Kürt Müziğinde Tarz ve Stiller

Dengbêj ve Dengbêjlik

Dengbêjlik, Kürt Kültürü için son derece önemli ve çok eski bir Gelenektir. Kürtler tarih boyunca çoğu zaman kendi Kültürlerini ve Kimliklerini Ses ve Söz aracılığıyla ifade etmek zorunda kalmışlardır. Kürt Halkı çoğu dönemde kendi Vatanında baskı altında tutulmuş ve yabancı olarak gösterilmiştir. Bu nedenle Yazı ve Kitap kültürü Kürtler arasında sınırlı kalmış; günümüze kadar birçok Kürtün Kürtçe yazma ve okuma imkânı olmamıştır.

Buna karşılık Kürt Kültürü ve Kürtçe dili, Dengbêjlik geleneği sayesinde; yani Sözlü Kültür aracılığıyla, Kilam, Stran ve Hikâyeler yoluyla son derece zengin bir şekilde günümüze ulaşmıştır. Kürtçe dili, değerli Dengbêjlerin sözleri sayesinde bugüne kadar varlığını sürdürmüş ve yok olmamıştır.

Bugün Kürtçe konuşabilmemiz ve düşüncelerimizi ifade edebilmemiz de büyük ölçüde Dengbêjlerin bu mirası yaşatmasından kaynaklanmaktadır. Onlar Kürt Kültürünü sürekli canlı tutmuş ve Toplumsal Belleki sözlü biçimde aktarmıştır. Acı, Sevinç, Keder ve Yaşamın tüm yönlerini sözlü biçimde dile getirmişlerdir. Eğer bu kutsal görev yerine getirilmemiş olsaydı bugün Kürtçe dili de var olmayabilirdi.

Birçok Kolonyal Devlet Kürtçeyi ortadan kaldırmaya çalışmış olsa da bunu başaramamıştır. Eyşê Şan bu durumu şöyle ifade eder:

“Bir defasında Güney Kürdistan’a bir konser vermek için gitmiştim. Geri döndüğümde devlet görevlileri beni kan içinde bıraktılar. Günlerce bana işkence yaptılar ve ağır sözler söylediler. Bana bir fahişe gibi bakıyorlardı. Üç gün boyunca karakolda aç ve susuz kaldım. ‘Tanrım, yer yarılsa da içine girsem’ diyordum.”

Dengbêjler çoğu zaman Gezgin sanatçılar olmuştur. Çok uzun zaman önce değil, birkaç on yıl öncesine kadar bile tanınmış Dengbêjler köy köy ve şehir şehir dolaşırlardı. Köylerde, Şehirlerde, Sokaklarda, Ağa ve Beylerin konaklarında, Göçebelerin siyah çadırlarında insanları etraflarında toplar ve Aşk, Savaş ve Yiğitlik üzerine Kilam ve Hikâyeler anlatırlardı.

Bu şekilde kısa süreliğine de olsa bulundukları yerlerde insanların zor yaşamlarını biraz olsun neşelendirmeyi başarırdılar.

Filîtê Quto, Lawikê Metînî, Memê Alan, Evdalê Zeynê, Derwêşê Evdî, Bavê Fexriya, Bavê Bexçet, Xalê Cemîl, Geliyê Zîlan, Şerê Ûriz, Xezalê, Zembîlfiroş, Şerê Mala Unis, Şerê Reşkotan, Bedewcana Huseyin Axa ve Têlî gibi birçok Kilam ve anlatı Kürtler arasında oldukça ünlüdür.

Kaynak: Hasanê Alê