Dîroka Mûzîka Kurdî
Mûzîka Kurdînin gelêrî ve dîrokî çavkaniyên bingehînê Dengbêj geleneğidir. Kürt müziğinin temel unsurları arasında Dengbêj, Stranbêj, Lawikbêj ve Çîrokbêj yer alır. Dengbêjler güçlü hafızaları ve etkileyici sesleriyle öne çıkar. Aynı zamanda Kürdistan coğrafyasında dolaşarak ulusal bilinç oluşumunda önemli bir rol oynamışlardır.
Tarih boyunca Kürdistan’dan binlerce dengbêj yetişmiştir. 17. yüzyılda yaşamış olan Evdalê Zeynikê bu geleneğin en bilinen temsilcilerindendir. Bunun yanı sıra Selim Slêman, Kawis Axa, Meyremxan, Hesen Cizrevî, Qerebetê Xaco ve Îsa Berwarî gibi isimler de Kürt müzik tarihinde ilk akla gelen dengbêjler arasındadır.
Orta Çağ ve modern dönemde Mûzîka Kurdînin durumu, henüz kapsamlı araştırmalara konu olmayı bekleyen önemli bir alandır. Günümüzde Kürt müziğine dair değerlendirmeler çoğunlukla genel çerçevede kalmaktadır.
Kürt müziğinin en temel sorunlarından biri, kurumsal bir müzik endüstrisinin bulunmamasıdır. Bir diğer önemli sorun ise Kürdistan’ın merkezi ve bağımsız bir devlete sahip olmamasıdır. Bu siyasal koşullar, Kürt müziğinde ortak ve kurumsallaşmış bir çizginin oluşmasını zorlaştırmıştır. Ayrıca yüzlerce klam ve stranın başka dillere uyarlanması ve kültürel anlamda sahiplenilmesi (kültürel talan) Kürt müziğine zarar veren etkenler arasında yer almaktadır. Bu durum zaman zaman Kürtler tarafından da gerçekleştirilmiştir.
Radyo Baghdad, Radyo Tahran ve Radyo Erivan gibi yayın kuruluşları, Kürt müziğinin gelişiminde önemli roller üstlenmiştir. Mihemed Arif Cizrevî, Meyremxan, Hesen Cizrevî, Hesen Zîrek, Aram Tigran, Şakiro, Qerebetê Xaco ve Eyşê Şan gibi sanatçılar, bu radyolar aracılığıyla seslerini geniş Kürt kitlelerine ulaştırmıştır.
Günümüzde Mûzîka Kurdî en çok şu biçimlerde üretilmektedir:
- Kürt halk müziği
- Modernize edilmiş halk müziği
- Modern müzik (pop, rock, caz, pop-folk, etno-rock vb.)
- Dengbêjî geleneği
Kürt halkı, müzikal üretimini hem geleneksel hem de modern sanatçılar aracılığıyla sürdürmekte ve geliştirmektedir.