Etnografya Projesi

Çalışma, MediaWiki tabanlı ansiklopedik yapı, dijital soy ağacı çalışmaları, fotoğraf ve video arşivleri ile görsel-işitsel tanıklıkları bir araya getiren bütüncül bir dijital altyapıya dayanmaktadır. Bireysel anlatılar, yazılı ve görsel belgelerle ilişkilendirilerek kolektif bir bilgi ekosistemi içerisinde yeniden anlamlandırılmaktadır. Bu yaklaşım, kültürel hafızayı parçalı ve kırılgan bir yapı olmaktan çıkararak, erişilebilir ve ilişkisel bir zemine taşımayı hedeflemektedir.

Proje, gönüllülük esasına dayalı kolektif üretimi merkeze almakta; özellikle gençler, öğrenciler ve araştırmacılar için öğrenme, araştırma ve katkı alanları oluşturmaktadır. Dijital okuryazarlık, arşiv eğitimi ve etik sorumluluk ilkeleri, çalışmanın pedagojik ve kurumsal temelini oluşturmaktadır. Yapay zekâ destekli analiz araçları ise dijital hafızanın sınıflandırılması, ilişkilendirilmesi ve görünür kılınmasında destekleyici bir rol üstlenmektedir.

Bu çalışma, kültürel hafızayı yalnızca geçmişin korunması olarak değil; topluluğun kendini tanıma, geçmişiyle yüzleşme ve geleceğini birlikte inşa etme süreci olarak ele almaktadır. Açık bilgi, paylaşım ve sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda yürütülen bu kolektif çaba, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel mirasın yaşayan, çoğul ve kuşaklar arası bir hafıza alanı olarak varlığını sürdürmesini amaçlamaktadır.

Giriş

Çalışmanın Amacı ve Kapsamı

Çalışma, kültürel hafızanın bireysel hatıraların toplamından ibaret olmadığı; aksine kuşaklar arası aktarım, mekânsal süreklilik, akrabalık ilişkileri ve ortak deneyimler yoluyla inşa edilen kolektif bir yapı olduğu varsayımına dayanmaktadır. Bu bağlamda Orta Anadolu Kürtlerine ilişkin aşiret yapıları, yerleşim örüntüleri, göç süreçleri ve sosyal ilişkiler, dijital arşivciliğin sunduğu olanaklar aracılığıyla yeniden görünür kılınmaktadır.

Araştırmanın kapsamı, ansiklopedik bilgi üretimini merkeze alan MediaWiki tabanlı bir yapı ile soy ağacı çalışmalarını yürüten dijital araçlar, görsel ve işitsel arşiv sistemleri ve uzun süreli veri koruma yöntemlerini bir araya getirmektedir. Böylece farklı veri türleri arasında bütünlük sağlanmakta; metinsel, görsel ve işitsel malzemeler ortak bir bilgi ekosistemi içerisinde ilişkilendirilmektedir.

Bu çalışma bireysel bir girişim olarak başlamış olmakla birlikte, hedeflenen yapı kolektif üretime açık, gönüllülük esasına dayalı ve kurumsal sürekliliği olan bir hafıza platformudur. Özellikle gençler, üniversite öğrencileri ve araştırmaya ilgi duyan bireylerin sürece aktif katılımı, çalışmanın temel bileşenlerinden biri olarak görülmektedir. Buna karşılık, ileri yaş kuşakların teknolojik sınırlılıkları göz önünde bulundurularak, onların bilgi ve tanıklıklarının dijital ortama aktarılması dolaylı ve destekleyici yöntemlerle gerçekleştirilmektedir.

Son olarak bu çalışmanın kapsamı, kültürel hafızanın yalnızca geçmişe ait bir kayıt değil, aynı zamanda geleceğe yönelik bir sorumluluk olduğu anlayışıyla şekillenmektedir. Yapay zekâ destekli araçların sunduğu imkânlar sayesinde, arşivlenen verilerin analiz edilmesi, sınıflandırılması ve yeni bağlamlar içerisinde yeniden yorumlanması mümkün hâle gelmekte; böylece kültürel hafızanın gelecek kuşaklara aktarımı daha güçlü ve kalıcı bir zemine oturtulmaktadır.

Orta Anadolu Kürtleri ve Kültürel Hafıza Sorunu

Orta Anadolu Kürtlerine ilişkin hafıza büyük ölçüde sözlü aktarıma dayanmıştır. Aşiret kökenleri, yerleşim süreçleri, göç anlatıları, akrabalık ilişkileri ve gündelik yaşam pratikleri kuşaktan kuşağa çoğunlukla anlatılar yoluyla aktarılmıştır. Ancak bu aktarım biçimi, modernleşme, kentleşme, zorunlu veya gönüllü göçler ve kuşaklar arası kopuşlar nedeniyle sürekliliğini önemli ölçüde yitirmiştir. Özellikle yaşlı kuşakların vefatıyla birlikte, kayıt altına alınmamış çok sayıda bilgi ve tanıklık geri dönülmez biçimde kaybolma riskiyle karşı karşıya kalmıştır.

Kültürel hafıza sorunu, yalnızca bilgi kaybı ile sınırlı değildir. Aynı zamanda kimlik inşası, aidiyet duygusu ve tarihsel süreklilik algısı üzerinde de doğrudan etkiler yaratmaktadır. Orta Anadolu Kürtleri bağlamında, aşiret adları, yerel yerleşim adları, aile ilişkileri ve geçmiş deneyimler çoğu zaman dağınık hatıralar hâlinde varlığını sürdürmekte; bu parçalı yapı, kolektif bir tarih anlatısının oluşmasını zorlaştırmaktadır.

Bu sorun, mevcut akademik ve kurumsal çalışmaların sınırlı olmasıyla daha da derinleşmektedir. Orta Anadolu Kürtlerine odaklanan araştırmaların azlığı, mevcut çalışmaların ise çoğunlukla belirli dönemlere veya dar temalara yoğunlaşması, kapsamlı ve bütünlüklü bir hafıza çerçevesinin oluşmasını engellemiştir. Buna ek olarak, mevcut belgelerin önemli bir kısmı bireysel arşivlerde, aile sandıklarında veya kişisel hafızalarda dağınık hâlde bulunmaktadır.

Dijital teknolojiler, bu hafıza sorununa yeni ve güçlü imkânlar sunmaktadır. Dijital arşivleme, sözlü tarih kayıtları, soy ağacı çalışmaları ve görsel-işitsel belgeler aracılığıyla dağınık hafıza unsurlarının bir araya getirilmesi mümkün hâle gelmektedir. Bu bağlamda Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızanın dijital ortamda yeniden inşa edilmesi, yalnızca geçmişin korunması değil; aynı zamanda bugünün ve geleceğin anlamlandırılması açısından da kritik bir önem taşımaktadır.

Bu çalışma, Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel hafıza sorununu, kayıp ve eksiklik söylemiyle sınırlamadan; mevcut izleri, anlatıları ve belgeleri bir araya getirerek, kolektif ve katılımcı bir hafıza alanı oluşturmayı hedeflemektedir. Böylece dağınık bireysel hatıralar, dijital bir bütünlük içerisinde yeniden ilişkilendirilmekte ve ortak bir tarihsel zemin üzerinde görünür kılınmaktadır.

Dijital Çağda Etnografya ve Arşivcilik

Dijital etnografya, yalnızca saha çalışmalarının dijital araçlarla desteklenmesi anlamına gelmemektedir. Aynı zamanda verinin çoklu biçimlerde üretilmesi, ilişkilendirilmesi ve yeniden yorumlanmasını mümkün kılan yeni bir epistemolojik çerçeve sunmaktadır. Metinler, görseller, ses kayıtları, videolar ve soy ağacı verileri gibi farklı veri türleri, dijital ortamlarda birbirleriyle bağlantılı hâle gelmekte ve kültürel hafıza çok katmanlı bir yapı içerisinde temsil edilebilmektedir.

Arşivcilik açısından bakıldığında, dijitalleşme erişilebilirlik, çoğaltılabilirlik ve süreklilik gibi temel avantajlar sağlamaktadır. Fiziksel arşivlerin kırılganlığına karşılık, dijital arşivler uygun yöntemlerle oluşturulduğunda uzun vadeli koruma ve çoklu kullanım imkânı sunmaktadır. Bununla birlikte dijital arşivcilik, yalnızca teknik bir süreç değil; veri seçimi, sınıflandırma, bağlamsallaştırma ve etik sorumlulukları da içeren bütüncül bir yaklaşım gerektirmektedir.

Bu çalışmada dijital çağın sunduğu imkânlar, ansiklopedik bilgi üretimi, soy ağacı çalışmaları ve görsel-işitsel arşivler arasında bütünlük kuracak şekilde değerlendirilmektedir. MediaWiki tabanlı yapı, bilgilerin kolektif biçimde üretilmesine ve denetlenmesine olanak sağlarken; soy ağacı uygulamaları akrabalık ilişkilerinin sistematik biçimde kayda geçirilmesini mümkün kılmaktadır. Fotoğraf ve video arşivleri ise sözlü anlatıların ve gündelik yaşam pratiklerinin somut karşılıklarını oluşturmaktadır.

Dijital çağda etnografya ve arşivcilik, aynı zamanda katılımcılığı ve kolektif üretimi teşvik etmektedir. Araştırmacı ile kaynak kişi arasındaki hiyerarşik ilişki yerini daha yatay ve etkileşimli bir yapıya bırakmakta; bireyler yalnızca bilgi sağlayıcı değil, aynı zamanda hafıza üreticisi konumuna gelmektedir. Bu durum, özellikle genç kuşakların kültürel hafıza çalışmalarına aktif katılımını mümkün kılmaktadır.

Son olarak, yapay zekâ destekli araçlar dijital arşivlerin analiz edilmesi, sınıflandırılması ve anlamlandırılması süreçlerinde yeni ufuklar açmaktadır. Büyük veri kümeleri içerisinde örüntülerin tespit edilmesi, görsel ve metinsel materyallerin otomatik olarak ilişkilendirilmesi ve arşivlerin daha etkin biçimde kullanılabilmesi, dijital çağda etnografya ve arşivciliğin geleceğini belirleyen temel unsurlar arasında yer almaktadır. Bu bağlamda dijital etnografya, geçmişin korunmasının ötesinde, yaşayan ve gelişen bir kültürel hafıza alanı inşa etmeyi mümkün kılmaktadır.

Kavramsal Çerçeve

Kültürel Hafıza Kavramı

Kültürel hafıza, yazılı belgelerle sınırlı değildir. Dil, ritüeller, gündelik yaşam pratikleri, mekânlar, akrabalık ilişkileri, anlatılar, semboller ve maddi kültür unsurları bu hafızanın temel taşıyıcıları arasında yer almaktadır. Bu yönüyle kültürel hafıza, hem somut hem de soyut unsurları bir arada barındıran çok katmanlı bir yapıya sahiptir. Hafıza, bireylerin zihninde taşınsa da, esas olarak toplumsal ilişkiler ve ortak pratikler aracılığıyla varlığını sürdürmektedir.

Kültürel hafızanın sürekliliği, kuşaklar arası aktarıma bağlıdır. Anlatılar yoluyla aktarılan bilgiler, aile içi ilişkiler, aşiret yapıları ve yerel topluluk bağlamları, bu aktarımın temel kanallarını oluşturmaktadır. Ancak modernleşme süreçleri, mekânsal kopuşlar, göç ve toplumsal dönüşümler, bu aktarım zincirinde kırılmalara yol açabilmektedir. Bu kırılmalar, hafızanın parçalanmasına ve bazı unsurların kalıcı biçimde kaybolmasına neden olmaktadır.

Orta Anadolu Kürtleri bağlamında kültürel hafıza, çoğunlukla sözlü aktarıma dayanan ve yazılı kaynaklarla yeterince desteklenmemiş bir yapı sergilemektedir. Bu durum, hafızanın bireysel düzeyde güçlü olmasına karşın, kolektif ve kurumsal düzeyde zayıf kalmasına yol açmıştır. Aile hikâyeleri, aşiret anlatıları ve yerel deneyimler, çoğu zaman dağınık hatıralar şeklinde varlığını sürdürmekte; bu da ortak bir tarihsel çerçevenin kurulmasını zorlaştırmaktadır.

Dijital ortamlar, kültürel hafızanın yeniden düzenlenmesi ve güçlendirilmesi açısından yeni imkânlar sunmaktadır. Dijital arşivler, bireysel hafıza unsurlarını kolektif bir yapı içerisinde bir araya getirmekte; farklı veri türlerinin ilişkilendirilmesi yoluyla hafızanın bütüncül biçimde temsil edilmesini mümkün kılmaktadır. Bu bağlamda kültürel hafıza, sabit ve donuk bir geçmiş anlatısı olmaktan çıkarak, sürekli güncellenen ve yeniden anlamlandırılan yaşayan bir yapı hâline gelmektedir.

Bu çalışma, kültürel hafızayı yalnızca korunması gereken bir miras olarak değil; aynı zamanda kolektif kimliğin inşasında aktif rol oynayan bir süreç olarak ele almaktadır. Kültürel hafızanın dijital ortamda kayıt altına alınması, geçmiş ile bugün arasında yeni bağlar kurmakta ve gelecek kuşaklar için ortak bir referans zemini oluşturmaktadır.

Arşiv, Bellek ve Kimlik İlişkisi

Bellek, bireysel deneyimlerin toplamı olmaktan ziyade, toplumsal ilişkiler içerisinde biçimlenen ve paylaşılan bir süreçtir. Bu bağlamda arşivler, belleğin kurumsallaşmış ve maddi karşılıkları olarak işlev görür. Ancak her bellek arşivlenmez ve her arşiv de belleğin tamamını yansıtmaz. Arşiv ile bellek arasındaki bu asimetrik ilişki, kimlik oluşumunda belirleyici bir rol oynar; zira görünür kılınan anlatılar ile dışarıda bırakılan deneyimler, kolektif kimliğin sınırlarını çizer.

Kimlik, geçmişle kurulan ilişki üzerinden inşa edilen dinamik bir yapıdır. Aile kökenleri, aşiret bağları, yerleşim geçmişleri ve ortak deneyimler, kimliğin tarihsel zeminini oluşturur. Bu unsurların arşivlenme biçimi, kimliğin nasıl temsil edileceğini ve hangi çerçevede anlamlandırılacağını doğrudan etkiler. Arşivlerin yokluğu ya da parçalı yapısı, kimliğin süreksiz, kırılgan ve bireysel düzeyde kalmasına neden olabilmektedir.

Orta Anadolu Kürtleri bağlamında arşiv, bellek ve kimlik arasındaki ilişki özellikle sorunlu bir görünüm sergilemektedir. Yazılı ve kurumsal arşivlerin sınırlılığı, kültürel hafızanın büyük ölçüde bireysel ve sözlü bellek alanına sıkışmasına yol açmıştır. Bu durum, kimliğin kamusal alanda temsil edilmesini zorlaştırmış; aile ve aşiret düzeyindeki bilgiler çoğu zaman görünmez kalmıştır.

Dijital arşivler, bu ilişkiyi yeniden kurma potansiyeline sahiptir. Dijital ortamda oluşturulan arşivler, bireysel belleği kolektif bir yapı içerisine dahil etmekte ve kimliğin çok katmanlı biçimde temsil edilmesine olanak tanımaktadır. Soy ağacı verileri, görsel-işitsel materyaller ve metinsel kayıtlar, kimliğin yalnızca anlatılan değil, aynı zamanda belgelenen bir yapı hâline gelmesini sağlamaktadır.

Bu çalışma, arşivi durağan bir depo olarak değil; bellek ile kimlik arasında sürekli etkileşim hâlinde olan canlı bir alan olarak ele almaktadır. Arşivleme süreci, geçmişin sabitlenmesi değil; aksine, kimliğin yeniden düşünülmesi ve kolektif olarak inşa edilmesi sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak görülmektedir.

Sözlü Tarih, Yazılı Kaynaklar ve Görsel Hafıza

Sözlü tarih, bireylerin yaşanmış deneyimlerini, tanıklıklarını ve anlatılarını merkeze alan bir hafıza biçimidir. Özellikle yazılı kaynakların sınırlı olduğu topluluklarda sözlü tarih, geçmişe dair en temel bilgi kaynağı olarak işlev görür. Aile hikâyeleri, aşiret anlatıları, göç deneyimleri ve gündelik yaşam pratikleri çoğunlukla anlatılar yoluyla aktarılmıştır. Ancak sözlü tarih, anlatıcının hafızasına, yorumuna ve bağlamsal koşullara bağlı olduğu için değişken ve kırılgan bir yapıya sahiptir.

Yazılı kaynaklar, sözlü anlatılara göre daha kalıcı ve izlenebilir bir yapı sunar. Resmî belgeler, kayıtlar, mektuplar, notlar ve çeşitli metinler, tarihsel olayların belirli bir çerçeve içerisinde sabitlenmesini sağlar. Bununla birlikte yazılı kaynaklar da seçici bir üretimin ürünüdür; çoğu zaman belirli aktörlerin, kurumların ve bakış açılarının izlerini taşır. Bu nedenle yazılı belgeler, sözlü tarih anlatılarıyla birlikte ele alındığında daha dengeli ve eleştirel bir okuma imkânı sunmaktadır.

Görsel hafıza, fotoğraflar, videolar ve diğer görsel-işitsel materyaller aracılığıyla geçmişin somut izlerini barındırır. Görsel materyaller, yalnızca bir anı belgelemekle kalmaz; mekânları, bedenleri, gündelik pratikleri ve duygusal atmosferleri de görünür kılar. Bu yönüyle görsel hafıza, sözlü ve yazılı anlatıların ifade etmekte zorlandığı unsurları tamamlayıcı bir rol üstlenir.

Orta Anadolu Kürtleri bağlamında bu üç hafıza alanı çoğunlukla birbirinden kopuk biçimde varlık göstermektedir. Sözlü anlatılar bireysel hafızalarda, yazılı belgeler dağınık arşivlerde, görsel materyaller ise aile albümlerinde ya da kişisel koleksiyonlarda yer almaktadır. Bu parçalanmış yapı, kültürel hafızanın bütünlüklü biçimde anlaşılmasını güçleştirmektedir.

Dijital ortamlar, sözlü tarih, yazılı kaynaklar ve görsel hafızanın bir araya getirilmesini ve ilişkilendirilmesini mümkün kılmaktadır. Dijital arşivleme sayesinde anlatılar kayıt altına alınmakta, belgeler erişilebilir hâle gelmekte ve görsel materyaller bağlamsal bilgilerle desteklenmektedir. Böylece farklı hafıza türleri arasında etkileşim kurularak, kültürel hafızanın çok boyutlu bir temsili oluşturulmaktadır.

Bu çalışma, sözlü tarih, yazılı kaynaklar ve görsel hafızayı birbirine alternatif değil; birbirini tamamlayan ve güçlendiren alanlar olarak ele almaktadır. Amaç, tekil anlatılar yerine, farklı kaynakların kesiştiği, karşılaştırıldığı ve birlikte anlamlandırıldığı kolektif bir hafıza zemini inşa etmektir.

Dijital Altyapı ve Yöntem

MediaWiki Tabanlı Ansiklopedik Yapı

MediaWiki tabanlı yapı, bireysel anlatılar ile kolektif hafıza arasında bir ara yüz işlevi görmektedir. Aşiretler, yerleşimler, aileler, kişiler, mekânlar, olaylar ve kavramlar ayrı maddeler hâlinde tanımlanmakta; bu maddeler kategoriler, iç bağlantılar ve sayfa hiyerarşileri aracılığıyla birbirleriyle ilişkilendirilmektedir. Böylece kültürel hafıza, doğrusal olmayan, ağ yapılı bir bilgi sistemi içerisinde temsil edilmektedir.

Ansiklopedik yapı, yalnızca bilgi depolamayı değil, bilginin bağlamsallaştırılmasını da hedeflemektedir. Her madde, mümkün olduğunca tarihsel, toplumsal ve mekânsal bağlamı içerisinde ele alınmakta; sözlü anlatılar, yazılı belgeler ve görsel-işitsel materyaller aynı başlık altında ilişkilendirilmektedir. Bu yaklaşım, parçalı hafıza unsurlarının ortak bir çerçeve içerisinde okunmasını mümkün kılmaktadır.

MediaWiki’nin sürüm geçmişi ve değişiklik kayıtları, bilginin zaman içerisindeki dönüşümünü izlenebilir kılmaktadır. Bu özellik, kültürel hafızanın sabit bir veri kümesi değil; sürekli güncellenen, tartışılan ve genişleyen bir süreç olduğunu görünür hâle getirmektedir. Aynı zamanda bu yapı, gönüllü katılımcıların katkılarını denetleme, geri alma ve iyileştirme imkânı sunarak veri güvenilirliğini artırmaktadır.

Bu ansiklopedik yapı, akademik üretim ile yerel bilgi arasında bir köprü kurmayı amaçlamaktadır. Akademik dil ve sınıflandırma ilkeleri korunurken, yerel anlatıların ve gündelik deneyimlerin dışlanmamasına özen gösterilmektedir. Böylece MediaWiki, yalnızca uzmanlara hitap eden kapalı bir bilgi alanı değil; farklı düzeylerde katılıma açık bir kültürel hafıza platformu olarak konumlandırılmaktadır.

Sonuç olarak MediaWiki tabanlı ansiklopedik yapı, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızanın dağınık unsurlarını bir araya getiren, kolektif üretimi teşvik eden ve uzun vadeli kurumsal sürekliliği hedefleyen temel araçlardan biridir. Bu yapı, dijital arşiv, soy ağacı ve görsel-işitsel hafıza bileşenleriyle birlikte, bütüncül bir bilgi ekosistemi oluşturmayı amaçlamaktadır.

Soy Ağacı Çalışmaları ve Aile Hafızası

Aile hafızası, çoğunlukla bireysel anlatılar, hatıralar ve gündelik pratikler üzerinden aktarılmaktadır. Doğumlar, evlilikler, ölümler, göçler ve yer değiştirmeler, aile içi anlatıların temel odak noktalarını oluşturmaktadır. Ancak bu bilgiler büyük ölçüde sözlü aktarıma dayandığı için zaman içerisinde unutulma, karışma ya da kaybolma riski taşımaktadır. Soy ağacı çalışmaları, bu dağınık hafıza unsurlarını sistematik bir yapıya kavuşturmayı amaçlamaktadır.

Bu çalışma kapsamında soy ağacı verileri, dijital ortamda oluşturulan ve sürekli güncellenebilen bir yapı içerisinde ele alınmaktadır. Kişiler, aileler ve akrabalık ilişkileri açık ve izlenebilir biçimde tanımlanmakta; tarihsel bilgiler mümkün olduğunca kaynaklarla desteklenmektedir. Böylece soy ağacı, durağan bir çizim olmaktan çıkarak, yaşayan ve gelişen bir hafıza alanı hâline gelmektedir.

Soy ağacı çalışmaları, bireysel aile hafızasını aşiretler, yerleşimler ve daha geniş topluluk yapılarıyla ilişkilendirme imkânı sunmaktadır. Bu sayede aile tarihleri, daha geniş tarihsel ve toplumsal bağlamlar içerisinde okunabilmektedir. Göç süreçleri, yerleşim değişimleri ve akrabalık ağları, soy ağacı verileri üzerinden mekânsal ve zamansal olarak izlenebilir hâle gelmektedir.

Dijital soy ağacı araçları, aile hafızasının korunması ve paylaşılması açısından önemli avantajlar sağlamaktadır. Farklı kuşaklardan bireylerin katkı sunabilmesi, bilgilerin doğrulanabilmesi ve yeni verilerin eklenebilmesi, kolektif hafıza üretimini teşvik etmektedir. Özellikle genç kuşakların bu sürece katılımı, aile hafızasının sürekliliği açısından kritik bir rol oynamaktadır.

Bu çalışma, soy ağacı çalışmalarını yalnızca geçmişe dönük bir kayıt faaliyeti olarak değil; kimliğin, aidiyetin ve kültürel sürekliliğin yeniden düşünülmesini sağlayan bir araç olarak ele almaktadır. Aile hafızasının dijital ortamda sistematik biçimde kayda geçirilmesi, bireysel hatıraları kolektif bir kültürel hafıza zeminine taşımakta ve gelecek kuşaklar için kalıcı bir referans oluşturmaktadır.

Fotoğraf Arşivi ve Görsel Belgeler

Aile albümleri, bireysel koleksiyonlar ve dağınık görsel kayıtlar, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızanın en kırılgan unsurları arasında yer almaktadır. Fiziksel koşullara bağlı bozulma, kaybolma ve erişim zorlukları, bu görsel belgelerin kalıcılığını tehdit etmektedir. Fotoğraf arşivinin dijital ortama taşınması, bu belgelerin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından temel bir gereklilik hâline gelmiştir.

Bu çalışma kapsamında fotoğraflar, yalnızca depolanan görseller olarak değil; bağlamsal bilgilerle desteklenen arşiv nesneleri olarak ele alınmaktadır. Fotoğrafların çekildiği tarih, mekân, kişiler, olaylar ve anlatılar mümkün olduğunca kayıt altına alınmakta; görseller, ilgili soy ağacı verileri, yerleşim bilgileri ve ansiklopedik maddelerle ilişkilendirilmektedir. Böylece görsel hafıza, tek başına duran bir malzeme olmaktan çıkarılarak, bütüncül bir bilgi ağına dahil edilmektedir.

Fotoğraf arşivi, gündelik yaşam pratiklerini görünür kılma açısından da özel bir öneme sahiptir. Düğünler, cenazeler, tarımsal faaliyetler, ev içi yaşam, kıyafetler ve mekânsal düzenlemeler, yazılı kaynaklarda çoğu zaman yer bulamayan ancak kültürel süreklilik açısından belirleyici olan unsurları ortaya koymaktadır. Bu görseller, kültürel değişim ve sürekliliğin izlenebilmesini mümkün kılmaktadır.

Dijital fotoğraf arşivleme süreci, aynı zamanda etik sorumlulukları da beraberinde getirmektedir. Görsellerin paylaşımı, erişim düzeyleri ve kullanım biçimleri, bireylerin mahremiyeti ve toplulukların hassasiyetleri gözetilerek düzenlenmektedir. Bu nedenle arşiv, açık erişim ile koruma ilkeleri arasında dengeli bir yaklaşım benimsemektedir.

Sonuç olarak fotoğraf arşivi ve görsel belgeler, bu çalışmada kültürel hafızanın tamamlayıcı değil, kurucu unsurlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Görsel materyallerin dijital ortamda sistematik biçimde toplanması, sınıflandırılması ve ilişkilendirilmesi, Orta Anadolu Kürtlerine ait gündelik yaşamın, toplumsal ilişkilerin ve tarihsel deneyimlerin kalıcı biçimde görünür kılınmasını sağlamaktadır.

Video Arşivi ve Görsel-İşitsel Tanıklıklar

Görsel-işitsel tanıklıklar, özellikle sözlü tarih çalışmalarında merkezi bir öneme sahiptir. Bireylerin kendi sesleriyle aktardıkları anlatılar, anlatım biçimleri, duraksamalar ve duygusal tonlar, hafızanın yalnızca içerik değil, ifade biçimi üzerinden de okunabilmesini mümkün kılmaktadır. Bu durum, kültürel hafızanın soyut bir anlatı olmaktan çıkarak, yaşayan ve hissedilen bir deneyim olarak kayda geçirilmesini sağlamaktadır.

Orta Anadolu Kürtleri bağlamında video arşivi, kuşaklar arası aktarım açısından kritik bir işlev üstlenmektedir. Özellikle ileri yaş kuşakların bilgi ve tanıklıkları, yazılı ya da dijital metin üretimine doğrudan katılamadıkları durumlarda, görsel-işitsel kayıtlar aracılığıyla korunabilmektedir. Bu kayıtlar, sözlü kültürün kaybolma riskine karşı en etkili bellek araçlarından biri olarak değerlendirilmektedir.

Bu çalışma kapsamında video kayıtları, yalnızca röportaj ve anlatı kayıtlarıyla sınırlı tutulmamaktadır. Gündelik yaşam pratikleri, tarımsal faaliyetler, ritüeller, törenler, mekân kullanımları ve toplumsal etkileşimler de görsel-işitsel hafızanın önemli bileşenleri olarak arşivlenmektedir. Böylece kültürel hafıza, yalnızca anlatılan değil, yapılan ve yaşanan pratikler üzerinden de belgelenmektedir.

Video arşivinin dijital ortamda oluşturulması, erişilebilirlik ve süreklilik açısından önemli avantajlar sunmaktadır. Kayıtların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ilgili ansiklopedik maddeler, soy ağacı verileri ve görsel belgelerle ilişkilendirilmesi, görsel-işitsel hafızanın bütüncül bir bilgi sistemi içerisinde yer almasını sağlamaktadır.

Görsel-işitsel tanıklıkların arşivlenmesi, etik ve sorumluluk gerektiren bir süreçtir. Kayıt altına alınan kişilerin rızası, içeriklerin kullanım sınırları ve erişim düzeyleri açık biçimde tanımlanmakta; bireysel ve toplumsal hassasiyetler gözetilmektedir. Bu yaklaşım, video arşivinin yalnızca teknik değil, aynı zamanda etik bir zemin üzerinde inşa edilmesini amaçlamaktadır.

Sonuç olarak video arşivi ve görsel-işitsel tanıklıklar, bu çalışmada kültürel hafızanın canlı, çok boyutlu ve aktarıma açık bir bileşeni olarak ele alınmaktadır. Görüntü ve sesin birlikte sunduğu anlatım gücü, Orta Anadolu Kürtlerine ait deneyimlerin ve anlatıların gelecek kuşaklara güçlü ve doğrudan bir biçimde aktarılmasını mümkün kılmaktadır.

Dijital Dosyalama, Etiketleme ve Uzun Süreli Koruma

Dijital dosyalama, farklı türdeki verilerin sistematik bir yapı içerisinde saklanmasını ifade etmektedir. Metinler, fotoğraflar, videolar, ses kayıtları ve soy ağacı verileri, türlerine göre ayrıştırılmakta; ancak ortak bir klasörleme ve adlandırma mantığıyla birbirleriyle ilişkilendirilmektedir. Bu yaklaşım, verilerin yalnızca depolanmasını değil, bağlamsal bütünlüğünün korunmasını da hedeflemektedir.

Etiketleme, dijital arşivlerin anlamlandırılmasında merkezi bir rol oynamaktadır. Kişi adları, yerleşimler, tarihler, olaylar, aşiretler ve tematik başlıklar üzerinden oluşturulan etiketler, farklı veri türleri arasında çapraz ilişkiler kurulmasını mümkün kılmaktadır. Etiketleme süreci, yalnızca teknik bir işlem değil; kültürel ve tarihsel bağlamı yansıtan kavramsal bir sınıflandırma olarak ele alınmaktadır.

Uzun süreli koruma, dijital arşivlerin gelecek kuşaklara aktarılabilmesi açısından kritik bir aşamadır. Dosya formatlarının sürdürülebilirliği, yedekleme stratejileri, veri bütünlüğünün korunması ve teknik bağımlılıkların azaltılması bu sürecin temel unsurlarıdır. Bu çalışma kapsamında, verilerin farklı ortamlarda yedeklenmesi ve düzenli olarak kontrol edilmesi, uzun vadeli erişilebilirliğin temel güvencesi olarak görülmektedir.

Dijital koruma, aynı zamanda kurumsal ve kolektif sürekliliği de gerektirmektedir. Arşivlerin tek bir kişi ya da cihazla sınırlı kalmaması, dernek çatısı altında ortak sorumlulukla yürütülmesi hedeflenmektedir. Böylece bireysel girişimlerle başlayan arşiv çalışmaları, kurumsal bir hafıza yapısına dönüşebilmektedir.

Sonuç olarak dijital dosyalama, etiketleme ve uzun süreli koruma, bu çalışmanın teknik bir tamamlayıcısı değil; kültürel hafızanın sürekliliğini güvence altına alan temel bileşenleridir. Bu süreçlerin bilinçli ve sistematik biçimde yürütülmesi, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel mirasın gelecekte de erişilebilir ve anlamlı kalmasını sağlamaktadır.

Dijital Altyapı ve Sistem Mimarisi

Dijital mimarinin temelinde, verinin türüne ve kullanım amacına göre ayrıştırılması ilkesi yer almaktadır. Belgeler, görseller, video tanıklıklar, anlatı metinleri ve kurumsal süreçler, farklı sistemlerde tutulmakta; bu sistemler arasında anlam ve referans ilişkileri kurulmaktadır. Bu yaklaşım, hem veri güvenliğini hem de uzun vadeli sürdürülebilirliği güçlendirmektedir.

Bu mimari yapı içerisinde Paperless-ngx, belgesel hafızanın ana depolama ve arama altyapısı olarak kullanılmaktadır. Resmî evraklar, taranmış arşiv belgeleri, saha notları ve yazılı kaynaklar burada OCR destekli olarak saklanmakta ve etiketlenmektedir. Paperless-ngx, kültürel hafızanın ham ve birincil belgelerinin korunduğu alanı temsil etmektedir.

PhotoPrism, fotoğraf arşivinin yönetimi için kullanılmaktadır. Aile albümleri, tarihsel fotoğraflar ve saha çekimleri, tarih, yer ve tema bilgileriyle birlikte bu sistemde düzenlenmektedir. Görsel hafıza, bu yapı sayesinde kaybolmadan ve bağlamını yitirmeden korunabilmektedir.

Jellyfin, video ve ses kayıtlarına dayalı sözlü tarih ve tanıklık arşivi için tercih edilmektedir. Röportajlar, anlatılar ve kayıt altına alınmış yaşanmışlıklar, bu platform aracılığıyla uzun vadeli ve erişilebilir biçimde saklanmaktadır.

Bu farklı hafıza katmanlarının anlamlandırıldığı ve kamusal biçimde sunulduğu ana platform ise MediaWiki ’dir. Ansiklopedik maddeler, aile ve aşiret anlatıları, kavramsal çerçeveler ve tematik içerikler, diğer sistemlerde tutulan verilerle referans ilişkisi kurularak MediaWiki üzerinde yapılandırılmaktadır. Bu yönüyle MediaWiki, projenin anlatı ve anlam üretim merkezini oluşturmaktadır.

Dijital altyapının temel bileşenlerinden biri, soy ağacı verilerinin sistematik, sürdürülebilir ve ilişkilendirilebilir biçimde tutulmasını sağlayan Gramps Web tabanlı soy ağacı uygulamasıdır. GrampsWeb, açık kaynaklı bir soy ağacı yazılımı olarak, bireyler, aileler ve akrabalık ilişkileri arasında zamansal ve mekânsal bağların ayrıntılı biçimde kayda geçirilmesine imkân tanımaktadır. Bu uygulama, soy ağacını statik bir şema olarak değil; doğum, evlilik, ölüm, göç ve yerleşim bilgileriyle birlikte gelişen dinamik bir veri yapısı olarak ele almaktadır. Kişilere ait biyografik bilgiler, aile ilişkileri ve olay kayıtları, zaman içerisinde güncellenebilir ve genişletilebilir bir yapı içerisinde tutulmaktadır. Böylece aile hafızası, bireysel anlatıların ötesinde, ilişkisel bir tarihsel ağ olarak görünür hâle gelmektedir. GrampsWeb altyapısı, MediaWiki tabanlı ansiklopedik yapı ile doğrudan içeriksel ilişki kurabilecek biçimde konumlandırılmıştır. Ansiklopedide yer alan kişi, aile, aşiret ve yerleşim maddeleri; soy ağacı verileriyle karşılıklı referanslar üzerinden ilişkilendirilmektedir. Bu bütünleşik yaklaşım, biyografik bilgilerin soy bağlarıyla, tarihsel anlatıların ise akrabalık ağlarıyla birlikte okunabilmesini mümkün kılmaktadır. Uygulama, çok kullanıcılı katkıya açık olmakla birlikte, veri bütünlüğü ve etik sorumluluk ilkeleri doğrultusunda yetkilendirme mekanizmalarıyla çalışmaktadır. Böylece hem gönüllü katkılar teşvik edilmekte hem de kişisel verilerin korunması ve doğrulanması güvence altına alınmaktadır. Sonuç olarak Gramps Web tabanlı soy ağacı altyapısı, aile hafızasını dijital ortamda kurumsal, sürdürülebilir ve ilişkilendirilebilir bir zemine taşıyarak, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızanın temel taşıyıcılarından biri olarak sistem mimarisine entegre edilmektedir.

Kurumsal süreklilik ve kolektif çalışma süreçleri ise Odoo altyapısı üzerinden yürütülmektedir. Gönüllü yönetimi, etkinlik planlaması, dernek faaliyetleri ve idari süreçler Odoo aracılığıyla takip edilmektedir. Odoo, kültürel hafızanın içeriğinden ziyade, bu hafızayı üreten topluluğun organizasyonel sürdürülebilirliğini sağlamaktadır.

Bu çok katmanlı dijital mimari, kültürel hafızayı tek bir noktada yoğunlaştırmak yerine, uzmanlaşmış sistemler aracılığıyla korumayı ve ilişkilendirmeyi hedeflemektedir. Böylece hem teknik dayanıklılık hem de kuşaklar arası aktarım açısından güvenli bir altyapı oluşturulmaktadır.

Soy Ağacı ve Akrabalık Çalışmaları

Aşiretler, Kollar ve Yerleşim Hatları

Aşiret kolları, ana aşiret yapısının zaman içerisinde genişlemesi, bölünmesi ve farklı coğrafyalara yayılmasıyla oluşmuştur. Bu kollar, çoğu zaman belirli aile grupları, yerleşim alanları veya tarihsel kırılma anları etrafında şekillenmiştir. Kollar arasındaki ilişkiler, evlilikler, akrabalık bağları ve ortak geçmiş anlatıları üzerinden sürdürülmüş; bu durum, aşiret yapısının çok katmanlı ve dinamik bir karakter kazanmasına yol açmıştır.

Yerleşim hatları, aşiret ve kol yapılarının mekânsal karşılığını oluşturmaktadır. Göçler, iskân politikaları, ekonomik zorunluluklar ve çevresel koşullar, Orta Anadolu Kürt topluluklarının yerleşim örüntülerini belirleyen temel etkenler arasında yer almıştır. Köyler, mezralar ve kasabalar, aşiret hafızasının mekânla kurduğu ilişkinin somut izlerini taşımaktadır.

Bu çalışma kapsamında aşiretler, kollar ve yerleşim hatları birbirinden bağımsız başlıklar olarak değil; karşılıklı ilişkiler ağı içerisinde ele alınmaktadır. Aşiret yapıları soy ağacı verileriyle, yerleşim hatları ise coğrafi ve tarihsel bilgilerle ilişkilendirilmekte; böylece toplumsal yapı ile mekânsal süreklilik birlikte okunabilmektedir. Bu yaklaşım, aşiret hafızasının yalnızca soy temelli değil, aynı zamanda mekân temelli bir hafıza olduğunu da görünür kılmaktadır.

Aşiret, kol ve yerleşim bilgileri, dijital ortamda sistematik biçimde kayıt altına alındığında, tarihsel hareketlilik ve toplumsal dönüşüm süreçleri daha açık biçimde izlenebilir hâle gelmektedir. Yer değiştirmeler, dağılmalar ve yeniden yerleşmeler, bireysel anlatıların ötesinde kolektif bir tarihsel çerçeveye oturtulabilmektedir.

Sonuç olarak aşiretler, kollar ve yerleşim hatları, Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel hafızasını anlamak için temel bir analitik çerçeve sunmaktadır. Bu yapıların dijital ortamda ilişkilendirilerek belgelenmesi, hem geçmişin izlerini sürmeyi hem de kolektif kimliğin tarihsel sürekliliğini görünür kılmayı mümkün kılmaktadır.

Aile Hikâyeleri ve Kuşaklar Arası Aktarım

Kuşaklar arası aktarım, çoğunlukla sözlü anlatım yoluyla gerçekleşmiştir. Büyüklerin çocuklara ve gençlere aktardığı hikâyeler, aile içi sohbetler, anılar ve gündelik pratikler, hafızanın sürekliliğini sağlayan başlıca kanallar olmuştur. Ancak bu aktarım biçimi, anlatıcıların varlığına ve hafızasına bağlı olduğu için kırılgan bir yapıya sahiptir. Kuşaklar arası kopuşlar, göç ve modern yaşam biçimleri, bu aktarım zincirini zayıflatmıştır.

Orta Anadolu Kürtleri bağlamında aile hikâyeleri, çoğu zaman yazılı bir kayıt altına alınmadan aktarılmıştır. Bu durum, anlatıların bireysel hafızalarla sınırlı kalmasına ve zaman içerisinde parçalanmasına yol açmıştır. Aile büyüklerinin vefatıyla birlikte, pek çok hikâye ve deneyim kalıcı biçimde kaybolma riskiyle karşı karşıya kalmıştır. Bu kayıplar, yalnızca bireysel hatıraların değil, kolektif hafızanın da zayıflamasına neden olmaktadır.

Dijital ortamda yürütülen aile hikâyesi çalışmaları, kuşaklar arası aktarımı yeni bir düzleme taşımaktadır. Anlatıların kayıt altına alınması, yazılı, görsel ve görsel-işitsel materyallerle desteklenmesi, aile hafızasının kalıcılığını artırmaktadır. Bu süreçte aile hikâyeleri, soy ağacı verileriyle ilişkilendirilerek, anlatıların zamansal ve akrabalık bağlamı görünür hâle getirilmektedir.

Aile hikâyeleri, aynı zamanda daha geniş toplumsal yapıların anlaşılmasına da katkı sunmaktadır. Bireysel deneyimler, aşiret yapıları, yerleşim süreçleri ve tarihsel olaylarla ilişkilendirildiğinde, mikro düzeydeki anlatılar makro tarihsel çerçevelerle buluşturulabilmektedir. Bu yaklaşım, aile hafızasının yalnızca özel alanla sınırlı olmadığını, toplumsal hafızanın ayrılmaz bir parçası olduğunu ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak aile hikâyeleri ve kuşaklar arası aktarım, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızanın sürekliliğini sağlayan temel mekanizmalardan biridir. Bu hikâyelerin dijital ortamda sistematik biçimde kayda geçirilmesi, bireysel anlatıları kolektif bir hafıza zeminine taşımakta ve gelecek kuşaklar için kalıcı bir referans alanı oluşturmaktadır.

Göç, Dağılma ve Diaspora Bağlantıları

Orta Anadolu Kürtleri açısından göç, farklı dönemlerde farklı nedenlerle gerçekleşmiştir. Ekonomik zorunluluklar, tarımsal üretim koşulları, iş imkânları, eğitim arayışları ve toplumsal dönüşümler, yerel düzeydeki göç hareketlerini belirleyen başlıca etkenler arasında yer almıştır. Bu göçler, köyden kasabaya, kasabadan büyük kentlere doğru kademeli bir hareketlilik biçimi sergilemiştir.

Dağılma süreci, aşiret ve aile yapılarının mekânsal olarak parçalanmasına yol açmıştır. Aynı soy hattına mensup bireyler ve aileler, farklı yerleşim alanlarına dağılmış; bu durum, akrabalık ilişkilerinin gündelik pratikler üzerinden sürdürülmesini zorlaştırmıştır. Buna karşın dağılma, kültürel hafızanın tamamen kopmasına yol açmamış; aksine, anlatılar, ritüeller ve sembolik bağlar aracılığıyla yeni mekânlarda yeniden üretilmiştir.

Diaspora bağlantıları, göç sürecinin ulusal sınırların ötesine taşınmasıyla birlikte yeni bir boyut kazanmıştır. Avrupa başta olmak üzere farklı ülkelere yerleşen Orta Anadolu Kürtleri, geldikleri yerlerle olan bağlarını çeşitli biçimlerde sürdürmüşlerdir. Aile ziyaretleri, ekonomik ilişkiler, anlatılar ve dijital iletişim araçları, diaspora ile yerel hafıza arasındaki bağların korunmasında önemli rol oynamaktadır.

Bu çalışma kapsamında göç, dağılma ve diaspora, yalnızca demografik hareketler olarak değil; kültürel hafızanın mekânsal genişlemesi olarak ele alınmaktadır. Soy ağacı verileri, aile hikâyeleri ve görsel-işitsel tanıklıklar aracılığıyla, bireylerin ve ailelerin izlediği göç hatları görünür kılınmakta; böylece kültürel hafıza tek bir coğrafyaya indirgenmeden, çok merkezli bir yapı içerisinde temsil edilmektedir.

Sonuç olarak göç, dağılma ve diaspora bağlantıları, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızanın durağan değil; hareketli, dönüşen ve farklı mekânlarda yeniden şekillenen bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu süreçlerin dijital ortamda sistematik biçimde belgelenmesi, hem yerel hafızanın korunmasını hem de diaspora ile kurulan bağların tarihsel bir bütünlük içerisinde anlaşılmasını mümkün kılmaktadır.

Kültürel Üretim ve Günlük Yaşam

Gelenekler, Ritüeller ve İnanç Pratikleri

Ritüeller, toplumsal yaşamın belirli eşik anlarında yoğunlaşan kolektif pratikler olarak öne çıkmaktadır. Doğum, evlilik, ölüm, mevsimsel döngüler ve tarımsal faaliyetlerle ilişkili törenler, topluluğun ortak zaman algısını ve aidiyet duygusunu pekiştirmektedir. Bu ritüeller, bireysel deneyimleri kolektif bir anlam çerçevesine yerleştirerek, toplumsal bağların yeniden üretilmesini sağlamaktadır.

İnanç pratikleri, Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel yapısında çoğunlukla çok katmanlı bir görünüm sergilemektedir. Resmî dinî pratiklerle yerel inanç unsurları, ziyaret kültleri, adaklar ve sözlü anlatılar iç içe geçmiş bir yapı oluşturmaktadır. Bu durum, inancın katı bir dogmatik sistemden ziyade, gündelik yaşamla bütünleşmiş esnek bir pratikler bütünü olarak yaşandığını göstermektedir.

Geleneksel pratiklerin önemli bir bölümü sözlü aktarım yoluyla kuşaktan kuşağa iletilmiştir. Bu aktarım biçimi, ritüellerin anlamının yalnızca uygulanmasıyla değil, anlatılmasıyla da korunmasını sağlamıştır. Ancak modernleşme, kentleşme ve göç süreçleri, bu aktarım kanallarını zayıflatmış; bazı pratiklerin gündelik yaşamdan çekilmesine ya da sembolik düzeyde varlığını sürdürmesine yol açmıştır.

Bu çalışma kapsamında gelenekler, ritüeller ve inanç pratikleri, folklorik unsurlar olarak sabitlenmek yerine, tarihsel ve toplumsal bağlamları içerisinde ele alınmaktadır. Sözlü anlatılar, görsel-işitsel kayıtlar ve yazılı notlar aracılığıyla bu pratiklerin hem biçimsel özellikleri hem de anlam dünyaları belgelenmektedir. Böylece kültürel pratikler, donuk bir geçmiş temsili olmaktan çıkarılarak, yaşayan hafıza unsurları olarak kayıt altına alınmaktadır.

Sonuç olarak gelenekler, ritüeller ve inanç pratikleri, Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel hafızasında merkezi bir konuma sahiptir. Bu pratiklerin dijital ortamda sistematik biçimde belgelenmesi, kültürel sürekliliğin izlenebilmesini sağlamakta ve toplulukların tarihsel deneyimlerinin gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sunmaktadır.

Dil, Ağızlar ve Yerel İfadeler

Orta Anadolu Kürtlerinin konuştuğu Kürtçe varyantlar, coğrafi, tarihsel ve toplumsal koşullara bağlı olarak farklı ağız özellikleri geliştirmiştir. Yerleşim alanlarının dağınıklığı, göç süreçleri ve komşu topluluklarla kurulan ilişkiler, bu ağızların biçimlenmesinde etkili olmuştur. Bu durum, aynı dil içinde farklı telaffuzlar, kelime kullanımları ve ifade biçimlerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Yerel ifadeler, deyimler, atasözleri ve günlük konuşma kalıpları, toplumsal deneyimlerin yoğunlaşmış biçimde dile yansımasını temsil etmektedir. Bu ifadeler, gündelik yaşam pratiklerini, değer yargılarını ve toplumsal ilişkileri kısa ve etkili anlatımlar aracılığıyla aktarmaktadır. Çoğu zaman yazılı kaynaklarda yer bulamayan bu dilsel unsurlar, sözlü kültürün temel bileşenleri arasında yer almaktadır.

Dil ve ağızların kuşaklar arası aktarımı, sözlü iletişim yoluyla gerçekleşmiştir. Ancak eğitim, kentleşme ve göç süreçleri, bu aktarımı zayıflatmış; genç kuşakların yerel ağızlara ve ifadelere olan hâkimiyetini azaltmıştır. Bu durum, dilsel çeşitliliğin daralmasına ve bazı yerel ifadelerin unutulma riskiyle karşı karşıya kalmasına neden olmuştur.

Bu çalışma kapsamında dil, ağızlar ve yerel ifadeler, yalnızca dilbilimsel veriler olarak değil; kültürel hafızanın canlı unsurları olarak ele alınmaktadır. Sözcükler, deyimler ve anlatım biçimleri, kullanıldıkları bağlamlar ve anlatılarla birlikte kayıt altına alınmakta; mümkün olduğunca sözlü ve görsel-işitsel kayıtlarla desteklenmektedir. Böylece dilsel hafıza, soyut bir liste olmaktan çıkarılarak, yaşayan pratikler bütünü olarak belgelenmektedir.

Sonuç olarak dil, ağızlar ve yerel ifadeler, Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel kimliğini ve tarihsel deneyimlerini anlamak açısından vazgeçilmez bir alan oluşturmaktadır. Bu dilsel unsurların dijital ortamda sistematik biçimde belgelenmesi, hem kültürel çeşitliliğin korunmasına hem de kuşaklar arası hafıza aktarımının güçlendirilmesine katkı sunmaktadır.

Giyim, El Sanatları ve Maddi Kültür

Giyim pratikleri, tarihsel dönemlere, coğrafi koşullara, ekonomik imkânlara ve toplumsal rollere bağlı olarak çeşitlilik göstermiştir. Kullanılan kumaşlar, renkler, süslemeler ve giysi biçimleri, hem gündelik yaşam hem de törenler açısından anlam yüklü göstergeler sunmaktadır. Düğünler, bayramlar ve ritüel günlerinde giyilen kıyafetler, toplumsal hafızada özel bir yere sahip olmuş; bu giysiler, kuşaklar arası aktarımın önemli nesneleri hâline gelmiştir.

El sanatları, Orta Anadolu Kürtlerinin üretim biçimlerini ve estetik dünyasını yansıtan bir diğer önemli alandır. Dokuma, kilim, keçe, nakış, ahşap ve metal işleri gibi pratikler, hem gündelik kullanım eşyalarının üretimini hem de sembolik anlamlar taşıyan nesnelerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu üretimler, çoğu zaman aile içi bilgi aktarımıyla öğrenilmiş ve ustalık, kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.

Maddi kültür unsurları, ev içi yaşamdan tarımsal faaliyetlere kadar geniş bir alanı kapsamaktadır. Ev eşyaları, mutfak araçları, tarım aletleri ve gündelik kullanım nesneleri, toplumsal yaşamın maddi altyapısını oluşturmaktadır. Bu nesneler, kullanım biçimleri ve üretim teknikleri üzerinden, geçmişteki yaşam koşullarına dair önemli ipuçları sunmaktadır.

Modernleşme, sanayileşme ve hazır üretim süreçleri, geleneksel giyim ve el sanatlarının gündelik yaşam içindeki yerini önemli ölçüde dönüştürmüştür. Pek çok geleneksel üretim pratiği işlevini yitirirken, bazıları sembolik ve temsilî düzeyde varlığını sürdürmektedir. Bu dönüşüm, maddi kültürün hızla kaybolma ya da yalnızca hatıra nesneleri hâline gelme riskini beraberinde getirmiştir.

Bu çalışma kapsamında giyim, el sanatları ve maddi kültür unsurları, nostaljik objeler olarak değil; tarihsel ve toplumsal bağlamlarıyla birlikte ele alınmaktadır. Fotoğraflar, görsel-işitsel kayıtlar ve anlatılar aracılığıyla bu nesnelerin kullanım biçimleri, üretim süreçleri ve anlam dünyaları belgelenmektedir. Böylece maddi kültür, yalnızca sergilenen bir obje değil, yaşayan kültürel hafızanın bir parçası olarak kayıt altına alınmaktadır.

Sonuç olarak giyim, el sanatları ve maddi kültür, Orta Anadolu Kürtlerinin gündelik yaşamına, estetik anlayışına ve toplumsal ilişkilerine dair vazgeçilmez bir hafıza alanı sunmaktadır. Bu unsurların dijital ortamda sistematik biçimde belgelenmesi, kültürel sürekliliğin izlenebilmesini sağlamakta ve gelecek kuşaklar için somut bir kültürel referans oluşturmaktadır.

Tarım, Hayvancılık ve Ekolojik Yaşam

Tarımsal faaliyetler, coğrafi koşullar, iklim yapısı ve yerel bilgi birikimi doğrultusunda biçimlenmiştir. Ekim-dikim zamanları, ürün çeşitliliği, tohum kullanımı ve üretim teknikleri, kuşaklar boyunca aktarılan deneyimlere dayanmaktadır. Bu bilgiler çoğunlukla yazılı kaynaklara değil, gözleme, denemeye ve sözlü aktarıma dayanmış; böylece yerel bir ekolojik bilgi sistemi oluşmuştur.

Hayvancılık, Orta Anadolu Kürtlerinin ekonomik ve toplumsal yaşamında tarımla iç içe gelişmiştir. Küçükbaş ve büyükbaş hayvan yetiştiriciliği, yalnızca geçim kaynağı değil; aynı zamanda beslenme, giyim ve gündelik yaşam pratiklerinin belirleyici bir unsuru olmuştur. Sürüler, mera kullanımı ve mevsimsel hareketlilik, toplulukların mekânla kurduğu ilişkinin önemli göstergeleri arasında yer almaktadır.

Ekolojik yaşam, modern anlamda tanımlanan çevre bilincinden önce, pratik bilgiye dayalı bir denge anlayışı üzerinden şekillenmiştir. Toprakla, suyla ve hayvanlarla kurulan ilişki, sürdürülebilirlik ilkesini sezgisel olarak içeren bir yaşam biçimi üretmiştir. İsrafın sınırlandırılması, doğaya uyum ve kaynakların ortak kullanımı, bu ekolojik yaklaşımın temel unsurları arasında yer almıştır.

Modern tarım teknikleri, kentleşme ve göç süreçleri, bu geleneksel üretim ve yaşam biçimlerinde önemli dönüşümlere yol açmıştır. Mekânsal kopuşlar ve üretimden uzaklaşma, yerel ekolojik bilginin aktarımını zayıflatmış; tarım ve hayvancılığa dair pek çok pratik, hafıza düzeyinde varlığını sürdürür hâle gelmiştir. Bu durum, ekolojik hafızanın da parçalanmasına neden olmuştur.

Bu çalışma kapsamında tarım, hayvancılık ve ekolojik yaşam pratikleri, yalnızca geçmişe ait faaliyetler olarak değil; kültürel hafızanın temel bileşenleri olarak ele alınmaktadır. Sözlü anlatılar, görsel belgeler ve gündelik yaşam tanıklıkları aracılığıyla bu pratikler kayıt altına alınmakta; böylece yerel ekolojik bilgi, dijital ortamda korunabilir ve yeniden erişilebilir hâle getirilmektedir.

Sonuç olarak tarım, hayvancılık ve ekolojik yaşam, Orta Anadolu Kürtlerinin doğayla kurduğu tarihsel ilişkinin ve kültürel sürekliliğin temelini oluşturmaktadır. Bu yaşam pratiklerinin dijital ortamda belgelenmesi, yalnızca geçmişin korunmasına değil; aynı zamanda geleceğe yönelik ekolojik farkındalığın güçlendirilmesine de katkı sunmaktadır.

Sözlü Tarih ve Tanıklıklar

Yaşanmışlıklar ve Bireysel Anlatılar

Bireysel anlatılar, kişisel yaşam öyküleri üzerinden şekillenir. Çocukluk hatıraları, aile ilişkileri, çalışma yaşamı, göç deneyimleri, eğitim süreçleri ve toplumsal ilişkiler, bu anlatıların temel bileşenlerini oluşturmaktadır. Bu unsurlar, yalnızca anlatıcının bireysel geçmişini değil; aynı zamanda içinde yaşadığı topluluğun tarihsel ve toplumsal koşullarını da yansıtmaktadır.

Orta Anadolu Kürtleri bağlamında bireysel anlatılar, çoğunlukla sözlü hafıza yoluyla korunmuştur. Bu anlatılar, resmi belgelerde yer almayan gündelik deneyimleri, yerel olayları ve kişisel tanıklıkları içermektedir. Bu nedenle bireysel anlatılar, kolektif hafızanın mikro düzeydeki taşıyıcıları olarak özel bir öneme sahiptir. Ancak anlatıların kişisel hafızaya bağlı olması, zaman içerisinde unutulma, dönüşme ya da kaybolma riskini de beraberinde getirmektedir.

Bu çalışma kapsamında bireysel anlatılar, yalnızca kişisel hikâyeler olarak değil; tarihsel ve toplumsal bağlamlarıyla birlikte ele alınmaktadır. Anlatılar, mümkün olduğunca zaman, mekân, aile ve topluluk ilişkileriyle ilişkilendirilmekte; böylece bireysel deneyimler kolektif hafıza çerçevesi içerisinde anlamlandırılmaktadır. Bu yaklaşım, öznel deneyim ile toplumsal tarih arasındaki bağlantıların kurulmasını mümkün kılmaktadır.

Dijital ortamda kayıt altına alınan bireysel anlatılar, yazılı metinler, ses kayıtları ve video tanıklıkları aracılığıyla korunmaktadır. Bu çeşitlilik, anlatıların ifade biçimlerini zenginleştirmekte ve hafızanın farklı boyutlarının birlikte belgelenmesini sağlamaktadır. Aynı zamanda bu kayıtlar, gelecek kuşakların geçmişle doğrudan temas kurabilmesine olanak tanımaktadır.

Sonuç olarak yaşanmışlıklar ve bireysel anlatılar, Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel hafızasında vazgeçilmez bir yer tutmaktadır. Bu anlatıların dijital ortamda sistematik biçimde kayda geçirilmesi, bireysel deneyimleri kolektif bir tarihsel bütünlük içerisinde görünür kılmakta ve kültürel hafızanın derinliğini ve çeşitliliğini artırmaktadır.

Kolektif Bellek ve Travmatik Kırılmalar

Travmatik kırılmalar, toplulukların gündelik yaşamını, toplumsal ilişkilerini ve gelecek algısını dönüştüren ani ya da uzun süreli süreçler sonucunda ortaya çıkmaktadır. Göçler, zorunlu yer değiştirmeler, ekonomik yıkımlar, toplumsal dışlanma ve çeşitli baskı biçimleri, Orta Anadolu Kürtlerinin kolektif belleğinde derin izler bırakmıştır. Bu deneyimler, çoğu zaman açık anlatılarla değil; dolaylı ifadeler, suskunluklar ve parçalı hatırlamalar yoluyla aktarılmıştır.

Kolektif bellekte travmanın önemli özelliklerinden biri, anlatı ile sessizlik arasındaki gerilimdir. Bazı deneyimler kuşaklar boyunca açıkça dile getirilirken, bazıları konuşulmaktan kaçınılan ya da ima yoluyla aktarılan konular hâline gelmiştir. Bu sessizlikler, unutmanın değil; çoğu zaman hatırlamanın farklı bir biçiminin ifadesi olarak değerlendirilmelidir. Sessizliğin kendisi, travmatik deneyimin hafıza içindeki yerini göstermektedir.

Orta Anadolu Kürtleri bağlamında travmatik kırılmalar, bireysel anlatılar ile kolektif hafıza arasında karmaşık bir ilişki üretmiştir. Bireyler yaşadıkları deneyimleri kişisel hikâyeler üzerinden aktarırken, bu hikâyeler topluluk düzeyinde ortak anlamlar kazanmıştır. Böylece bireysel acılar, kolektif bir hafıza alanı içerisinde yeniden anlamlandırılmıştır.

Bu çalışma kapsamında kolektif bellek ve travmatik kırılmalar, duyarlılık ve etik sorumluluk çerçevesinde ele alınmaktadır. Anlatıların zorlanmadan, dayatılmadan ve bağlamları gözetilerek kayda geçirilmesi temel bir ilke olarak benimsenmektedir. Travmatik deneyimlerin belgelenmesi, yalnızca tarihsel bir kayıt oluşturmayı değil; aynı zamanda bu deneyimlerin tanınmasını ve görünür kılınmasını amaçlamaktadır.

Sonuç olarak kolektif bellek ve travmatik kırılmalar, Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel hafızasının ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır. Bu deneyimlerin dijital ortamda dikkatli ve saygılı bir biçimde belgelenmesi, geçmişle yüzleşme imkânı sunmakta ve kolektif hafızanın daha bütünlüklü bir şekilde anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Sessizlikler, Unutulanlar ve Kayıplar

Sessizlikler çoğu zaman travmatik deneyimlerle ilişkilidir. Toplulukların yaşadığı acı verici olaylar, kayıplar ve kırılmalar, her zaman açık anlatılarla aktarılmamış; kimi zaman suskunluk, ima ve dolaylı anlatım biçimleriyle kuşaktan kuşağa taşınmıştır. Bu sessizlikler, bireysel ve toplumsal düzeyde korunma, unutma ya da hatırlamayı erteleme stratejileri olarak işlev görmüştür.

Unutulanlar, hafızanın doğal akışı içerisinde kaybolan bilgilerden ziyade, çoğu zaman aktarım kanallarının kopması sonucu ortaya çıkmaktadır. Aile büyüklerinin vefatı, göçler, mekânsal kopuşlar ve gündelik yaşam pratiklerinin dönüşmesi, pek çok bilginin ve deneyimin kayıt altına alınmadan kaybolmasına yol açmıştır. Bu kayıplar, yalnızca bireysel hatıraların değil, kolektif hafızanın da eksilmesine neden olmaktadır.

Kayıplar, hem somut hem de soyut düzeylerde yaşanmaktadır. Kişilerin, mekânların, nesnelerin ve üretim biçimlerinin ortadan kalkması, kültürel hafızada geri döndürülemez boşluklar yaratmaktadır. Bu boşluklar, çoğu zaman anlatılar arasındaki kesintilerde, eksik bilgilerde ve belirsiz hatırlamalarda kendini göstermektedir. Kayıp, bu bağlamda hafızanın sınırlarını görünür kılan bir olgu hâline gelmektedir.

Orta Anadolu Kürtleri bağlamında sessizlikler ve kayıplar, kültürel hafızanın parçalı yapısının önemli nedenleri arasında yer almaktadır. Bazı aile hikâyeleri yarım kalmış, bazı yerleşimlere dair bilgiler silikleşmiş, bazı deneyimler ise yalnızca ima yoluyla hatırlanır hâle gelmiştir. Bu durum, hafızanın yalnızca anlatılanlar üzerinden değil, anlatılamayanlar üzerinden de okunmasını gerekli kılmaktadır.

Bu çalışma kapsamında sessizlikler, unutulanlar ve kayıplar, doldurulması gereken boşluklar olarak değil; hafızanın anlamlı bileşenleri olarak ele alınmaktadır. Dijital arşivleme süreci, eksiklikleri zorla tamamlamayı değil; mevcut izleri, parçaları ve sessizlikleri görünür kılmayı amaçlamaktadır. Böylece kültürel hafıza, bütünlüklü ancak tekil olmayan, çok katmanlı bir yapı olarak temsil edilmektedir.

Sonuç olarak sessizlikler, unutulanlar ve kayıplar, Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel hafızasında merkezi bir yere sahiptir. Bu unsurların farkında olarak yürütülen bir arşiv ve bellek çalışması, geçmişin yalnızca anlatılan yönlerini değil; anlatılamayan, eksik kalan ve kaybolan boyutlarını da kapsayan daha derinlikli bir hafıza anlayışını mümkün kılmaktadır.

Gençlerle Kolektif Üretim

Gönüllülük Modeli ve Katılım Biçimleri

Gönüllülük modeli, hiyerarşik olmayan ve katılımcı bir yapıyı esas almaktadır. Gönüllüler, yalnızca veri sağlayıcı konumunda değil; aynı zamanda araştırma, belge üretimi, düzenleme ve yorumlama süreçlerine aktif olarak dahil edilen öznelerdir. Bu yaklaşım, kültürel hafızanın dışarıdan derlenen bir nesne değil, topluluk tarafından birlikte üretilen bir süreç olarak ele alınmasını sağlamaktadır.

Katılım biçimleri, gönüllülerin ilgi, bilgi ve imkânlarına göre çeşitlilik göstermektedir. Bazı gönüllüler saha çalışmaları, sözlü tarih görüşmeleri ve aile hikâyelerinin derlenmesi gibi alanlarda katkı sunarken; bazıları dijital arşivleme, metin düzenleme, fotoğraf ve video etiketleme gibi teknik süreçlerde yer almaktadır. Bu çeşitlilik, çalışmanın çok boyutlu yapısının sürdürülebilirliğini desteklemektedir.

Gençler ve üniversite öğrencileri, gönüllülük modelinin öncelikli bileşenleri arasında yer almaktadır. Dijital okuryazarlık becerileri, araştırma merakı ve kolektif üretime açıklıkları, bu grubun kültürel hafıza çalışmalarında aktif rol üstlenmesini mümkün kılmaktadır. Bu katılım, gençlerin kendi geçmişleriyle bağ kurmalarını sağlarken, aynı zamanda kültürel hafızanın kuşaklar arası aktarımını da güçlendirmektedir.

Gönüllülük süreci, etik ilkeler ve veri sorumluluğu çerçevesinde yürütülmektedir. Gönüllüler, kişisel verilerin korunması, anlatıların bağlamından koparılmaması ve kültürel hassasiyetlerin gözetilmesi konularında bilgilendirilmektedir. Bu yaklaşım, gönüllülüğün yalnızca bir emek katkısı değil, aynı zamanda sorumluluk üstlenme biçimi olarak anlaşılmasını sağlamaktadır.

Sonuç olarak gönüllülük modeli ve katılım biçimleri, bu çalışmanın toplumsal meşruiyetini, kapsayıcılığını ve sürekliliğini sağlayan temel unsurlar arasında yer almaktadır. Kolektif üretim anlayışı, kültürel hafızanın yalnızca korunmasını değil; topluluk tarafından sahiplenilmesini ve geleceğe birlikte taşınmasını mümkün kılmaktadır.

Öğrenciler ve Genç Araştırmacılar İçin Alanlar

Bu çalışma, öğrenciler ve genç araştırmacılar için yalnızca katkı sunulan bir arşiv faaliyeti değil; aynı zamanda öğrenme, üretme ve araştırma deneyimi kazandıran açık bir çalışma alanı olarak tasarlanmıştır. Kültürel hafıza, etnografya ve dijital arşivcilik alanlarında yürütülen bu kolektif çalışma, gençlerin teorik bilgi ile pratik uygulamayı bir arada deneyimleyebileceği bir zemin sunmaktadır.

Öğrenciler için oluşturulan alanlar, disiplinler arası katılıma açıktır. Sosyal bilimler, tarih, antropoloji, sosyoloji, dilbilim, medya çalışmaları ve bilgi-bilim alanlarında öğrenim gören öğrenciler, kendi ilgi alanlarına uygun başlıklarda çalışma yürütebilmektedir. Bu durum, kültürel hafızanın tek bir disiplinin konusu olmadığını; farklı bakış açılarıyla zenginleşen çok boyutlu bir araştırma alanı olduğunu ortaya koymaktadır.

Genç araştırmacılar, belirli temalar etrafında odaklanmış alt çalışmalar geliştirebilmektedir. Aile hikâyeleri, yerleşim tarihleri, dilsel varyasyonlar, maddi kültür unsurları ya da sözlü tarih anlatıları gibi başlıklarda yürütülen bu çalışmalar, MediaWiki tabanlı ansiklopedik yapı içerisinde belgelenmektedir. Böylece bireysel araştırmalar, kolektif hafızanın kalıcı bir parçası hâline gelmektedir.

Bu alanlar, aynı zamanda yöntem öğrenimi açısından da işlev görmektedir. Genç katılımcılar; kaynak değerlendirme, sözlü tarih görüşmesi yapma, veri sınıflandırma, etiketleme ve dijital arşivleme gibi temel araştırma becerilerini uygulamalı olarak geliştirme imkânı bulmaktadır. Bu süreç, akademik üretimin yalnızca sonuç odaklı değil, süreç odaklı bir faaliyet olduğunu deneyimleme fırsatı sunmaktadır.

Öğrenciler ve genç araştırmacılar için sunulan alanlar, rekabetçi değil, paylaşımcı bir öğrenme anlayışı üzerine kuruludur. Deneyimli katılımcılar ile yeni başlayanlar arasında bilgi ve deneyim aktarımı teşvik edilmekte; böylece yatay ve destekleyici bir öğrenme ortamı oluşturulmaktadır. Bu yaklaşım, gençlerin üretim süreçlerine özgüvenle katılmasını kolaylaştırmaktadır.

Sonuç olarak öğrenciler ve genç araştırmacılar için oluşturulan bu alanlar, kültürel hafıza çalışmalarını pedagojik bir çerçeveyle buluşturmaktadır. Gençlerin kendi toplumsal geçmişleriyle temas kurarak araştırma yapmaları, hem bireysel akademik gelişimlerine katkı sağlamakta hem de kolektif hafızanın sürdürülebilirliğini güçlendirmektedir.

Dijital Okuryazarlık ve Arşiv Eğitimi

Dijital okuryazarlık ve arşiv eğitimi, kültürel hafıza çalışmalarının sürdürülebilirliği açısından temel bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir. Dijital ortamda üretilen ve paylaşılan bilginin niteliği, yalnızca teknik araçlara erişimle değil; bu araçların bilinçli, eleştirel ve sorumlu biçimde kullanılabilmesiyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle çalışma, gönüllülerin ve özellikle genç katılımcıların dijital becerilerini geliştirmeyi hedefleyen bir eğitim anlayışı üzerine kurulmaktadır.

Dijital okuryazarlık, bilgiye erişme, bilgiyi değerlendirme, düzenleme ve yeniden üretme becerilerini kapsamaktadır. Katılımcılar, dijital içeriklerin tarafsız olmadığı, belirli bağlamlar ve seçimler sonucu üretildiği konusunda bilinçlendirilmektedir. Bu yaklaşım, dijital arşivlerin yalnızca teknik depolar değil, toplumsal ve kültürel sorumluluk alanları olduğunu kavramayı amaçlamaktadır.

Arşiv eğitimi, dijital okuryazarlığın uygulamalı bir uzantısı olarak ele alınmaktadır. Katılımcılar, metin, fotoğraf, video ve ses kayıtlarının nasıl sınıflandırılacağı, etiketleneceği ve bağlamlandırılacağı konusunda temel bilgiler edinmektedir. Dosya adlandırma, veri bütünlüğü, kaynak bilgisi ekleme ve uzun süreli koruma ilkeleri, arşiv eğitiminin temel başlıkları arasında yer almaktadır.

Bu eğitim süreci, teorik anlatımların ötesinde uygulamalı öğrenmeye dayanmaktadır. Katılımcılar, gerçek arşiv materyalleri üzerinde çalışarak, dijital hafızanın nasıl inşa edildiğini doğrudan deneyimleme imkânı bulmaktadır. Bu deneyim, arşivleme sürecinin soyut bir teknik işlem değil, bilinçli kararlar ve etik tercihler içeren bir üretim süreci olduğunu görünür kılmaktadır.

Dijital okuryazarlık ve arşiv eğitimi, aynı zamanda kuşaklar arası bir köprü işlevi görmektedir. Genç katılımcıların dijital becerileri ile ileri yaş kuşakların bilgi ve deneyimleri bir araya getirilmekte; böylece kültürel hafıza, hem içerik hem de yöntem açısından kuşaklar arası işbirliğiyle korunmaktadır. Bu etkileşim, teknolojinin topluluk içi dayanışmayı güçlendiren bir araç olarak kullanılmasını mümkün kılmaktadır.

Sonuç olarak dijital okuryazarlık ve arşiv eğitimi, bu çalışmanın yalnızca teknik altyapısını değil, etik ve pedagojik temelini de oluşturmaktadır. Katılımcıların dijital ortamda bilinçli üreticiler hâline gelmesi, kültürel hafızanın güvenilir, saygılı ve uzun ömürlü biçimde korunmasına katkı sağlamaktadır.

Dernek Çatısı Altında Kurumsallaşma

Kolektif Çalışma İlkeleri

Kolektif çalışma ilkeleri, bu kültürel hafıza projesinin kurumsal sürekliliğini, güvenilirliğini ve kapsayıcılığını sağlayan temel çerçeveyi oluşturmaktadır. Çalışma, bireysel katkıların ötesinde, ortak sorumluluk ve paylaşım esasına dayanan bir üretim anlayışıyla yürütülmektedir. Bu anlayış, kültürel hafızanın tekil anlatılar yerine çoğul perspektifler üzerinden inşa edilmesini hedeflemektedir.

Kolektif üretimin temel ilkelerinden biri açıklık ve şeffaflıktır. Üretilen içeriklerin kaynakları, bağlamları ve üretim süreçleri açık biçimde belirtilmekte; katkılar izlenebilir ve geri dönüştürülebilir bir yapı içerisinde tutulmaktadır. Bu şeffaflık, hem içerik kalitesini artırmakta hem de katılımcılar arasında güven ilişkisini güçlendirmektedir.

Katılımcılık, kolektif çalışmanın bir diğer temel ilkesidir. Çalışmaya dâhil olan bireyler, yaş, eğitim düzeyi veya uzmanlık alanı fark etmeksizin katkı sunabilmektedir. Her katkı, içerik türüne ve bağlamına göre değerlendirilmekte; farklı bilgi ve deneyim düzeyleri, üretim sürecini zenginleştiren unsurlar olarak görülmektedir. Bu yaklaşım, kültürel hafızanın topluluğun tamamına ait olduğu anlayışını pekiştirmektedir.

Kolektif çalışma sürecinde karşılıklı saygı ve etik sorumluluk esastır. Anlatıların, görsel ve işitsel materyallerin bağlamından koparılmaması, kişisel ve toplumsal hassasiyetlerin gözetilmesi temel bir ilke olarak benimsenmektedir. Hiçbir katkı, temsil ettiği kişi ya da topluluk üzerinde zarar verici bir etki yaratacak biçimde kullanılmamaktadır.

Emek paylaşımı ve dayanışma, kolektif çalışmanın sürdürülebilirliğini sağlayan önemli unsurlardır. Katkılar, görünür kılınmakta ve emeğin değeri tanınmaktadır. Bu yaklaşım, gönüllülüğün yalnızca ücretsiz emek değil, ortak bir amaç etrafında anlamlı bir katkı sunma biçimi olarak anlaşılmasını sağlamaktadır.

Sonuç olarak kolektif çalışma ilkeleri, bu projenin yalnızca bir arşiv faaliyeti değil; topluluk temelli bir hafıza inşa süreci olmasını mümkün kılmaktadır. Ortak üretim anlayışı, kültürel hafızanın sahiplenilmesini, korunmasını ve kuşaklar arası aktarımını kurumsal bir zemine oturtmaktadır.

Etik Kurallar ve Veri Sorumluluğu

Etik kurallar ve veri sorumluluğu, kültürel hafıza çalışmalarının güvenilirliği, meşruiyeti ve sürdürülebilirliği açısından temel bir çerçeve oluşturmaktadır. Bu proje kapsamında yürütülen tüm faaliyetler, bireylerin onurunu, mahremiyetini ve toplulukların kültürel hassasiyetlerini gözeten bir etik anlayışa dayanmaktadır. Kültürel hafıza, yalnızca toplanan verilerden değil; bu verilerin nasıl toplandığı, işlendiği ve paylaşıldığı süreçlerden de oluşmaktadır.

Veri üretimi ve arşivleme sürecinde rıza ilkesi esastır. Sözlü anlatılar, görsel-işitsel kayıtlar ve kişisel bilgiler, ilgili kişilerin açık bilgisi ve onayı doğrultusunda kayıt altına alınmaktadır. Rıza, tek seferlik bir işlem olarak değil; içeriğin kullanım biçimleri ve erişim düzeyleriyle birlikte sürekli olarak gözetilen bir süreç olarak ele alınmaktadır.

Kişisel verilerin korunması, etik çerçevenin temel unsurlarından biridir. İsimler, aile ilişkileri, özel yaşam bilgileri ve hassas içerikler, bağlamları dikkate alınarak işlenmektedir. Gerekli durumlarda anonimleştirme uygulanmakta; verilerin kimler tarafından, hangi amaçlarla kullanılabileceği açık biçimde tanımlanmaktadır. Bu yaklaşım, bireysel güvenliği ve topluluk içi dengeleri korumayı amaçlamaktadır.

Etik sorumluluk, yalnızca bireylere değil, anlatılara ve temsillere de yöneliktir. Anlatıların bağlamından koparılması, çarpıtılması ya da araçsallaştırılması, kültürel hafızaya zarar verici bir tutum olarak değerlendirilmekte ve bu tür uygulamalardan kaçınılmaktadır. Her içerik, üretildiği tarihsel, toplumsal ve kültürel bağlam içerisinde ele alınmaktadır.

Kolektif üretim sürecinde gönüllüler de etik kurallar konusunda bilgilendirilmektedir. Veri toplama, düzenleme ve paylaşım aşamalarında ortak etik ilkeler benimsenmekte; sorumluluk, bireysel değil kolektif bir yükümlülük olarak görülmektedir. Bu durum, etik farkındalığın proje kültürünün ayrılmaz bir parçası hâline gelmesini sağlamaktadır.

Sonuç olarak etik kurallar ve veri sorumluluğu, bu çalışmanın yalnızca hukuki ya da teknik bir gereği değil; kültürel hafızaya saygının ve toplulukla kurulan ilişkinin temel göstergesidir. Etik ilkelere dayalı bir arşivleme anlayışı, hem bireylerin hem de toplulukların hafızasının güvenli, saygılı ve uzun vadeli biçimde korunmasını mümkün kılmaktadır.

Açık Bilgi, Paylaşım ve Sürdürülebilirlik

Açık bilgi ve paylaşım ilkeleri, bu kültürel hafıza çalışmasının toplumsal niteliğini ve uzun vadeli etkisini belirleyen temel unsurlar arasında yer almaktadır. Kültürel hafıza, kapalı ve erişimi sınırlı yapılarda tutulduğunda, toplulukla bağını zayıflatmakta ve kuşaklar arası aktarım işlevini yerine getirmekte zorlanmaktadır. Bu nedenle çalışma, mümkün olan ölçüde açık erişim ve paylaşım esasına dayalı bir yaklaşım benimsemektedir.

Açık bilgi anlayışı, üretilen içeriklerin geniş bir kullanıcı kitlesi tarafından erişilebilir olmasını hedeflemektedir. Ansiklopedik maddeler, kavramsal açıklamalar ve genel kültürel bilgiler, kamusal yarar gözetilerek paylaşılmaktadır. Bununla birlikte, açık erişim ilkesi mutlak bir açıklık anlamına gelmemekte; etik kurallar ve veri sorumluluğu çerçevesinde belirlenen sınırlar içerisinde uygulanmaktadır. Hassas içerikler, kişisel veriler ve özel anlatılar, kontrollü erişim ilkeleri doğrultusunda ele alınmaktadır.

Paylaşım, bu çalışmada tek yönlü bir sunum faaliyeti olarak değil; karşılıklı etkileşim ve geri bildirim süreci olarak anlaşılmaktadır. Katılımcılar, içerikleri yalnızca tüketen değil, aynı zamanda geliştiren ve zenginleştiren öznelerdir. Bu yaklaşım, kültürel hafızanın durağan bir bilgi yığını olmaktan çıkarak, sürekli güncellenen ve çoğalan bir ortak üretim alanına dönüşmesini sağlamaktadır.

Sürdürülebilirlik, kültürel hafıza çalışmalarının en kritik boyutlarından biridir. Dijital altyapının sürekliliği, veri koruma stratejileri, kurumsal sahiplenme ve gönüllü katılımın devamlılığı, sürdürülebilirliğin temel bileşenleri arasında yer almaktadır. Çalışmanın dernek çatısı altında yürütülmesi, bireysel çabalara bağlı kalmadan kurumsal bir devamlılık sağlamayı amaçlamaktadır.

Sürdürülebilirlik aynı zamanda bilgi üretiminin kuşaklar arası aktarımını da içermektedir. Genç katılımcıların sürece dahil edilmesi, bilgi ve deneyimin yalnızca arşivlerde değil, yaşayan topluluklar içerisinde de varlığını sürdürmesini mümkün kılmaktadır. Bu durum, kültürel hafızanın geleceğe taşınmasında insan kaynağının belirleyici rolünü ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak açık bilgi, paylaşım ve sürdürülebilirlik ilkeleri, bu çalışmanın toplumsal sorumluluk anlayışını ve uzun vadeli vizyonunu şekillendirmektedir. Kültürel hafızanın açık, paylaşılabilir ve kurumsal olarak sürdürülebilir bir yapıda korunması, Orta Anadolu Kürtlerine ait bilgi ve deneyimlerin gelecek kuşaklara güvenli ve anlamlı bir biçimde aktarılmasını mümkün kılmaktadır.

Yapay Zekâ ve Gelecek Perspektifi

Dijital Hafızanın Otomatik Analizi

Dijital hafızanın otomatik analizi, kültürel hafıza çalışmalarında biriken büyük ve çok türdeki verinin anlamlandırılmasını mümkün kılan yeni bir yaklaşımı ifade etmektedir. Metinler, fotoğraflar, videolar, ses kayıtları ve soy ağacı verileri, zaman içerisinde hacim ve çeşitlilik açısından insan emeğiyle tek tek analiz edilmesi güç bir düzeye ulaşmaktadır. Bu noktada otomatik analiz yöntemleri, dijital hafızanın görünür olmayan örüntülerini ortaya çıkarmada önemli bir rol üstlenmektedir.

Otomatik analiz, dijital arşivlerde yer alan verilerin sınıflandırılması, ilişkilendirilmesi ve karşılaştırılması süreçlerini kapsamaktadır. Metinsel içeriklerde kişi adları, yer adları, tarihsel olaylar ve tematik kavramlar arasındaki ilişkiler tespit edilebilmekte; görsel ve görsel-işitsel materyallerde ise mekân, nesne ve tekrar eden sahneler belirlenebilmektedir. Bu süreçler, kültürel hafızanın yalnızca tekil anlatılar üzerinden değil, bütünsel yapılar üzerinden de okunmasını sağlamaktadır.

Soy ağacı verileri açısından otomatik analiz, akrabalık ağlarının, evlilik örüntülerinin ve mekânsal hareketliliklerin daha açık biçimde izlenmesine imkân tanımaktadır. Zaman ve mekân ekseninde yapılan analizler, ailelerin ve toplulukların tarihsel süreklilik ve kopuş noktalarını görünür kılmaktadır. Bu durum, bireysel hikâyelerin ötesinde, kolektif yapının dinamiklerinin anlaşılmasına katkı sunmaktadır.

Dijital hafızanın otomatik analizi, araştırmacının yerini alan bir mekanizma olarak değil; araştırmayı destekleyen ve derinleştiren bir araç olarak değerlendirilmektedir. Otomatik yöntemler, olası ilişkileri ve örüntüleri işaret etmekte; nihai yorum ve anlamlandırma süreci ise insan değerlendirmesine dayanmaktadır. Bu yaklaşım, teknolojik araçlar ile insani yorum arasındaki dengeyi korumayı amaçlamaktadır.

Bu çalışma kapsamında otomatik analiz yöntemleri, etik ve bağlamsal hassasiyetler gözetilerek kullanılmaktadır. Algoritmaların ürettiği sonuçlar, bağlamından kopuk biçimde mutlak doğrular olarak kabul edilmemekte; kültürel, tarihsel ve toplumsal çerçeve içerisinde yeniden değerlendirilmektedir. Böylece dijital hafıza, indirgemeci bir veri yığınına dönüşmeden, anlamlı bir kültürel bütünlük içerisinde ele alınmaktadır.

Sonuç olarak dijital hafızanın otomatik analizi, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel mirasın daha derinlikli, ilişkisel ve çok boyutlu biçimde incelenmesini mümkün kılmaktadır. Bu yöntemler, geçmişe ait verilerin yalnızca korunmasını değil; yeni sorularla yeniden okunmasını ve geleceğe dönük yeni araştırma alanlarının açılmasını da sağlamaktadır.

Görsel ve Metinsel Arşivlerde Yapay Zekâ Kullanımı

Görsel ve metinsel arşivlerde yapay zekâ kullanımı, dijital hafızanın ölçeği ve karmaşıklığı karşısında ortaya çıkan analiz, sınıflandırma ve erişim sorunlarına yeni çözümler sunmaktadır. Büyük hacimli fotoğraf koleksiyonları, video kayıtları ve metin arşivleri, geleneksel yöntemlerle işlenmesi güç olan veri kümeleri oluşturmaktadır. Yapay zekâ temelli araçlar, bu veri kümeleri içerisinde örüntülerin, ilişkilerin ve tekrar eden unsurların tespit edilmesini mümkün kılmaktadır.

Metinsel arşivlerde yapay zekâ uygulamaları, içeriklerin otomatik olarak ayrıştırılması ve ilişkilendirilmesi süreçlerinde kullanılmaktadır. Kişi adları, yerleşim adları, tarihsel olaylar ve tematik kavramlar, metinler içerisinden otomatik olarak çıkarılabilmekte; farklı belgeler arasında bağlamsal ilişkiler kurulabilmektedir. Bu sayede ansiklopedik maddeler, sözlü tarih anlatıları ve yazılı belgeler arasında daha güçlü ve sistematik bağlantılar oluşturulmaktadır.

Görsel arşivlerde yapay zekâ, fotoğraf ve video içeriklerinin analizinde önemli bir rol üstlenmektedir. Yüzler, mekânlar, nesneler ve belirli sahneler otomatik olarak tanımlanabilmekte; görseller, tarih, yer ve kişi bilgileriyle ilişkilendirilebilmektedir. Bu süreç, özellikle kimliği belirsiz ya da bağlamı unutulmuş görsel materyallerin yeniden anlamlandırılmasına katkı sunmaktadır.

Yapay zekâ destekli etiketleme ve sınıflandırma, arşivlerin erişilebilirliğini önemli ölçüde artırmaktadır. Kullanıcılar, anahtar kelimeler, temalar ve ilişkiler üzerinden arşivlere daha hızlı ve kapsamlı biçimde ulaşabilmektedir. Ancak bu otomatik süreçler, insan denetimi olmaksızın kullanılmamaktadır. Yapay zekânın ürettiği sonuçlar, gönüllüler ve araştırmacılar tarafından gözden geçirilmekte ve bağlamsal doğruluk açısından değerlendirilmektedir.

Bu çalışmada yapay zekâ, kültürel hafızayı nesnelleştiren ya da indirgemeci bir araç olarak değil; insan emeğini destekleyen yardımcı bir unsur olarak konumlandırılmaktadır. Algoritmaların sınırlılıkları ve önyargı üretme potansiyeli göz önünde bulundurularak, yapay zekâ çıktıları mutlak doğrular olarak kabul edilmemektedir. Nihai anlamlandırma ve temsil sorumluluğu, her zaman insan değerlendirmesine dayanmaktadır.

Sonuç olarak görsel ve metinsel arşivlerde yapay zekâ kullanımı, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızanın daha görünür, erişilebilir ve ilişkisel biçimde ele alınmasını mümkün kılmaktadır. Bu teknolojik araçlar, kültürel mirasın korunmasını kolaylaştırırken, aynı zamanda yeni araştırma sorularının ve yorumlama biçimlerinin ortaya çıkmasına da zemin hazırlamaktadır.

Kültürel Hafızanın Gelecek Kuşaklara Aktarımı

Kültürel hafızanın gelecek kuşaklara aktarımı, bu çalışmanın nihai amacı ve uzun vadeli sorumluluğu olarak ele alınmaktadır. Hafıza, yalnızca geçmişin korunması değil; aynı zamanda bugünün anlamlandırılması ve geleceğin inşası sürecidir. Bu nedenle kültürel hafıza çalışmaları, arşivleme faaliyetiyle sınırlı kalmadan, kuşaklar arası sürekliliği gözeten bir aktarım anlayışına dayanmaktadır.

Gelecek kuşaklara aktarım, içerik kadar yöntemle de doğrudan ilişkilidir. Bilgilerin dijital ortamda kayıt altına alınması, bu bilgilerin erişilebilir, anlaşılabilir ve yeniden kullanılabilir olmasını mümkün kılmaktadır. Ansiklopedik yapı, soy ağacı verileri, görsel-işitsel arşivler ve tematik anlatılar, farklı öğrenme biçimlerine hitap eden çok katmanlı bir aktarım zemini oluşturmaktadır.

Bu çalışma, genç kuşakların kültürel hafızayla pasif bir ilişki kurmasını değil; aktif katılım yoluyla bu hafızanın parçası hâline gelmesini hedeflemektedir. Araştırma, arşivleme, düzenleme ve yorumlama süreçlerine dahil olan gençler, kültürel hafızayı devralan değil, yeniden üreten öznelere dönüşmektedir. Bu yaklaşım, hafızanın donuk bir miras olmaktan çıkarak yaşayan bir süreç olarak sürdürülmesini sağlamaktadır.

Dijital teknolojiler ve yapay zekâ destekli araçlar, aktarım sürecini güçlendiren tamamlayıcı unsurlar olarak değerlendirilmektedir. Büyük veri kümelerinin anlamlandırılması, ilişkisel okuma imkânlarının artırılması ve farklı içerik türlerinin bir arada sunulması, gelecek kuşakların kültürel hafızaya daha derinlikli biçimde erişebilmesine olanak tanımaktadır. Ancak bu teknolojik olanaklar, etik ilkeler ve insani yorumlama sorumluluğu çerçevesinde kullanılmaktadır.

Aktarım sürecinde süreklilik, yalnızca teknik altyapının korunmasıyla değil; kurumsal sahiplenme ve topluluk desteğiyle sağlanabilmektedir. Dernek çatısı altında yürütülen bu çalışma, bireysel çabaların ötesine geçerek, kültürel hafızanın kolektif bir sorumluluk olarak benimsenmesini hedeflemektedir. Bu kurumsal yapı, hafızanın kuşaklar boyunca kesintiye uğramadan aktarılabilmesinin temel güvencelerinden biridir.

Sonuç olarak kültürel hafızanın gelecek kuşaklara aktarımı, geçmişle kurulan bir bağ olmanın ötesinde, topluluğun kendini gelecekte nasıl var edeceğine dair bilinçli bir tercihi ifade etmektedir. Dijital, kolektif ve etik temellere dayalı bu aktarım anlayışı, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel mirasın yaşayan, çoğul ve sürdürülebilir bir hafıza alanı olarak varlığını sürdürmesini mümkün kılmaktadır.

Sonuç ve Davet

Bu Çalışmanın Anlamı

Bu çalışma, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızanın dağınık, kırılgan ve büyük ölçüde görünmez hâle gelmiş unsurlarını bir araya getirme çabasının ürünüdür. Anlamı, yalnızca geçmişe dair bilgilerin toplanmasında değil; bu bilgilerin nasıl ele alındığında, kimler tarafından üretildiğinde ve hangi sorumluluk anlayışıyla paylaşıldığında ortaya çıkmaktadır. Bu yönüyle çalışma, teknik bir arşiv faaliyeti olmanın ötesine geçerek, toplumsal bir hafıza inşa süreci olarak konumlanmaktadır.

Bu çalışmanın temel anlamlarından biri, kültürel hafızanın bireysel hatıralara sıkışmış bir alan olmaktan çıkarılarak, kolektif ve kamusal bir zemine taşınmasıdır. Aile hikâyeleri, aşiret yapıları, yerleşim hatları, gündelik yaşam pratikleri ve bireysel tanıklıklar, dijital ortamda bir araya getirilerek ortak bir tarihsel çerçeve içerisinde okunabilir hâle gelmektedir. Böylece parçalı hafıza unsurları, birbirini tamamlayan bir bütünlük kazanabilmektedir.

Çalışma, aynı zamanda görünmez kılınmış ya da kayıt altına alınmamış deneyimlerin değerini teslim etmeyi amaçlamaktadır. Sessizlikler, eksiklikler ve kayıplar, bu hafıza çalışmasında doldurulması gereken boşluklar olarak değil; kültürel tarihin anlamlı parçaları olarak ele alınmaktadır. Bu yaklaşım, hafızayı yalnızca anlatılanlar üzerinden değil, anlatılamayanlar üzerinden de okumayı mümkün kılmaktadır.

Bu çalışmanın anlamı, kuşaklar arası bir sorumluluk bilinciyle de doğrudan ilişkilidir. Geçmiş kuşaklardan devralınan bilgi ve deneyimlerin kayıt altına alınması, bugünün imkânlarıyla mümkün hâle gelmiştir. Bu imkânların değerlendirilmesi, kültürel hafızanın gelecek kuşaklara aktarılmasında etik, bilinçli ve sürdürülebilir bir yaklaşımı zorunlu kılmaktadır.

Son olarak bu çalışma, kültürel hafızanın dışarıdan bakılan bir araştırma nesnesi değil; topluluğun kendi sözünü, kendi anlatısını ve kendi belleğini üretme hakkının bir ifadesi olarak anlam kazanmaktadır. Kolektif üretime, gönüllülüğe ve açık bilgi anlayışına dayanan bu yapı, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel mirasın sahiplenilmesini ve geleceğe birlikte taşınmasını mümkün kılmaktadır.

Katılım Çağrısı

Bu çalışma, tamamlanmış bir yapıdan ziyade, sürekli gelişen ve kolektif katılımla anlam kazanan açık bir süreç olarak tasarlanmıştır. Kültürel hafıza, tek bir kişinin ya da dar bir grubun çabalarıyla korunabilecek bir alan değildir; aksine, farklı kuşakların, deneyimlerin ve bakış açılarının bir araya gelmesiyle güçlenen ortak bir üretim alanıdır. Bu nedenle çalışma, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel hafızayla bağ kuran herkesi katılıma davet etmektedir.

Katılım çağrısı, yalnızca akademik bilgiye ya da teknik uzmanlığa sahip olanlara yönelik değildir. Aile hikâyeleri paylaşanlar, fotoğraf ve belge arşivlerini açanlar, sözlü tanıklık aktaranlar, dijital düzenleme ve etiketleme süreçlerine katkı sunanlar bu kolektif yapının eşit ve değerli bileşenleridir. Her katkı, kültürel hafızanın çoğul ve kapsayıcı biçimde inşa edilmesine katkı sağlamaktadır.

Özellikle gençler, öğrenciler ve araştırmaya ilgi duyan bireyler, bu çalışmanın geleceğini belirleyen temel aktörler olarak görülmektedir. Dijital beceriler, araştırma merakı ve eleştirel bakış açısı, kültürel hafızanın yeni kuşaklar tarafından yeniden yorumlanmasını mümkün kılmaktadır. Bu katılım, yalnızca geçmişi öğrenmeyi değil; geçmişle aktif bir ilişki kurmayı ve onu yeniden üretmeyi de içermektedir.

Katılım süreci, etik ilkeler, karşılıklı saygı ve ortak sorumluluk anlayışı çerçevesinde yürütülmektedir. Katkı sunan herkes, hafızanın yalnızca içeriğini değil, aynı zamanda nasıl korunacağını ve paylaşılacağını da birlikte düşünmenin parçası olmaktadır. Bu yaklaşım, katılımı geçici bir destek değil, uzun soluklu bir sahiplenme biçimi olarak tanımlamaktadır.

Bu çağrı, kültürel hafızanın kaybolmasına karşı verilen bir tepkinin ötesinde, ortak bir gelecek kurma iradesinin ifadesidir. Orta Anadolu Kürtlerine ait bilgi, deneyim ve anlatıların birlikte toplanması, düzenlenmesi ve paylaşılması, bu hafızanın yalnızca korunmasını değil; topluluk tarafından yeniden sahiplenilmesini mümkün kılmaktadır.

Ortak Hafızayı Birlikte İnşa Etmek

Ortak hafızayı birlikte inşa etmek, bu çalışmanın yalnızca bir hedefi değil, aynı zamanda temel yaklaşımıdır. Kültürel hafıza, hazır ve tamamlanmış bir miras olarak devralınan bir yapı değil; topluluk üyelerinin katılımıyla sürekli yeniden kurulan, güncellenen ve anlam kazanan canlı bir süreçtir. Bu nedenle hafıza, sahip olunan bir nesne değil, paylaşılan bir sorumluluk olarak ele alınmaktadır.

Bu çalışmada ortak hafıza, tekil anlatıların yan yana getirilmesiyle değil; bu anlatıların birbirleriyle ilişkilendirilmesi, karşılaştırılması ve birlikte okunmasıyla inşa edilmektedir. Aile hikâyeleri, bireysel tanıklıklar, görsel belgeler, dilsel ifadeler ve maddi kültür unsurları, dijital ortamda bir araya gelerek çoğul bir tarihsel zemin oluşturmaktadır. Bu zemin, farklı deneyimlerin birbirini dışlamadan var olabildiği kapsayıcı bir hafıza alanı sunmaktadır.

Ortak hafızanın inşası, aynı zamanda karşılıklı öğrenme sürecini de içermektedir. Farklı kuşaklar, farklı bilgi biçimleri ve farklı deneyimler, bu süreçte birbirini tamamlayan unsurlar hâline gelmektedir. Gençlerin dijital becerileri ile yaşlı kuşakların deneyimleri, kolektif üretim içerisinde bir araya gelerek hafızanın hem içeriğini hem de aktarım biçimlerini zenginleştirmektedir.

Bu yaklaşım, hafızayı yalnızca geçmişe dönük bir kayıt alanı olarak değil; bugünü anlamlandıran ve geleceğe yön veren bir ortak zemin olarak değerlendirmektedir. Kültürel hafızanın birlikte inşa edilmesi, topluluğun kendisiyle kurduğu ilişkiyi güçlendirmekte ve ortak bir gelecek tahayyülünün oluşmasına katkı sunmaktadır.

Sonuç olarak ortak hafızayı birlikte inşa etmek, Orta Anadolu Kürtlerine ait kültürel mirasın korunmasının ötesinde, bu mirasın topluluk tarafından sahiplenilmesini ve geleceğe bilinçli biçimde taşınmasını ifade etmektedir. Dijital, kolektif ve etik temellere dayanan bu süreç, kültürel hafızayı yaşayan, çoğul ve sürdürülebilir bir alan hâline getirmeyi amaçlamaktadır.