Armonî (Aheng)

Armonî ya da Aheng, Rîtim ve Awaz ile birlikte Mûzîkin üçüncü temel unsurudur. İnsan, duygularının çeşitliliğini fark ettikçe — yumuşaklık ve sertlik, acı ve sevinç, istek ve reddediş, mutluluk ve keder, gülme ve ağlama, çığlık ve hüzün — bu farklılıkların yalnızca ritim ve tekil seslerle tam olarak ifade edilemediğini görmüştür. Rîtim ve Awaz tek başlarına bu duygusal ayrımları yeterince belirgin kılamamıştır.

Bu nedenle insan yeniden doğaya yönelmiş ve bu kez ahengi keşfetmiştir. Yeryüzündeki tüm canlıların ritmik bir düzen içinde hareket ettiğini ve farklı sesler çıkardığını gözlemlemiştir; ancak bu seslerin düzenli ve uyumlu olabilmesi için aralarında bir denge ve uyum bulunması gerektiğini anlamıştır.

Doğa bu ahengin en açık örneğidir. Toprak, su ve güneş olmadan yeşermez; su buharlaşır, buhar buluta dönüşür, bulut yağmur olur ve tekrar toprağa düşer. Rüzgâr esmezse çiçekler açmaz ve doğanın renk çeşitliliği ortaya çıkmaz. Nehirler ovalarda sakin ve sessiz akarken, kayalık ve dar geçitlerde daha hızlı ve gürültülü akar. Bu farklılıklar rastlantısal değil, uyumlu bir düzenin parçasıdır.

Hayvanlar avlanırken sessiz ve dikkatli hareket eder. Kuşlar sabah başka, akşam başka, gece ise farklı bir tonda öter. İnsan, tüm bu örneklerde her şeyin belirli bir uyum içinde ses verdiğini gözlemlemiştir. Böylece her ritim ve her sesin, doğru ve hatasız bir biçimde ilerleyebilmesi için bir armonîye ihtiyaç duyduğu anlaşılmıştır.

Bu bağlamda Armonî, seslerin ve ritimlerin birbirleriyle kurduğu dengeli ilişkiyi ifade eder. Mûzîka Kurdîde de aheng, yalnızca teknik bir unsur değil; doğadan öğrenilmiş bir denge ve estetik uyum anlayışının yansımasıdır.