Suat Dede Tezinde Sözlü Tarih Yöntemi
Suat Dede Tezinde Sözlü Tarih Yöntemi
Tanım
Suat Dede Tezinde Sözlü Tarih Yöntemi, Suat Dede’nin Rişvanların Orta Anadolu’daki sedanterleşmesini incelerken arşiv belgelerini yerel sözlü hafıza ile birlikte kullanma biçimini ifade eder.[1]
Yöntemin Gerekçesi
Dede, Osmanlı nomadları üzerine çalışan tarihçilerin çoğunun sözlü tarih yöntemini yeterince kullanmadığını belirtir.[1] Bu nedenle yalnızca devlet belgelerine dayanmanın, hikâyeyi büyük ölçüde merkezin gözünden kurduğu düşüncesindedir. Sözlü tarih ise nomadların kendi perspektifine yaklaşmayı mümkün kılan tamamlayıcı bir kaynak türü olarak değerlendirilir.[1]
Görüşmelerin İşlevi
Tezde Ahmet Özbek, Bekir Özbek ve Bekir Öndeş gibi yerel anlatıcılarla yapılan görüşmelerden yararlanılır.[1] Bu görüşmeler sayesinde akrabalık bağları, eski yer adları, aşiret içi alt gruplar, köy hafızası ve ekonomik pratiklere ilişkin ayrıntılar elde edilir.[2]
Sözlü Tarihin Sağladığı Veriler
Dede’nin görüşmeleri, örneğin Kerpiç çevresinde Dülük adının yaşatılması, Köse Osman gibi yerel önderlerin hatırlanması, deve yetiştiriciliğinin 1960’lara kadar sürdüğüne dair hafıza ve alt grup isimlerinin aktarılması gibi bilgileri görünür kılar.[2] Bu unsurlar, arşiv belgelerinde doğrudan izlenmesi güç olan toplumsal hafıza katmanlarını ortaya çıkarır.
Yöntemin Sınırları
Tez, sözlü tarihin sınırlarını da açık biçimde tartışır. Yerel anlatıcılar akrabalık ilişkilerini ayrıntılı hatırlayabilse de yerleşim tarihleri konusunda çoğu zaman yuvarlak veya çelişkili tarihler verir.[1] Dede ayrıca, bazı anlatıların sonraki dönemlerin siyasal ve kültürel etkileriyle yeniden biçimlenmiş olabileceğini söyler.[3]
Arşiv ile Birlikte Kullanımı
Dede’nin yöntemi, sözlü tarih ile arşiv belgelerini birbirinin yerine geçirmek değil, iki farklı kaynak katmanı olarak birlikte okumaktır.[3] Böylece arşivin devlet merkezli dili ile yerel hafızanın öznel anlatısı karşılaştırılabilir hale gelir.
Değerlendirme
Suat Dede’nin tezinde sözlü tarih, ek malzeme değil, yöntemin kurucu parçalarından biridir. Bununla birlikte tez, sözlü anlatıların tarihsel değerini kabul ederken anakronizm ve yeniden kurma riskini sürekli akılda tutar.[3]
Ayrıca Bakınız
Dipnotlar
Kaynakça
- Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011.