûn derd û kulo</poem> (s. 53, Satoyê Keko'dan)

<poem>Ey delik kamış, ey delik kamış,

Hurmiya çayı yukarıdan çağıl çağıl gelir; Yaz, güz, toprak ıslak, Dert ile kederin sonu gelmedi.</poem>

<poem>Mir Alişêr çuyê nêçir

Dıjmın pıştê xıstiye tir ... Qıncoyı xwinrıj Alişêr kuşti Bejna delal xwinda hişti</poem> (s. 58)

<poem>Mîr Alişêr ava gitti,

Düşman sırtından ok vurdu; ... Kan dökücü Qinco Alişêr'i öldürdü, O güzel bedeni kanlar içinde bıraktı.</poem>

<poem>Mırca delal sıngê da ar

Go Qonye ra xwe nakım par Canikê go emê hev ın Jı mirê xwin rıj birev ın</poem> (s. 59, "Xınto Mırcê revand")

<poem>Güzel Mirc'in göğsü ateş aldı:

"Kendimi Konya'ya [Konya paşasına] pay etmem" dedi. Kız dedi: "Biz birbirimiziniz, Kan dökücü mîrden kaçalım."</poem>

<poem>Birêk beraz hati vıra

Cıwangayi xof notle gura ... Delal tırsi avêt qılmıt Kovi newqê xıstiye pit</poem> (s. 60, "Mirc wenda bu")

<poem>Bir domuz sürüsü geldi buraya,

Kurtlar gibi korkunç ... ... Güzel korktu, bir avuç toprak attı; Yaban [hayvanı] belinden vurdu [?].</poem>

<poem>Deştê kurmanc Mıço ye jir

Seri jêkir zexon bû şur ... Qamiş bilûr pif kır ava Kesarê dıl lı ser lêv a Xuri ye dıl bang kır dev a [?] Hev veqetin buk û zava</poem> (s. 61)

<poem>Kurmanc ovasının yiğidi Miço'dur;

Başını kesti, töre kılıç oldu. ... Kamış kaval üfledi havayı, Gönlün ahı dudaklarda; Yürek yandı, ağız seslendi [?], Ayrıldı gelin ile güvey.</poem>

Kahramanlar ve yerler

Ad (kaynaktaki biçimler) Rolü
Mirc, Mırca delal, Mirc Xatun, Mırca bêbext Mîr Elişêr ile Cihan Xatun'un kızı; Çeltik beylerinin kızı (sunuş); sazlıkta yaban domuzlarınca öldürülür
Xinto, Xınto Yetim, Pulathisar'da demirci; Mirc'in sevgilisi
Hewedî (Kal Hewedi) Xinto'yu büyüten bilge dede; mîr tarafından boğdurulur
Mîr Elişêr / Alişêr Eski büyük mîr; Mirc'in babası; öldürülür
Mîr Kınco / Qınco Zorba yeni mîr; konağı Çeltik'te; Mirc'i Konya paşasına vermek ister; Miço'nun ayaklanmasında başı kesilir
Cihan Xatun Elişêr'in, sonra zorla Kınco'nun karısı; doğumda ölür
Apê Miço Xinto'nun babasının amcaoğlu; Gundê Merxê'de; ayaklanmanın önderi ve yeni reis
Besa Bedew Miço'nun karısı
Sexêdî / Swedî / Siwedî Hurmiya çayındaki değirmenci; cesedi bulmaya yardım eder
Kumêt Miço'nun eyersiz bindiği kula at; manzumede efsanevi at (Zagros'tan inen, Rüstem'in atıyla karşılaştırılan)

Anlatıda geçen aşiretler şunlardır: Curukan (ana aşiret), Canbeg, Pirika, Cıvikan, Memelan/Mamalan, Mirdesî, Reşiyan (Rişvan) ve Şêxbizeynî.[1]

Haymana türküleri (s. 62)

Dosyanın son sayfasında Curukî'nin derlediği iki kısa türkü vardır. Birincisi "Boyre"dir ("Lı Heymanê hati strandın") ve askerliğe giden bir genci konu alır ("eskergel", "eskeriye"). İkincisi "Dılgırtım"dır ("Gundê Koseebdalê Heymanê"). İki türkünün dili Kurmancî değildir: -gel çoğul eki ve le edatı Güney Kürtçesi ağızlarını andırır. Bu özellikler Haymana Şêxbizinî ağzıyla uyumludur.[1] Muhtemel

Kaynak eleştirisi / değerlendirme

Metnin türü ve güvenilirliği

  • Dosya bir alan derlemesinin bilimsel yayımı değildir. Düzyazı anlatının kimden, ne zaman ve hangi sözlerle derlendiği belirtilmez. Metin derleyicinin kendi Kurmancîsiyle yeniden yazılmış görünür. Manzum metin ise açıkça bir yeniden yazımdır ("kendisi de olayı şiir tarzında birkez daha yazmış"). Bu nedenle metin, Qamîşê Qul geleneğinin 1990'lardaki bir yazılı yorumu olarak okunmalıdır. Kelimesi kelimesine bir dengbêj kaydı değildir. Kesin
  • Sunuştaki "gerçek bir olay" ve "19. yüzyıl başı" nitelemeleri sözlü rivayete dayanır. Mîr Elişêr, Mîr Kınco ve "Çeltik beyleri" için arşiv veya başka bir yazılı kayıt bulunamamıştır. Sözlü rivayet Anlatının çerçeve sahnesinde koyunların "Polatlı istasyonundan" vagonlarla pazara gönderildiği söylenir. Anadolu Demiryolu Polatlı'ya ancak 1890'larda ulaştığından bu sahne destanın değil, anlatıldığı dönemin (19. yüzyıl sonu–20. yüzyıl) tablosudur. Muhtemel
  • "Curukan çoğunlukla İsevî idi" cümlesi için gösterilen "Tarih el-Yakubî" (Ya'kûbî'nin 9. yüzyıl tarihi) gönderisi künyesizdir (yalnız "1973 A 159"). Ya'kûbî'de Curukan adlı bir topluluğun geçtiği doğrulanamamıştır. Hipotez
  • Manzumenin tarih katmanı (Medler, Mitanniler, Ebû Müslim, Şeddadiler, Selahaddin, İdris-i Bitlisî) 1990'ların Kürt ulusal tarih yazımının şemasını izler. Aynı sayıdaki Ali Biçer yazısında da Mitanni, Medler ve Ebû Müslim'in "Kürtlüğü" aynı biçimde geçer. Bu kısım yerel sözlü gelenekten çok derleyicinin okumalarını yansıtır. Hipotez

Orta Anadolu bağlamı

  • Aşiret coğrafyası. Metindeki aşiret ve yer adları Haymana–Polatlı–Yunak üçgeninin Kürt aşiret coğrafyasıyla uyumludur: Canbeg, Rişvan (Reşiyan), Şêxbizinî, Mirdêsî ve Sinanlı (Sîna Şûşê). Polatlı Kürtleri tablosunda Sinanlı ve çevresindeki köylerin çoğu "Canbeg" olarak gösterilir.[2] Anlatıda Curukan'ın Canbeg'in "ana" aşireti olarak sunulması, Curukî'nin kendi aşiretini merkeze koyan bir aşiret soy anlatısıdır. Bunu destekleyen bağımsız bir kayıt bulunamamıştır. Sözlü rivayet
  • Göç güzergâhı. Anlatıdaki güzergâh (Musul/Şengal → Malatya–Harput–Sivas → Haymana), wikideki Haymana Kürtleri maddesinde özetlenen Rakka → Malatya–Harput → Orta Anadolu iskân çizgisiyle genel hatlarıyla örtüşür. Aynı sayıdaki Ali Biçer yazısı da Yunak, Cihanbeyli ve Haymana Canbeglerinin anayurtlarını Malatya dolayları olarak söylediğini aktarır.[3] Muhtemel
  • Ad eşleştirmeleri. Kaniya Honıskan adı, Heci Buxurci anlatısında geçen "Oniska (Canbeg?)" yer adıyla aynı yeri gösteriyor olabilir.[4] Hipotez Pulathisar Polatlı'nın Kürtçe/eski adı olarak kullanılmıştır. Manzumedeki surlu, burçlu "Qela bilind Pulathisar" tasviri ise destana özgü bir abartı olmalıdır. Hipotez Çiyayê Mengal, Gundê Merxê ve Çemê Hurmiya bugünkü adlarla eşleştirilememiştir. Bu eşleştirmeler sahada sorulmalıdır.

Başka varyantlar ve sonraki izler

  • Bilûr ezgisi ve köken rivayeti. Wikideki bilûr maddesi, yerel aktarıcılara dayanarak Qamîşê Qul adlı bir bilûr ezgisini ve sevdiğini sazlıkta kaybeden bir gencin acısını kamışa üfleyerek ilk bilûru yaptığına dair bir "Rewşan rivayeti"ni kaydeder. Bîrnebûn metninin ana olayı da Mirc'in sazlıkta ölümüdür ve başlığı çalgının adıdır ("delik kamış"). Bu iki veri, Qamîşê Qulün hem bir aşk anlatısı hem de bilûr ezgisinin köken efsanesi olarak dolaştığını düşündürür. Hipotez
  • Bîrnebûn 9 (2000). Kadri Yıldırım, Ramazan Pertev ve Mustafa Aslan'ın Kürt folkloru el kitabında Mirc Xatûn ile Xinto arasında geçen ve "Anadolu Kürtleri arasında çok ünlü" olduğu söylenen destan anılır. Kaynak olarak Bîrnebûn 9 (Zivistan/Kış 2000), s. 34 gösterilir.[5] Bu, derginin okurlardan istediği türden ikinci bir metin ya da yeniden yayım olabilir. Bîrnebûn 9 görülmemiştir. Arşivle doğrulanmalı
  • Şêxbizinî yeniden anlatımı (Mustafa Başaran). Kurden Anatolien sitesinde Mustafa Başaran, hikâyeyi Şêxbizinî ağzıyla yeniden anlatmıştır.[6] Başaran'a göre hikâye Yunak çevresinde yaşanmıştır ve Konya, Haymana ve Polatlı Kürtleri arasında bilmeyen yoktur. Metin kendi ifadesiyle "Bîrnebûn'da Türkçe ve Kürtçe yazılmış" hikâyeden çevrilmiştir. Bu yüzden Bîrnebûn'dan bağımsız bir varyant değil, türev bir metindir. Ayrıntılarda bazı farklar vardır: Mirc sazlıkta değil Gur Mengal dağındaki bir mağaranın yakınında hayvanlarca öldürülür, değirmenci aynı rolü üstlenir ve sonunda mîrin yerine Xinto geçer. Kesin
  • Yerel siteler. Yunak'la ilgili yerel bir site, "Qamışe Qul destanı"nın Yunak yöresinde yaşandığını ve bölgede düğünlerde zurnayla çalındığını yazar.[7] Sözlü rivayet
  • Başka bağımsız varyant (ses kaydı, derleme ya da akademik inceleme) bulunamamıştır.

Orta Anadolu Kürt sözlü edebiyatındaki yeri

Qamîşê Qul, Orta Anadolu'da doğduğu söylenen ve kahramanları, mekânları ve aşiretleri bölgeye ait olan az sayıdaki yerel destan anlatısından biridir. Bu yönüyle Mem û Zîn ya da Derwêşê Evdî gibi bölgeye taşınmış klasik destanlardan ayrılır. Ayrıca İç Anadolu Kürtlerinde Dengbêjlik Geleneği ve Destanlar maddesinde sayılan yerel anlatılar arasında henüz yer almaz. Anlatımın dengbêjlikten çok bilûrvanlık ile ilişkilendirilmesi (Azize Osmên, Satoyê Keko), Orta Anadolu'da çoban çalgısının anlatı taşıyıcılığı işlevini gösterir. Metin aşk, yetimlik, zorba mîr ve halk ayaklanması motiflerini Canbeg ve Rişvan aşiret coğrafyasına yerleştirir. Bu yüzden aynı zamanda bir aşiret hafızası belgesi olarak da okunabilir. Stran ve şîn geleneğiyle ilişkisi (ağıt bölümleri, "Qamîşê qulo" nakaratı) ayrıca incelenmeye değer.

Doğrulama ve araştırma önerileri

  • Bîrnebûn 9 (Kış 2000), s. 34 bulunmalı ve 1997 metniyle karşılaştırılmalıdır.
  • Sinanlı (Polatlı) ve Yunak–Çeltik çevresinde yaşlı bilûrvanlardan Qamîşê Qul ezgisi ve hikâyesi ses kaydına alınmalıdır.
  • "Çeltik beyleri", Mîr Alişêr/Kınco ve Curukan adları için 19. yüzyıl Konya ve Ankara salname ve aşiret kayıtları taranmalıdır.
  • Curukî'nin kimliği ve derleme defterleri dergi çevresinden sorulmalıdır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Curukî (derl.), "Destana Qamışe Qûl", sunuş: M. Mikailî; "Curukî üzerine"; "Qamışe Qûl" (düzyazı ve manzum), Bîrnebûn 1, Newroz 1997 (Wetzlar), s. 52–62.
  2. ↑ 2,0 2,1 Dr. Hecibram Mikailî (muhtemelen Dr. Fikret Yıldız'ın mahlası), "Yörelerimizi Tanıyalım: Polatlı Kürtleri", Bîrnebûn 1, Newroz 1997, s. 5–6 (wikide Polatlı Kürtleri maddesindeki köy tablosu).
  3. ↑ Ali Biçer, "İç Anadolu'da Unutulmuş Bir Kürt Kolonisi", Bîrnebûn 1, Newroz 1997, s. 70.
  4. ↑ Şoreş Reşî, "Son İsyan ve Heci Buxurci", Veger 5 (2003), s. 16–25 (workspace: inbox/txt/2003-resi-son-isyan-ve-heci-buxurci-veger5-s16-25.txt).
  5. ↑ Kadri Yıldırım – Ramazan Pertev – Mustafa Aslan, Ji Destpêkê Heta Niha Folklora Kurdî, Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları, 2013. İlgili pasaj ("...bera Mirc Xatûn û Xinto de derbas bûye. Ev destan di nav kurdên Anatolyayê de gelekî navdar e", dn. "Bnr. Bîrnebûn, j.9, r.34., Zivistan, 2000") yalnız arama motoru özetinden görülmüştür; kitabın sayfası doğrulanamamıştır.
  6. ↑ Mustafa Başaran, "Qamîşê Qul", Kurden Anatolien (kurdenanatolien.com), t.y. (görsel dosya yolu 2020/03'ü gösteriyor), erişim 4 Ekim 2026: https://kurdenanatolien.com/qamise-qul-mustafa-basaran/
  7. ↑ Serkan Gezer, "Yunak Kürtleri", izzet gezer kişisel sitesi (sergangezer.tr.gg), t.y.; aynı metin tavsancali.ucoz.com forumunda da yer alır. Erişim 4 Ekim 2026.
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Destana_Qamişe_Qûl_(Bîrnebûn_1,_1997)&oldid=25644" sayfasından alınmıştır