Kulu ve Cihanbeyli'de kürt siyaset

1987 seçimlerinin ardından Kürt siyasi hareketleri gelişir ve giderek Türkiye kamuoyunu daha çok meşgul eder.

Kürt siyasi hareketlerinin legalleşme mücadelesi 1991 seçimlerinden başlayarak günümüze kadar olan siyasal süreci ciddi olarak etkiler. Ancak, bu legalleşme süreci aynı zamanda Kürt siyasi hareketlerinin sınırlarını ve amaçlarını belirleme açısından da önemlidir.

Kürt siyasi hareketleri, Türkiye genelinde adalet, özgürlük ve eşitliği savunurken, aynı zamanda Kürt halkının kültürel ve dil haklarının korunmasını ve Kürt sorununun çözülmesini istemektedir.

Bu siyasi mücadelenin sonucunda, Kürt siyasi hareketleri bugün Türkiye genelinde önemli bir siyasi güç olarak kabul edilmektedir.

Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürt topluluklarının siyasi görüşlerinin ve hareketlerinin Avrupa ülkelerinde yaşayan Kürtlerle benzer olmasına neden olur. Bu paralellik, Kürt siyasal hareketlerinin legalleşme mücadelesinde ve Kürt kimliğine sahip insanların haklarının aranmasında etkili olur. Ayrıca, Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin Avrupa ülkelerine göç etmeleri, siyasal hareketlerin yurtdışındaki desteğini arttırır ve Türkiye'deki siyasal süreçlerde etkili olur.

Kulu ve Cihanbeyli'de yaşayan Kürt toplulukları, 1980'li yıllardan itibaren giderek yoğunlukla Avrupa ülkelerine göç etmiştir. Bu göç, Kürt siyasi hareketlerinin legalleşme mücadelesini etkilemiştir. 1987 seçimlerinden sonra, Kürt siyasi hareketleri gelişmeye başlamış ve Türkiye kamuoyunu daha çok meşgul etmiştir. Bu süreçte, Orta Anadolu Kürtlerinin bir bölümü merkez sağ çizgideki partilere oy verirken, diğer bir bölümü ise kültürel, etnik ve diğer dışarıda bırakılmış kimliklere vurgu yapan daha sol partileri tercih etmiştir. Bu tarihten bugüne kadar, Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürt topluluklarının siyasal tercihleri, Türkiye siyasetinde yaşanan değişimleri yansıtmaktadır.

Kürt siyasi tarihinde Türkiye sınırları içerisinde kürt tavırla kurulan ilk örgütlerden olan DDKO, birbirinden bağımsız, her şehirde ayrı örgütlenmeler halinde kurulmuştur.

DDKO örgütlenme sürecinde yer alan kadrolar, daha sonra Kürt siyasetine yön veren isimler olarak öne çıkmıştır. DDKO'ların etkinlikleri Türkiye'nin Kürt illerinde olduğu kadar büyük şehirlerde ve Orta Anadolu'da da görülür. Bu çabalar, Türkiye'de Kürt hareketlerinin legal alanda faaliyet göstermelerine olanak sağlamıştır. Bu süreçte Kürt hareketleri, Türkiye solu ile beraber hareket ederken, zaman içerisinde kendi özgün örgütlenmelerini oluşturmuş ve "Kürdistan" tavrını benimsemişlerdir. Bu dönemde Türkiye solu ve Kürt hareketleri arasındaki ilişki giderek zayıflamış ve Kürt hareketleri Türkiye solundan ayrılmıştır. Bu ayrımın ilk olarak TİP içinde görüldüğü belirtilmektedir. Bu süreçte Kürt hareketleri, legal alanda faaliyet göstermeye çalışmışlardır. Ancak yasal baskılar yüzünden sürekli kapatılmışlardır ve başka isimlerle tekrar kurulmuşlardır. Bu süreçte Kürt hareketlerinin legal alandaki çabaları, 1991 seçimlerinden itibaren günümüze kadar olan siyasal süreci ciddi olarak etkilemiştir.

Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde DDKO'da bulunmuş veya en azından arkadaşlık ilişkileri çerçevesinde ilişkilenmiş insanlar mevcuttur. Bu insanlar, Kürt siyasi hareketinin legalleşme sürecinde önemli roller üstlenmiştir. Özellikle, 1991 yılından sonra yasal olarak kurulan Kürt partilerinin çalışmalarına ve seçimlerde aldıkları sonuçlara etkide bulunmuşlardır. Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde, göç ettikleri Avrupa ülkelerinde edindikleri siyasal deneyimlerle birlikte, Kürt siyasi hareketinin legal alanda yürüttüğü mücadelelerde önemli roller üstlenmişlerdir.

DDKO'ların Kulu ve Cihanbeyli'de etkinliklerinin kitlesel bir karşılığı olmadığını belirtmek gerekir. Ancak, DDKO'ların Kulu ve Cihanbeyli'de yaptıkları çalışmalar, bölgede yaşayan Kürt gençleri arasında bilinirliği ve siyasal farkındalığı arttırmış olabilir. Aynı zamanda, bölgede yapılan çalışmaların sonucunda ortaya çıkan siyasal aktivistler, daha sonra Kürt siyasi hareketlerinin öncüleri ve liderleri olarak öne çıkmış olabilirler.

Bölge halkının büyük bir çoğunluğu hâlâ kürt temelde siyasete katılmanın tehlikeli olduğu düşüncesindedir. Bu nedenle, DDKO gibi örgütlenmeler bölgede örgütlenememiş ve etkili olamamıştır. Ayrıca, bölgede yer alan ekonomik ve sosyal sorunlar ile uğraşmak zorunda olan halk, siyasal örgütlenmelerin önceliği olarak kabul etmemiştir. Bu yüzden, Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde siyasi örgütlenmeler ve hareketler daha az etkilidir ve halkın siyasal katılımı daha düşüktür.

DDKO'ların kapatılması sonrası ortaya çıkan Rızgari, KİP ve Özgürlük Yolu gibi örgütler, Kürt siyasetinin legal alandaki mücadelesinin öncüleri olarak kabul edilir. Bu örgütler, Türkiye solunun Kürt sorununa dair anlayışını etkileyerek, Kürt halkının kolektif kimlik haklarının tanınmasını savunmuşlardır. Özellikle Özgürlük Yolu, Sovyet tipi federatif yapıyı savunarak, Kürdistan'ın bağımsızlığını ve kimlik haklarının tanınmasını talep etmiştir.

Özgürlük Yolu ve diğer Kürt örgütleri, Kulu ve Cihanbeyli gibi bölgelerde Kürt halkının siyasallaşmasını hızlandırmış ve Kürt hareketlerinin legal alana yönelmesini sağlamıştır. Özgürlük Yolu ve DDKO gibi örgütler, Kürt halkının kimlik haklarının tanınması ve özgürlüklerinin savunulması yolunda öncü rol oynamıştır. Aynı zamanda, Kulu ve Cihanbeyli gibi bölgelerde örgütlenme çalışmaları yürüten Özgürlük Yolu ve diğer Kürt örgütleri, Kürt halkının siyasal sürece katılmasını teşvik etmiş ve Kürt siyasetinin kurumsallaşmasına katkıda bulunmuşlardır.

DDKO ve DDKD gibi örgütler, Orta Anadolu Kürtlerinin siyasallaşmasında öncü rol oynamıştır. Bu örgütler, Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde etnik kimlik eksenli bir siyaset arayışı içerisinde olan Kürt gençleri ile tanışmalarına ve siyasal etkinliklere katılmalarına olanak sağlamıştır. Bunun yanı sıra, Avrupa'ya yapılan göçler bağlamında siyasallaşan Orta Anadolu Kürtleri arasında etkili olan örgütler arasında DDKD ve Kemal Burkay çevresi önemlidir. PKK'nin kurulmasından önce bu örgütler, Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde etkili olmuş ve Kürt kimliği eksenli siyaset arayışındaki Kürt gençleri ile ilişki kurmuşlardır.

PKK, 1980'lerin başlarından itibaren Türkiye genelinde silahlı mücadelesine başlar. Bu dönemde, bölgedeki Kürt nüfusunun önemli bir kısmının desteğini kazanır. Ancak aynı zamanda bölgede yaşayan halkın çoğu tarafından da tepki ile karşılanır. Bunun nedeni, PKK'nin özellikle bölgedeki köy ve kasabalarda gerillalarını barındırması ve halkın yaşamını zorlaştırmasıdır. Ayrıca, PKK'nin örgütlenme yapmasının önünde devletin sıkıyönetim uygulamaları ve sivil halkın tutuklamaları gibi engellemeler de bulunur.

PKK'nin temel ideolojisi üzerine inşa edilmiş olan "sömürgecilik tezi"nin, Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde yaşayan Kürt nüfusunda geniş bir yankı bulmuş olması muhtemeldir. Özellikle 1980 sonrası dönemde, bölgede geniş bir kitle tarafından desteklenen PKK, "Apocular" ismi ile tanınmış ve Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde de etkili olmuştur.

Orta Anadolu Kürtlerinin siyasallaşması, 1970'lerin sonlarında Kulu ve Cihanbeyli gibi bölgelerde DDKD ve Kemal Burkay çevresinin örgütlenme çalışmalarıyla başlar. Avrupa ülkelerine yapılan göçler bağlamında siyasallaşan Orta Anadolu Kürtleri, bu derneklerin yardımıyla oturma ve çalışma izni alabilmişlerdir. 1980 öncesinde DDKD'nin Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde çalışma yürüttüğü ve yayın dağıttıkları belirtilmektedir. Ancak, bu örgütler kitlesel manada yayılamaz. Sonrasında, PKK'nin kurulması ve silahlı mücadele yöntemini benimsemesi, Kürt sorununun önemli bir dönüm noktasıdır. PKK, 1980'lerin sonunda Türkiye siyasetinde önemli bir güç haline gelir. Orta Anadolu Kürtleri arasında, ilk zamanlar pek önemsenmeyen bir örgüt olarak görülse de, 12 Eylül darbesi sonrası güçlenir

1990'lı yılların başında, Kürt ulusal hareketi içinde yasal partilerin siyasi önemi anlaşılmaya başladı. Bu yasal partiler, "Kürt kimliğinin tanınma talebinin temsilciliğini üstlenen" ve "ana davası bu olan" partilerdir. Ancak, Türkiye'de çoğunluğun paylaştığı bakışa paralel olarak, bu partiler "terör örgütünün uzantısı" olarak kriminalize edildi. Bu siyasi çekişme, SHP'de Kürt milletvekillerinin partiden ihraç edilmelerine, yasal Kürt partilerinin kurulmasına ve Kürt siyasetinin yeni yönler almasına neden oldu.

7 Haziran 1990'da resmen kurulan Halkın Emek Partisi (HEP) Kürt topluluklarının "kendi partileri" olarak görmeye başladıkları siyasal çizginin ilk temsilcisidir. HEP, Orta Anadolu'da Kürt toplumunun öncülüğünü yapmış ve Kürt siyasal hareketinin yasal alanda temsil edilmesine katkıda bulunmuştur. Ancak, HEP'in kuruluşu ve çalışmaları sırasında Türkiye'de Kürt sorununun özellikle de silahlı mücadele yürüten PKK tarafından görülmesi nedeniyle resmi otoriteler tarafından sistematik bir şekilde kriminalize edilmiştir. Bu nedenle, Orta Anadolu Kürtleri arasında HEP ve diğer Kürt siyasi partilerine verilen destek, önceki yıllarda sosyal demokrat çizgide siyaset yapan siyasi partilerin etkisinden daha azdır.

Nisan 1999 seçimlerinde, Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde HADEP'in oyu artar.

Cihanbeyli ilçesinde en fazla oyu alarak birinci parti olan HADEP, Kulu ilçesinde Fazilet Partisi'nin ardından ikinci olur. Bu sonuçlar, Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde HADEP'in halk tarafından desteklendiğini ve siyasi etkinliğinin bölgede yüksek olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar aynı zamanda bölgede siyasetin hala Kürt siyasi oluşumları tarafından yürütüldüğünü ve HADEP'in hala bölgede önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadir. Ancak aynı zamanda, HADEP'in kapatılma tehlikesi altında seçime girmesi ve genel olarak Türkiye siyasetinde sağ ve milliyetçi eğilimlerin güçlenmesi, Kürt siyasi oluşumlarının geleceği açısından endişe vericidir.

Bu artan siyasallaşma, HADEP'in yörede konumunu güçlendirmesine ve oy oranlarının artmasına neden olur. Ancak, Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde siyasetin seçim dönemleri dışında çalışmaların az olması, siyasal kültürün burada sadece seçim dönemleri ile sınırlı olduğunu gösterir. Bu durum, Kürt toplumunun 1999 seçimleri ile birlikte etnik kimliğinin politik alanda daha öne çıkarılmasına yol açar.

HADEP'in kapatılması ve liderlerinin yargılanması, Kürt siyasi hareketinin Türkiye'deki legal mücadelesinin zorluklarının bir göstergesidir. Bu davalar Kürt toplumunda siyasal katılımı azaltmış ve Kürt siyasi hareketinin örgütlenmesini zorlaştırmıştır. Bu davalar ayrıca Türkiye'deki demokrasi ve insan haklarının gerilemesine de işaret etmektedir.