Batı Kürtleri Gerçekliği ve Çözüm Perspektifleri

 Yazar: Nuh Ateş
 Tür: İnceleme / Araştırma / Tartışma
 

• Giriş

• • Batı Kürtleri hakkında bazı görüşler

Türkiye’nin Batı yakasında yoğun bir Kürt nüfusun yaşadığı biliniyor. Ancak konunun ayrıntıları pek bilinmiyor.

Bu konudaki zorluklar; sayısal durum, bölgeye geliş tarihi, nedenleri ve biçimi, ulusal kimliklerini sahiplenişleri, sosyal ve mesleki konumlarıyla ilgili sorulara yanıt aramaya kalkıştığınızda karşınıza çıkar.

Bunun başlıca nedeni, araştırma, inceleme ve anketlere dayalı verilerin azlığı ya da bulunmayışıdır. Böyle olunca da Batı Kürtleri üzerine ileri sürülen kimi görüş ve tespitler maddi temelden yoksundur, daha çok görüş sahiplerinin politikalarına yönelik olmaktadır.

Mesut Yılmaz, kısa süren Başbakanlık döneminin ilk günlerinde, Federal Almanya’ya yaptığı ziyaret öncesinde “Der Spiegel” dergisinin yönettiği bir soruya verdiği yanıtta şunları söylüyor:

“...Ne kadar Kürt kökenli Türk vatandaşının olduğunu bilmiyoruz. Belki 8 belki 15 milyon. Ama üçte ikisinin Türkiye’nin güney doğusu’nun dışındaki bölgelerde yaşadığı ve tamamen asimile oldukları kesin...”

(Der Spiegel, 1996 sayı 167)

Tüm Kürtlerin sayısını kesin olarak bilmeyen eski Başbakan, batıda yaşayanların sayısını ve asimile olduklarını nasıl bilebilir?

Belki ki bu tespit gerçeği yansıtmaktan çok bir istemi, politik bir hedefi ve Devletin başından beri Batı’ya sürgün ve de göçe yüklediği misyonu dışa vuruyor.

Anadolu halklarının yüz yılımızın ilk çeyreğinde yabancı işgale karşı yürüttüğü “Kurtuluş savaşı” sonrasında kurulan yeni devlet, başlangıçtaki söylemlerinin aksine, etnik Türk kimliğine bürünerek, her bakımdan teklik esasına dayalı homojen bir Türk ulusu yaratmayı öncelikli hedefleri arasına koymuştur.

Türk olmayanların eritilip Türkleştirilmesi için yapılan planların, Kürtler bakımından bir ayağını, Kürt bölgelerine göçmen Türk nüfusu yerleştirmek, başta huzursuzluk yaratanlar olmak üzere Kürtleri batıya sürmek ve göç ettirmek oluşturuyordu.

Kısacası, Devlet batıya asimilasyon fabrikası olarak bakmıştır.

Ancak Kürtler hammadde olmadıkları için bu politikalarda tümden başarılı olunamadı. Aksine devlet bununla Kürt sorununu tüm Türkiye sathına yaymış oldu.

Batı’da yaşayan Kürt nüfusun sayısı konusunda yapılan tahminler, toplam Kürt nüfusunun üçte biri ile yarıdan fazlası arasında değişiyor.

Ancak Kürt kimliğinin yasaklı olmadığı demokratik ve özgür bir ortamda, etnik köken ve anadil temel alınarak yapılacak bir sayım sonucu kesin sayılara varılabilir.

Kürt gerçeğinin ulusal yanını göz ardı ederek, onu sadece ekonomik boyutuna indirgemek “feodal kalıntıların ve ilişkilerin” ya da “kalkınmada geri kalmışlığın” sonucu olarak tanımlayanların öncülerinden biri de Bülent Ecevit’tir.

Ecevit görüşlerine haklılık kazandırmak için Orta Anadolu Kürtlerini sık sık örnek gösteriyor.

Ona göre bu bölgedeki Kürtler ekonomik durumları göreceli de olsa iyi olduğu ya da feodal ilişkiler tasfiye edildiği için ulusal düzeyde talepler ileri sürmüyorlarmış!

En kaba gözlemler bile bu iddiaların doğru olmadığını gösteriyor.

---

• Güncel Durum

Şimdilik Batı’da ve Orta Anadolu’da yaşayan Kürtlerin, ulusal ve demokratik mücadelede aktif bir biçimde yer aldıklarını ve önemli bir dinamik olduklarını belirtmekle yetinelim.

Batı’daki Kürt toplumuna bir nevi “yabancı”, “göçmen” “geçici” statülü ve gerektiğinde kovulabilecek bir topluluk gözü ile bakanlar da var.

Bu tip görüşlerin temelinde bilgisizlik ile şoven–milliyetçi karışımı bir anlayış yatıyor.

Batı’daki Kürtler kimi yerde Cumhuriyet’ten daha eskidir.

Bu yazıda verilen bilgi ve kaynaklarda da görüleceği gibi, Kürtler Anadolu’nun, Türkiye’nin yerlisidirler.

---

• Batı Kürtlerinin genel özellikleri

Batı’daki Kürt toplumu, bölgeye geliş tarihi, geliş biçimi, nedenleri, ana dili bilme, etnik aidiyet, sosyal ve mesleki konumları itibari ile homojen bir topluluk özelliği göstermiyor.

Orta Anadolu Kürtlerini bölgeye geliş bakımından şu ana gruplara ayırmak mümkün:

• Osmanlı ve öncesi dönemde göç, sürgün, iskan ve başka nedenlerden dolayı gelenler
• Cumhuriyet döneminde 50’li yıllara dek, özellikle Kürt ayaklanmalarıyla bağlantılı olarak sürgün edilenler
• Ankara’nın sömürgeci politikaları sonucu oluşan politik ve ekonomik mağduriyetlerinden dolayı göç edenler
• 1980’li yıllardan günümüze dek, özellikle halen süren savaş sonucu yerleşim birimlerini terk etmek zorunda kalan ve bir nevi mülteci konumunda olanlar

Batı Kürtleri sosyal ve mesleki konumları itibari ile de farklı sınıf ve katmanlara mensup olup, aralarında aşırı yoksulluk çekenler, aşırı zengin olanlar da vardır.

Anadili bilinirlik konusunda, veri yokluğuna rağmen farklılıkların olduğu gözleniyor.

Kürtçe’yi bilen, onu aile içerisinde konuşanlar, dil bakımından asimile olup aidiyet olarak kendini Kürt sayanlar, Kürtçe’yi bilip bilmemeye bakmaksızın kendini Türk sayanların bulunduğu bir manzara söz konusudur.

Fakat Kürt kimliğini sahiplenişinde güçlü bir eğilim olarak yaşandığı bir süreçten geçiyoruz.

Batı Kürtlerini bir de kırsal alanda ve metropollerde yaşayanlar olarak iki kategoride ele almak gerekiyor.

Büyük kentlerde yaşayanların dil ve kültür temelinde asimile olma olasılıkları yüksek iken, kırsaldakilerin Kürt kimliğini yaşatma olanakları daha fazla.

---

• Anadolu’nun yerlisi Kürtler

Kürtlerin Anadolu’ya; bugünkü Türkiye’nin iç ve batı bölgelerine gelişleri Türklerin gelişleri ile aynı döneme rastlar.

Kürt ve Türk ilişkileri bin yıllık bir geçmişe sahiptir.

Bu zaman diliminde Türkler önce Kürdistan’a, oradan Anadolu’ya gelip yerleştiler.

Mevcut ilişkileri sadece aralarındaki savaş boyutunda ele almak eksik bir yaklaşım olur.

İç içe, yan yana, barış ve ittifak içerisinde de olmuşlar ve ortak beylik devletleri bile kurmuşlardır.

Birbirine nüfus verilmiş, ulus olma harcında bir diğerinin tarihsel ve kültürel payı bulunmuştur.

Bazı Nikitin ve daha pek çok kaynak, Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerdeki Türklerin Kürtleştiğine, Türklerin yoğun oldukları yerlerde de Kürtlerin Türkleştiğine, kimi zaman da her ikisinin karışımıyla Kürt ve Türk aşiret konfederasyonlarının ve beylik devletlerinin oluşumuna dikkat çekmektedir.

Karakoyunlu Devleti bu bağlamda bir Türk–Kürt konfederasyonu olarak tanımlanmaktadır.

---

• Orta Anadolu Kürtlerinin Ulusal Kimliklerini Sahiplenişi

Tarihsel olarak Kürtlerin ana yurdu olan Kürdistan coğrafyasının dışındaki Kürt yerleşim bölgeleri arasında Orta Anadolu’nun gerek yerleşim tarihinin eskiye dayanması gerekse nüfus yoğunluğu bakımından ilk sırada yer aldığını söylemek abartılı olmaz.

Bu bölgeye geliş mevcut kaynaklara bakıldığında bin yıllık bir geçmişe dayanıyor.

Ancak bu gün bu bölgede yaşayan Kürtlerin büyük bir bölümü, Osmanlı döneminde ya yerleşmiş ya da iskan ettirilmiştir.

Orta Anadolu’nun doğu yakasında yerleşik kimi Kürtlerin (Sivas, Çorum) yerleşim tarihi eskiye 350–400 yıl öncesine dayanıyor.

İç ve batı kesimlerinde (Konya, Kırşehir, Ankara) yaşayan Kürtlerin önemli bir bölümü, 19’uncu yüzyıl başı ile ortası arasında zaman diliminde konar göçer olarak mecburi iskana yerleştirilmişlerdir.

Bu bölgenin (sınırlar olan bazı iller de dahil) nüfus içerisinde Kürt olmayan il yok denebilir.

Sivas, Çorum, Kayseri, Tokat, Yozgat, Amasya, Samsun, Nevşehir, Aksaray, Niğde, Ankara, Konya, Kırıkkale, Afyon, Eskişehir gibi illerin daha çok kırsal bölgelerinde yoğunlukla Kürt yaşamaktadır.

Sadece Ankara, Konya, Kırşehir illeri kırsalında, toplam nüfusu 300 bin civarında olan 200’ü aşkın Kürt yerleşim birimi (ilçe, bucak, köy) bulunmaktadır.

Bu bölgede toplam Kürt nüfus en düşük tahminle 2 milyonu aşar.

---

• Çözüm Perspektifleri

Buraya kadar anlatılanların ışığında Kürt gerçeği bağlamında Orta Anadolu Kürtleri için ne tür çözüm perspektifleri önermek gerekiyor?

Kürtler tarihsel açıdan da bakılsa Anadolu’nun yerlisidirler. Batı Kürtleri ne “göçmen” ne de “geçicidirler”. Onlar burada kalıcı ve yerleşiktirler.

Etnik topluluk adı olarak Kürt, etnik, coğrafik, idari olarak ülke veya bölge eyalet adı olarak da Kürdistan gibi kavramlar Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde yasaklı değil resmidirler.

Bu ad ve kimliklerin yasaklanışı ve bu temeldeki çelişkiler Cumhuriyet döneminin ürünüdür.

Bu adların çekincesiz kullanılması ve resmen kabul görmesi hiçte bölünme anlamına gelmez.