Kulu Kürtleri
- İlçe için bkz. Kulu.
Kulu Kürtleri, Konya'nın Kulu ilçesinde yaşayan Kürt topluluklarıdır. Çoğunluğu Rişvan Aşiretinin oymaklarındandır. Bu oymaklar 19. yüzyılın ilk yarısında Konya Ovası ve Tuz Gölü çevresinde kışlayan konargöçerler olarak kayıtlara geçer, 1840'lardan itibaren de bölgede köyler kurar.[1] Kesin Kulu'nun Kürt köyleri Cihanbeyli ve Haymana ile birlikte Orta Anadolu Kürtlerinin en yoğun yerleşim alanını oluşturur.
Tarih
- 19. yüzyılın başında Rişvan, Cihanbeyli, Canbeg ve Şıhbızın gibi Kürt aşiretleri Ankara–Konya arasındaki bozkıra gelmeye başladı.[2] Muhtemel
- 1849 tarihli bir olayda Konya'dan gönderilen asker birliği, Rişvan'a mensup kişileri takip ederken Kulu köyünde Derbent ağası ve Türkanlı beyi ile görüşmüş; aranan kişiler Ömeranlı oymağına sığınmıştır.[1] Arşivle doğrulanmalı
- 1840'lar–1860'lar arasında Rişvan oymakları Esbkeşan (Cihanbeyli) kazasına ve çevresine peyderpey yerleştirildi. Kulu'daki köylerin büyük kısmı bu dönemde kuruldu. Ayrıntı: Rişvan Aşireti: İskân ve köyleşme.
- Dede'nin görüştüğü anlatıcılara göre "Kulu" adı Kürtçe Gundê Kulu (Kulu köyü) adından gelir.[2] Sözlü rivayet
- 20. yüzyılda koyunculuk ve deve kervanıyla tuz taşımacılığı, yerini karayolu ekonomisine ve tuz fabrikalarına bıraktı. 1960'lardan sonra Kulu, Avrupa'ya (özellikle İsveç, Danimarka ve Almanya'ya) yoğun işçi göçü veren ilçelerden biri oldu.[3] Bkz. Deveden Tuz Fabrikasına, Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü.
Rişvan oymakları ve köyleri
Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre Kulu'daki Rişvan oymakları ve köyleri:[1]
| Oymak | Kulu'daki köy / kasaba |
|---|---|
| Ömeranlı | Ömeranlı kasabası, Beşkardeş, Tavlıören, Atlar |
| Belikanlı | Büyükkışla |
| Cudikanlı | Tuzyaka (eski adı Cudikan; ilk yerleşme Bozan köyü Höyük mevkii) |
| Hacebanlı (Hacevanlı) | Gökler |
| Halikanlı | Karacadağ |
| Nasırlı | Şerefli |
| Şefikanlı (Sefkanlı) | Zincirlikuyu, Celep, Güzelyayla |
1983 sözlü anlatısına göre Ömerli (Ömeranlı) aşireti ayrıca Altılar ve Çöpler köylerini kurmuştur.[3] Sözlü rivayet Bu liste Kulu'daki bütün Kürt köylerini kapsamaz. Tam liste için bkz. Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri Dizini.
Yerleşim örneği: Ömeranlı ve Kırklar
Kulu'daki yerleşme sürecinin en ayrıntılı belgelenmiş örneği Ömeranlı'dır: 1840'larda kurulan köy, kışla–yayla düzeniyle yaşamış, yaylalarından Kırklar ve Acıkuyu zamanla kalıcı yerleşimlere dönüşmüş, 1984'te 1200 haneli bir kasaba olmuştur.[3]
Açık konular
- Kulu'nun idari tarihi (nahiye/ilçe oluşu) ve Esbkeşan kazasıyla ilişkisi bu sayfada henüz kaynaklı olarak işlenmedi. Arşivle doğrulanmalı
- Rişvan dışındaki Kürt topluluklarının (ör. Cihanbeyli aşiretine bağlı gruplar) Kulu'daki köyleri ayrıca belgelenmeli.
Ayrıca bakınız
- Kulu
- Cihanbeyli Kürtleri
- Haymana Kürtleri
- Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar
- Orta Anadolu'da Kürt Kimliğinin Tezahürleri: Kulu ve Cihanbeyli İlçeleri Üzerine Bir Alan Çalışması
Güvenilirlik etiketleri
Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: Kesin birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · Muhtemel ikincil kaynaklarla destekleniyor · Sözlü rivayet sözlü tarih · Arşivle doğrulanmalı arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · Hipotez araştırmacı yorumu. Ayrıntı: Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi.
Kaynakça
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.
- ↑ 2,0 2,1 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Ahmet Ağralı, Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sosyal Antropolojide Alan Araştırması ve Uygulaması dersi ödevi, Mayıs 1984 (İÜ Merkez Kütüphanesi, demirbaş 58717).