Ey Reqîb
Ey Reqîb (Kürt Ulusal Marşı)
Ey Reqîb
Ey reqîb her mawe qewmî Kurd ziman
Nay şikênê daney topî zeman.
Kes nelê/nebe Kurd mirduwe;
Kurd zînduwê,
Zînduwê qet nanewê alakeman.
Lawî Kurd hestaye ser pê wek dilêr,
Sa bê xûn nexşî deka tacî jiyan.
Kes nelê/nebe Kurd mirduwe;
Kurd zînduwe,
Zînduwe qet nanewê alakeman.
Emê roley midyaw Keyxusrewîn,
Dîn îmane, ayinmane Kurdistan
Kes nelê/nebe Kurd mirduwê;
Kurd zînduwa
Zinduwê qet nanewê alakeman.
Lawî Kurdî hazir û amedeye,
Giyan fîdane, giyan fîdane, giyan fîdane.
Kes nelê/nebe Kurd mirduwe;
Kurd zînduwê,
Zînduwê qet nanewê alakeman.
---
Sirûd Nedir? (Marşın Anlamı)
Kürt Edebiyatında “Sirûd” ya da “Marş” kavramı belirli bir anlam taşır. “Sirûd” kelimesi Türkçe, Arapça ve Farsçada genellikle “marş” kelimesiyle karşılanır. Bu yabancı kelime bazen Kürtçede de kullanılır. Ancak Kürtler çoğunlukla “marş” yerine “sirûd” kelimesini tercih ederler.
Marş kelimesi Fransızcadaki *marche* kelimesinden gelmiştir. Fransızcada bu kelime “yürümek”, “ilerlemek” anlamına gelir ve özellikle Ordu içinde “yürü”, “ileri git” anlamında kullanılır. Bu kelime 19. yüzyılda Fransızlardan Osmanlı İmparatorluğuna geçmiş ve daha sonra Osmanlılardan Kürtlere ulaşmıştır. Kelimenin kökeni ise Cermen Dillerine dayanır.
Sirûd insanların duygularında güçlü bir Müziksel coşku yaratır. Bu nedenle sirûdlar resmi toplantılarda, Ulusal Bayramlarda ve Ulusal Duyguların güçlenmesi için yazılır ve bestelenir. Dünya üzerindeki birçok Milletin kendi ulusal marşı vardır. Bu marşlar o milletin kimliğini temsil eder ve “Ulusal Marş”, “Millî Marş” gibi adlarla anılır.
---
Ey Reqîb Marşının Yazarı: Yunis Rauf (Dildar)
Ey Reqîb adlı Kürt Ulusal Marşı, ünlü Kürt şairi Yunis Rauf tarafından yazılmıştır. Şair, eserlerinde Dildar mahlasını kullanmıştır. Gerçek adı:
Yunis Mela Rauf Mela Mehmud Seîd
olarak bilinmektedir.
Dildar 20 Şubat 1918 tarihinde Güney Kürdistanda bulunan Koysancak (Koyê) şehrinde doğmuştur.
İlkokulu Ranya’da, ortaokulu ise Hewlêr (Erbil) şehrinde 1935 yılında tamamlamıştır. Daha sonra Bağdat’a giderek Hukuk eğitimi almış ve üniversiteyi bitirdikten sonra Avukat olarak çalışmıştır.
Avukatlık yaptığı yıllarda özellikle Yoksulların ve Mazlumların haklarını savunmuş, Adaletsizlik ve Baskıya karşı mücadele etmiştir. Bu nedenle kısa sürede hem Kürdistanda hem de dışında tanınan bir isim hâline gelmiştir.
1937 yılından itibaren Siyasetle de ilgilenmeye başlamıştır. Hewlêr, Kerkük, Süleymaniye, Hanekin, Kifrî ve Koysancak şehirlerinden öğrencilerle birlikte “Komelay Darkar” adlı siyasi örgütü kurmuştur.
1938 yılında İran devleti tarafından tutuklanmış ve hapse atılmıştır. Ey Reqîb adlı şiirini de bu Hapishane döneminde yazmıştır.
---
Dildar’ın Edebi Çalışmaları
Dildar yalnızca Kürt Edebiyatı ile ilgilenmemiş, aynı zamanda Dünya Edebiyatı ve özellikle Orta Doğu Edebiyatı üzerine de çalışmalar yapmıştır. Yunan Tarihi, Fransız Tarihi, Türk Tarihi ve Arap Tarihi üzerine araştırmalar yapmıştır.
Fransız Edebiyatından La Fontaine ve Lamartine gibi yazarların eserlerini de Kürtçeye çevirmiştir.
Ayrıca Kürt edebiyatında ilk kez Kısa Hikâye türünün ortaya çıkmasında önemli rol oynamıştır. Hikâyeleri Gelawêj dergisinde yayımlanmıştır.
---
Ey Reqîb’in Ulusal Marş Olması
Ey Reqîb şiiri kısa sürede Kürt Halkı arasında yayılmış ve bir Şarkı olarak söylenmeye başlanmıştır.
1946 yılında Mahabad Kürt Cumhuriyeti kurulduğunda bu şiir Kürt Ulusal Marşı olarak kabul edilmiştir. Günümüzde de Kürdistan Bölgesel Yönetiminde resmi ulusal marş olarak kullanılmaktadır.
---
Ulusal Marşın Önemi
Bir Milletin varlığı, bağımsızlığı ve özgürlüğü çeşitli Ulusal Sembollerle temsil edilir. Bunlardan biri de Ulusal Marştır.
Ulusal marşlar:
- Okul açılışlarında
- Resmi Törenlerde
- Ulusal Bayramlarda
- Televizyon ve Radyo yayınlarının başlangıç ve bitişlerinde
okunur.
Bu nedenle Ey Reqîb sadece bir şiir değil, aynı zamanda Kürt Halkının kimliğini ve özgürlük arzusunu temsil eden önemli bir semboldür.
---
Ey Reqîb’in Resmî Kabulü
Mahabad Cumhuriyeti kurulduktan sonra bir ulusal marş seçme ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bunun için bir Komite kurulmuş ve birçok marş değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda Ey Reqîb marşı ulusal marş olarak seçilmiş ve kabul edilmiştir.
Bu marş Qazî Mihemed ve hükümet üyelerine sunulmuş, Mahabad Halkı tarafından da büyük bir ilgiyle benimsenmiştir.
---
Kürt Ulusal Marşının Birliği Sorunu
Zaman içinde bazı Besteciler marşın orijinal sözlerinden uzaklaşarak farklı versiyonlar üretmiştir. Ayrıca Kürtçenin farklı Lehçe ve Ağızları nedeniyle marşın okunması sırasında farklı telaffuzlar ortaya çıkmaktadır.
Bu durum bazen toplu okumalar sırasında ses uyumsuzluklarına yol açmaktadır. Bu nedenle marşın mümkün olduğunca Dildar’ın orijinal metnine bağlı kalınarak söylenmesi gerektiği savunulmaktadır.
---
Dildar’ın Ölümü
Dildar genç yaşta hayatını kaybetmiştir. Ölüm nedeni kesin olarak bilinmemektedir. Bazı kaynaklara göre Erbil’de memurların kantininde yediği yemekte Zehir bulunmuştur.
12 Temmuz 1947 tarihinde Kalp Krizi sonucu hayatını kaybetmiştir.
Şairin mezarı Hewlêr’de bulunan Goristana Gewre mezarlığındadır.
---
Kaynak: Hasanê Alê A. Balî: Lêkolîn li ser Ey Reqîb