Kevneşopiya Mûzîka Olî
Kevneşopiya Mûzîka Olî, Kürt toplumunda dini müzik geleneğini ifade eder. Bu gelenek içinde özellikle Êzdîtîlik önemli bir yere sahiptir.
Qewlên Êzdîtiyê
Qewller, Êzdî dini müziğinin temel formlarıdır ve iki ana türe ayrılır:
Êzdîlerin hem yas (Şîn) hem de kutlama (Şahî) törenlerinde müzik ve Govend merkezi bir role sahiptir. Dini önderler ve sanatçılar — Êzdî geleneğinde Qewal olarak adlandırılır — özellikle Newroz bayramında ve Êzdîliğin kurucusu kabul edilen Şêx Edî’nin doğum gününde bilûr ve erbane eşliğinde beyitler, Katirî, Îlahî ve çeşitli şarkılar icra ederler. Bu müzik eşliğinde Koçek adı verilen kutsal dans gerçekleştirilir.
Metin ve varyantlar
Halk arasında sözlü olarak icra edilen qewller ile Mişefa Reş’te yazılı bulunan qewller arasında varyant farklılıkları bulunur. Bazı qewllerin tarihi 13.–15. yüzyıllara kadar uzanmaktadır.
Qewller aracılığıyla, Êzdî Kürtlerin ritüellerinin ve törenlerinin kökeninin Paganizm temelli inanç sistemlerine dayandığı anlaşılmaktadır. Bu inanç sistemi, doğayı kutsal kabul eder; tüm canlıların kutsallığını ve korunması gerektiğini savunur.
Kevneşopiya Mûzîka Olî, bu yönüyle Mûzîka Kurdî içinde hem ritüel hem de tarihsel derinliği olan özgün bir alandır.