Mûzîka Zikir û Çanda Elewîtiyê
Mûzîka Zikir
Mûzîka Zikir, özellikle Doğu Kürdistan ve İran’ın bazı bölgelerinde, Şêx Ebdulqadirê Geylanî’ye bağlı tarikat çevrelerinde icra edilen dini müzik biçimidir. Bu müzik, doğrudan zikir ritüeliyle bağlantılıdır.
- Ritim, zikir sırasında oluşan ruhsal yoğunluğa göre giderek hızlanır ve güçlenir.
- Müzikal yapı, ritüelin tansiyonuna paralel biçimde dinamikleşir.
- Amaç, kolektif vecd ve manevi yoğunluğu artırmaktır.
Bu form, Kürt dini müzik geleneğinin önemli bir parçasıdır.
---
Çanda Elewîtiyê
Elewîlik geleneğinde müzik, ritüelin ayrılmaz bir unsurudur. Kürt Elewî toplulukları her ne kadar günlük yaşamda Kürtçe konuşsalar da, Semah icrası sırasında kullanılan Deyîşlerin dili çoğunlukla Türkçedir. Ancak Dêrsim bölgesinde semahların dili ağırlıklı olarak Zazakî ve Kurmancîdir.
Bu dil farklılığının temel nedeni, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan sonra özellikle Kürt Elewîler üzerinde yürütülen yoğun asimilasyon politikalarıdır.
Ritüel ve inanç
- Kürt Elewîliği ile Anadolu Elewîliği arasında farklılıklar bulunmaktadır.
- Kürt Elewîleri, Zerdüştîlik ve doğa temelli inanç unsurlarını günümüze kadar korumuştur.
- Semahlar Pîr tarafından yönetilir.
- Bazı bölgelerde asimilasyon etkisiyle Türkçe dualar ve ifadeler ritüele girmiştir.
Buna karşılık Qoçgîrî, Mereş ve Meletî gibi bölgelerde hâlâ Kürtçe deyîşler güçlü biçimde varlığını sürdürmektedir ve birçok Hozan bu deyîşleri Kürtçe icra etmektedir.
Deyîş ve müzikal yapı
Deyîş, içerik bakımından doğa inancı, insan sevgisi ve toplumsal ilişkiyi dile getirir. Tembûr, semah ve deyîş müziğinin temel enstrümanıdır.
Her ne kadar deyîş özgün bir form olsa da, halk müziğinin birçok formunu da bünyesinde barındırır ve onlardan beslenir.