Cihanbeyli Kürtleri
- İlçe için bkz. Cihanbeyli.
Cihanbeyli Kürtleri, Konya'nın Cihanbeyli ilçesinde yaşayan Kürt topluluklarıdır. İlçe adını, 19. yüzyılda bölgede güçlü olan Kürt Cihanbeyli aşiretinden alır.[1] İlçede ayrıca Rişvan Aşiretinin pek çok oymağı yaşar.[2]
Ad: Esbkeşan'dan Cihanbeyli'ye
Bölgenin Osmanlı dönemindeki adı Esbkeşan idi. Bu ad, at yetiştiren boy ve aşiretlerden gelir (Farsça esb, Kürtçe hesp: at).[1][3] 19. yüzyılda Esbkeşan, Konya sancağına bağlı bir kazaydı ve Rişvan oymaklarının yerleştirildiği başlıca yerlerden biri oldu. Dede'nin görüştüğü anlatıcılar ise Cihanbeyli adını Canbeg aşiretine bağlar.[3] Sözlü rivayet
Cihanbeyli aşireti
- 1744: Malatya'nın Şutili kazasındaki "Cihanbeyli aşireti"nin Rakka'ya iskânı için ferman çıkarıldı. 1749'da Rakka'dan kaçan Cihanbeyliler bağlamında "İmranlı / Omeranlı Kürtleri" de anılır.[1] Kesin
- 19. yüzyılın başında Cihanbeyli, Rişvan, Canbeg ve Şıhbızın aşiretleri Ankara–Konya bozkırına geldi. İnalcık, 1860'a kadar kuzey bozkırda hayvancı Cihanbeyli aşiret konfederasyonunun hâkim olduğunu yazar.[3] Muhtemel
- 19. yüzyılın ortasında aşiretin başında "mir" Alişan Bey ve ailesi vardı. Alişan Bey'in Rişvan iskânında görev alırken aşiret halkından haksız para aldığı da belgelerde geçer.[2][1]
- 1864'te aşiret Ankara'ya bağlanmak istedi. 1889'da Ankara vilayetine bağlı Cihanbeyli aşiretinin bazı köyleri Konya vilayetine bağlandı. 1909'da Alişan Beyzade Derviş Bey binasını hükümet dairesi olarak bağışladı.[1] Kesin
Rişvan oymakları
- 1842–1843'te Konya valisi Rişvan'dan 1600 haneyi başta Esbkeşan olmak üzere yerleştirdi, ancak çoğu dağıldı. 1847–1848'de Nasırlı, Hacılar, Şefikanlı, Cudikanlı, Celikanlı, Ömeranlı, Belikanlı ve Mülûkanlı oymaklarından gruplar yeniden Esbkeşan'a yerleştirildi.[2] Arşivle doğrulanmalı
- 1880 sayımında Esbkeşan kazasında 1200 hane ve 4700 nüfus Rişvan kayıtlıydı.[3] Kesin
- Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre bugünkü yerleşimler:[2]
Tuz ve deve
Gölyazı'daki Halikanlı anlatıcılarına göre 20. yüzyılın başında Tuz Gölü'nden alınan tuz develerle Aydın, Denizli, İzmir, Ankara, Beypazarı ve Polatlı'ya taşınır, kuru incir, üzüm ve pirinçle takas edilirdi. Batı Anadolu yolculuğu 45–70 gün sürerdi.[2] Sözlü rivayet Aynı ekonomi Kulu'daki Tavşançalı için de anlatılır: Deveden Tuz Fabrikasına.
Ayrıca bakınız
- Cihanbeyli · Cihanbeyli/Esbkeşan · Osmanlı Arşivlerinde Esbkeşan
- Kulu Kürtleri
- Haymana Kürtleri ile Cihanbeyli Kürtleri arasındaki farklar
- Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar
- Canbegan
Güvenilirlik etiketleri
Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: Kesin birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · Muhtemel ikincil kaynaklarla destekleniyor · Sözlü rivayet sözlü tarih · Arşivle doğrulanmalı arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · Hipotez araştırmacı yorumu. Ayrıntı: Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi.
Kaynakça
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Fikret Yıldız, Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı, belge ekleri.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.