Genç kuşaklarda pasif dil bilgisi ve kültürel kopuş riski

Kavramsal Çerçeve

Pasif dil bilgisi, bireyin bir dili anlayabilmesine karşın aktif olarak konuşamaması ya da sınırlı biçimde kullanabilmesi durumunu ifade eder. Orta Anadolu ve diaspora bağlamında Kürt gençleri arasında gözlenen bu durum, yalnızca dilsel bir mesele değil; aynı zamanda kültürel kopuş riskiyle doğrudan ilişkili toplumsal bir olgudur.

Notlarında ve Bîrnebûn çevresinde aktarılan anlatılar, genç kuşakların Kürtçeyi “duyulan ama konuşulmayan” bir dile dönüştürdüğünü göstermektedir.

Pasif Dil Bilgisinin Oluşum Süreci

Genç kuşaklarda pasif dil bilgisinin oluşumunda birden fazla etken rol oynamaktadır:

Eğitim dilinin tek dilli olması
Kamusal alanda Kürtçenin görünmezliği
Ailelerin çocuklarını “daha kolay uyum sağlasın” düşüncesiyle Türkçe ya da baskın dilde yetiştirmesi
Kürtçenin çoğunlukla yaşlı kuşaklara ait bir dil olarak algılanması

Bu süreçte çocuklar, dili anlamaya devam etseler de konuşma pratiğinden giderek uzaklaşmaktadır.

Aile İçi Aktarımın Zayıflaması

Aile içi dil aktarımı, kültürel sürekliliğin temel mekanizmasıdır. Ancak notlarında da vurgulandığı üzere, ebeveynlerin çocuklarla baskın dilde konuşmayı tercih etmesi, Kürtçenin ev içindeki kullanımını sınırlandırmaktadır. Bu durum, dilin gündelik pratiklerden çekilmesine ve yalnızca “hatırlanan” bir dile dönüşmesine yol açar.

Dil konuşulmadıkça, anlatılar eksilir; anlatılar eksildikçe kolektif hafıza parçalanır.

Kültürel Kopuş Riski

Pasif dil bilgisi, zamanla daha derin bir kültürel kopuşa zemin hazırlar. Çünkü:

Dil ile birlikte yerel anlatılar, deyimler ve anlam dünyası kaybolur.
Genç kuşaklar, geçmiş deneyimlerle yalnızca dolaylı bir bağ kurar.
Kültür, yaşanılan bir pratik olmaktan çıkıp “dinlenen” ya da “anlatılan” bir geçmişe dönüşür.

Bîrnebûn’de yer alan tanıklıklar, dili konuşamayan gençlerin kökenle bağlarını daha soyut ve kırılgan biçimde kurduklarını ortaya koymaktadır.

Diaspora ve İki Dillilik

Diaspora bağlamında pasif dil bilgisi daha da belirginleşir. Avrupa’da büyüyen çocuklar, birden fazla dil arasında yetişirken Kürtçeyi çoğu zaman yalnızca evde duyulan bir dile indirger. Notlarında belirtildiği gibi, bu durum gençlerde “anlıyorum ama konuşamıyorum” şeklinde ifade edilen yaygın bir deneyime dönüşmüştür. Bu, dilsel bir eksiklikten çok, yapısal bir aktarım sorunudur.

Hafıza ve Dil İlişkisi

Dil ile hafıza arasındaki bağ kopmaya başladığında, kültürel süreklilik de zayıflar. Kürtçe, sözlü anlatılar aracılığıyla geçmişi bugüne taşıyan bir yaşayan arşiv niteliğindedir. Pasif dil bilgisi arttıkça, bu arşiv okunabilir olmaktan çıkar; çünkü hafıza yalnızca anlaşılmakla değil, aktif olarak yeniden üretilmekle yaşar.

Uzun Vadeli Sonuçlar

Pasif dil bilgisinin kalıcı hâle gelmesi durumunda:

Dil, bir kuşak sonra tamamen sembolik bir değere indirgenebilir.
Kültürel aidiyet duygusu zayıflar.
Toplumsal hafıza, bireysel anılara sıkışır.

Bu durum, yalnızca dil kaybı değil; aynı zamanda tarihsel ve kültürel sürekliliğin kesintiye uğraması anlamına gelir.

Sonuç

Genç kuşaklarda pasif dil bilgisi, görünürde sessiz bir süreçtir; ancak uzun vadede derin bir kültürel kopuş riski taşır. Notlarında ve Bîrnebûn anlatılarında görüldüğü üzere, Kürtçenin aktif kullanımının azalması, dilin taşıdığı hafızanın da zayıflamasına yol açmaktadır. Bu nedenle pasif dil bilgisi, bireysel bir tercih değil; toplumsal ve tarihsel bir mesele olarak ele alınmalıdır.

---