Cihanbeyli Kürtleri: Revizyonlar arasındaki fark

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
(Orta Anadolu Kürtleri Tarihi omurgası (reswan, patron onayı))
Etiket: Yeni yönlendirme
 
(Merkez sayfa (adım 3): K01–K12 kaynaklarıyla yeniden yazıldı — patron onayıyla)
Etiket: Kaldırılan yönlendirme
1. satır: 1. satır:
#YÖNLENDİRME [[Cihanbeyli]]
{{Tarih Serisi}}
:''İlçe için bkz. [[Cihanbeyli]].''
'''Cihanbeyli Kürtleri''', [[Konya]]'nın [[Cihanbeyli]] ilçesinde yaşayan Kürt topluluklarıdır. İlçe adını, 19. yüzyılda bölgede güçlü olan Kürt '''Cihanbeyli aşireti'''nden alır.<ref name="yildiz">Fikret Yıldız, ''Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı'', belge ekleri.</ref> İlçede ayrıca [[Rişvan Aşireti]]nin pek çok oymağı yaşar.<ref name="soy19">Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), ''Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler'', c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.</ref>
 
== Ad: Esbkeşan'dan Cihanbeyli'ye ==
Bölgenin Osmanlı dönemindeki adı '''Esbkeşan''' idi. Bu ad, at yetiştiren boy ve aşiretlerden gelir (Farsça ''esb'', Kürtçe ''hesp'': at).<ref name="yildiz" /><ref name="dede">Suat Dede, ''From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932)'', yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.</ref> 19. yüzyılda Esbkeşan, Konya sancağına bağlı bir kazaydı ve Rişvan oymaklarının yerleştirildiği başlıca yerlerden biri oldu. Dede'nin görüştüğü anlatıcılar ise Cihanbeyli adını Canbeg aşiretine bağlar.<ref name="dede" /> {{Güvenilirlik|sözlü}}
 
== Cihanbeyli aşireti ==
* '''1744''': Malatya'nın Şutili kazasındaki "Cihanbeyli aşireti"nin Rakka'ya iskânı için ferman çıkarıldı. 1749'da Rakka'dan kaçan Cihanbeyliler bağlamında "İmranlı / Omeranlı Kürtleri" de anılır.<ref name="yildiz" /> {{Güvenilirlik|kesin}}
* 19. yüzyılın başında Cihanbeyli, Rişvan, Canbeg ve Şıhbızın aşiretleri Ankara–Konya bozkırına geldi. İnalcık, 1860'a kadar kuzey bozkırda hayvancı Cihanbeyli aşiret konfederasyonunun hâkim olduğunu yazar.<ref name="dede" /> {{Güvenilirlik|muhtemel}}
* 19. yüzyılın ortasında aşiretin başında "mir" Alişan Bey ve ailesi vardı. Alişan Bey'in Rişvan iskânında görev alırken aşiret halkından haksız para aldığı da belgelerde geçer.<ref name="soy19" /><ref name="yildiz" />
* 1864'te aşiret Ankara'ya bağlanmak istedi. 1889'da Ankara vilayetine bağlı Cihanbeyli aşiretinin bazı köyleri Konya vilayetine bağlandı. 1909'da Alişan Beyzade Derviş Bey binasını hükümet dairesi olarak bağışladı.<ref name="yildiz" /> {{Güvenilirlik|kesin}}
 
== Rişvan oymakları ==
* 1842–1843'te Konya valisi Rişvan'dan 1600 haneyi başta Esbkeşan olmak üzere yerleştirdi, ancak çoğu dağıldı. 1847–1848'de Nasırlı, Hacılar, Şefikanlı, Cudikanlı, Celikanlı, Ömeranlı, Belikanlı ve Mülûkanlı oymaklarından gruplar yeniden Esbkeşan'a yerleştirildi.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|arşiv}}
* 1880 sayımında Esbkeşan kazasında 1200 hane ve 4700 nüfus Rişvan kayıtlıydı.<ref name="dede" /> {{Güvenilirlik|kesin}}
* Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre bugünkü yerleşimler:<ref name="soy19" />
** Halikanlı: [[Sağlık]] (yaklaşık 200 hane), [[Gölyazı]] (Dondurma), [[Günyüzü]], [[Taşpınar]], Oğuzeli (Tömek), [[Yapalı]] (Kamber)
** Cudikanlı: [[Günyüzü]]
** Nasırlı: [[Yeniceoba]], [[Kuşça]]
** Şefikanlı: [[Bulduk]]
 
== Tuz ve deve ==
Gölyazı'daki Halikanlı anlatıcılarına göre 20. yüzyılın başında Tuz Gölü'nden alınan tuz develerle Aydın, Denizli, İzmir, Ankara, Beypazarı ve Polatlı'ya taşınır, kuru incir, üzüm ve pirinçle takas edilirdi. Batı Anadolu yolculuğu 45–70 gün sürerdi.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} Aynı ekonomi Kulu'daki [[Tavşançalı]] için de anlatılır: [[Deveden Tuz Fabrikasına]].
 
== Ayrıca bakınız ==
* [[Cihanbeyli]] · [[Cihanbeyli/Esbkeşan]] · [[Osmanlı Arşivlerinde Esbkeşan]]
* [[Kulu Kürtleri]]
* [[Haymana Kürtleri ile Cihanbeyli Kürtleri arasındaki farklar]]
* [[Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar]]
* [[Canbegan]]
 
== Güvenilirlik etiketleri ==
Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: {{Güvenilirlik|kesin}} birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · {{Güvenilirlik|muhtemel}} ikincil kaynaklarla destekleniyor · {{Güvenilirlik|sözlü}} sözlü tarih · {{Güvenilirlik|arşiv}} arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · {{Güvenilirlik|hipotez}} araştırmacı yorumu. Ayrıntı: [[Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi]].
 
== Kaynakça ==
<references />
 
{{Navbox Orta Anadolu Kürtleri Tarihi}}
 
[[Kategori:Cihanbeyli]]
[[Kategori:Orta Anadolu Kürtleri]]
[[Kategori:Rişvan Aşireti]]
[[Kategori:Kürt Yerleşimleri]]

08.33, 1 Ekim 2026 tarihindeki hâli

📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Cihanbeyli Kürtleri

  Portal  

İlçe için bkz. Cihanbeyli.

Cihanbeyli Kürtleri, Konya'nın Cihanbeyli ilçesinde yaşayan Kürt topluluklarıdır. İlçe adını, 19. yüzyılda bölgede güçlü olan Kürt Cihanbeyli aşiretinden alır.[1] İlçede ayrıca Rişvan Aşiretinin pek çok oymağı yaşar.[2]

Ad: Esbkeşan'dan Cihanbeyli'ye

Bölgenin Osmanlı dönemindeki adı Esbkeşan idi. Bu ad, at yetiştiren boy ve aşiretlerden gelir (Farsça esb, Kürtçe hesp: at).[1][3] 19. yüzyılda Esbkeşan, Konya sancağına bağlı bir kazaydı ve Rişvan oymaklarının yerleştirildiği başlıca yerlerden biri oldu. Dede'nin görüştüğü anlatıcılar ise Cihanbeyli adını Canbeg aşiretine bağlar.[3] Sözlü rivayet

Cihanbeyli aşireti

  • 1744: Malatya'nın Şutili kazasındaki "Cihanbeyli aşireti"nin Rakka'ya iskânı için ferman çıkarıldı. 1749'da Rakka'dan kaçan Cihanbeyliler bağlamında "İmranlı / Omeranlı Kürtleri" de anılır.[1] Kesin
  • 19. yüzyılın başında Cihanbeyli, Rişvan, Canbeg ve Şıhbızın aşiretleri Ankara–Konya bozkırına geldi. İnalcık, 1860'a kadar kuzey bozkırda hayvancı Cihanbeyli aşiret konfederasyonunun hâkim olduğunu yazar.[3] Muhtemel
  • 19. yüzyılın ortasında aşiretin başında "mir" Alişan Bey ve ailesi vardı. Alişan Bey'in Rişvan iskânında görev alırken aşiret halkından haksız para aldığı da belgelerde geçer.[2][1]
  • 1864'te aşiret Ankara'ya bağlanmak istedi. 1889'da Ankara vilayetine bağlı Cihanbeyli aşiretinin bazı köyleri Konya vilayetine bağlandı. 1909'da Alişan Beyzade Derviş Bey binasını hükümet dairesi olarak bağışladı.[1] Kesin

Rişvan oymakları

  • 1842–1843'te Konya valisi Rişvan'dan 1600 haneyi başta Esbkeşan olmak üzere yerleştirdi, ancak çoğu dağıldı. 1847–1848'de Nasırlı, Hacılar, Şefikanlı, Cudikanlı, Celikanlı, Ömeranlı, Belikanlı ve Mülûkanlı oymaklarından gruplar yeniden Esbkeşan'a yerleştirildi.[2] Arşivle doğrulanmalı
  • 1880 sayımında Esbkeşan kazasında 1200 hane ve 4700 nüfus Rişvan kayıtlıydı.[3] Kesin
  • Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre bugünkü yerleşimler:[2]

Tuz ve deve

Gölyazı'daki Halikanlı anlatıcılarına göre 20. yüzyılın başında Tuz Gölü'nden alınan tuz develerle Aydın, Denizli, İzmir, Ankara, Beypazarı ve Polatlı'ya taşınır, kuru incir, üzüm ve pirinçle takas edilirdi. Batı Anadolu yolculuğu 45–70 gün sürerdi.[2] Sözlü rivayet Aynı ekonomi Kulu'daki Tavşançalı için de anlatılır: Deveden Tuz Fabrikasına.

Ayrıca bakınız

Güvenilirlik etiketleri

Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: Kesin birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · Muhtemel ikincil kaynaklarla destekleniyor · Sözlü rivayet sözlü tarih · Arşivle doğrulanmalı arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · Hipotez araştırmacı yorumu. Ayrıntı: Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi.

Kaynakça

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Fikret Yıldız, Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı, belge ekleri.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Cihanbeyli_Kürtleri&oldid=25232" sayfasından alınmıştır