Xelîkî ve Şêxbizinî Ağızlarında Sayılar
Xelîkî ve Şêxbizinî ağızlarında sayılar, Orta Anadolu'daki Xelîkî (Gölyazı ve çevresi) ve Şêxbizinî konuşurlarının 11–19 arasındaki sayıları nasıl söylediğine dair iki tanıklığı ve bunlara bağlanan karşılaştırmaları özetler. Veriler Uskê Cîmîk'in Ekim 2026'daki iki paylaşımından gelir. Şêxbizinî dizisini bir okur (bir Şêxbizinî sayfasının yöneticisi) göndermiştir. İki tanıklık, iki ağzın tüm konuşurları için genelleme yapmaya yetmez.
Sayı dizileri
| Sayı | Xelîkî (paylaşıma göre) | Şêxbizinî tanık | Bazı komşu topluluklar |
|---|---|---|---|
| 11 | yanzdeh | yanz dê | dehyek |
| 12 | danzdeh | danz dê | dehdu |
| 13 | sêzdeh | sêz dê | dehsê |
| 14 | çardeh | çwar dê | — |
| 15 | panzdeh | panz dê | — |
| 16 | şanzdeh | şanz dê | — |
| 17 | hevdeh | hef dê | — |
| 18 | hejdeh | heyş dê | — |
| 19 | nozdeh | no dê | — |
| 20 | bîst | bîst | — |
Kaynaklar: Xelîkî ve komşu biçimleri,[1] Şêxbizinî dizisi ve Xelîkî karşılaştırması.[2] Komşu toplulukların hangileri olduğu paylaşımda adlandırılmaz. Sözlü rivayet
Paylaşımlardaki gözlem ve karşılaştırmalar
- Xelîkî dizisinin genel Kurmancî kaynaklarındaki biçimlerle örtüştüğü söylenir. "Dehyek, dehdu, dehsê" diyen komşu toplulukların ise sayıları farklı bir yolla kurduğu belirtilir.[1]
- Şêxbizinî tanığın konuşmasında Lekîye yakın özellikler bulunduğu söylenir.[2] Hipotez
- Karşılaştırma için Sanskritçe (ekādaśa, dvādaśa…), Avestaca, Partça (ēwandas, dwāδes) ve Orta Farsça (yāzdah, dwāzdah, sēzdah) biçimleri verilir. Peştuca, Zazakî ve Osetçede benzer düzenler bulunduğu anılır.[1] Bu bir dil ailesi karşılaştırmasıdır. Orta Anadolu ağızlarının tarihini tek başına göstermez.
- Evliya Çelebi'nin Seyahatnâmesinin IV. cildinde "Sûrân Kürdî dili" başlığı altında yânzde (11) ve dâzde (12) biçimlerinin kaydedildiği aktarılır. Martin van Bruinessen'in bu örneği Silvan (Meyyâfârikîn) yakınındaki Sûrân topluluğuyla ilişkilendirdiği belirtilir.[1] Muhtemel
- Paylaşımda başvurulan dil kaynakları şunlardır: P. O. Skjærvø (2007), G. Haig, Northern Kurdish (Kurmanjî) (2018, s. 121), O. Vilçevskiy (1938), Ç. H. Bakayev (1965) ve A. Tonoyan – H. Avchyan (2023).[1]
Ad benzerlikleri üzerine uyarı
İkinci paylaşım sayı tanıklığından sonra Erbil–Dukan–Akrê hattındaki Xelekan ve Xilîkan yer adlarına, 13. yüzyıl Erbil'indeki "İbn Hallikân" adına ve X. yüzyıl Şehrizor'undaki Celâliyye adına uzanır.[2] Bu yer ve kişi adı benzerlikleri sayı söyleyişinden bağımsızdır. Bir göç ya da soy bağı kanıtı sayılmamalıdır. Konu için bkz. Celâlî, Xelîkan ve Reşî İlişkileri.
Açık sorular
- Aynı köylerden farklı yaş ve cinsiyetten konuşurlarla sistemli bir kayıt (11–99 dizisi).
- "Dehyek" tipi sayımı kullanan komşu toplulukların adları ve yerleri.
- Evliya Çelebi'nin IV. cilt pasajının edisyon sayfası.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 24 Ekim 2026 (K119, giriş #12; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 26 Ekim 2026 (K119, giriş #11; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887