Haymana Kürtleri: Revizyonlar arasındaki fark

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
k (Patron Gulabi CELEP onayıyla (reswan ajanından): 500 konu #12 — İngiliz konsolosluk raporlarında Ankara ve Konya Kürtleri)
k (Wiki taraması düzeltmesi (W-098) — patron onayıyla)
 
38. satır: 38. satır:
* '''2002 genel seçimi:''' DEHAP, Haymana ilçesinde yaklaşık %13 oyla (3.583 oy) üçüncü parti oldu.<ref name="h2002">Haberler.com, "2002 Genel Seçim Sonuçları" ilçe sayfaları (oranlar tam sayıya yuvarlanmıştır), erişim 5 Ekim 2026.</ref> {{Güvenilirlik|muhtemel}}
* '''2002 genel seçimi:''' DEHAP, Haymana ilçesinde yaklaşık %13 oyla (3.583 oy) üçüncü parti oldu.<ref name="h2002">Haberler.com, "2002 Genel Seçim Sonuçları" ilçe sayfaları (oranlar tam sayıya yuvarlanmıştır), erişim 5 Ekim 2026.</ref> {{Güvenilirlik|muhtemel}}
* '''2004 yerel seçimi:''' Haymana merkezini DYP kazandı (%38,5). SHP (Demokratik Güçbirliği) 138 oy (%2,3) aldı. Haymana'ya bağlı Balçıkhisar, Bumsuz, Çalış, Oyaca, Yenice ve Yurtbeyli beldelerinde SHP'ye oy kaydı yoktur.<ref name="ysk04">Yüksek Seçim Kurulu, ''28 Mart 2004 Mahalli İdareler Genel Seçimi – Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları'' (PDF), ysk.gov.tr, Konya ve Ankara seçim çevreleri. Yüzdeler hesaplanmıştır.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}}
* '''2004 yerel seçimi:''' Haymana merkezini DYP kazandı (%38,5). SHP (Demokratik Güçbirliği) 138 oy (%2,3) aldı. Haymana'ya bağlı Balçıkhisar, Bumsuz, Çalış, Oyaca, Yenice ve Yurtbeyli beldelerinde SHP'ye oy kaydı yoktur.<ref name="ysk04">Yüksek Seçim Kurulu, ''28 Mart 2004 Mahalli İdareler Genel Seçimi – Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları'' (PDF), ysk.gov.tr, Konya ve Ankara seçim çevreleri. Yüzdeler hesaplanmıştır.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}}
* ''Veger'' dergisinde Şoreş Reşî, Bumsuz doğumlu CHP milletvekili Eşref Erdem'i "hemşehrimiz" diye anarak güçbirliğini desteklemeye çağırmıştı (yazarın görüşü).<ref name="v7yerel">Şoreş Reşî, "Yerel Seçimler", ''Veger'' 7 (Mart 2004), s. 34–38. Ayrıntılı inceleme: [[Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)]].</ref>


== Ayrıca bakınız ==
== Ayrıca bakınız ==
55. satır: 54. satır:
* [[Rişvanların Haymana’ya Yerleşimi]]
* [[Rişvanların Haymana’ya Yerleşimi]]
* [[Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)]]
* [[Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)]]
<small>Düzeltme (18.10.2026): Mahremiyet gereği, bir dergi yazarının belirli bir siyasi partiye/adaya destek çağrısını aktaran madde çıkarılmıştır (ayrıntı: [[Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)]]).</small>


== Kaynakça ==
== Kaynakça ==

16.06, 18 Ekim 2026 itibarı ile sayfanın şu anki hâli

Haymana Kürtleri

Haymana Kürtleri, kaynakta Ankara'nın güneyindeki Haymana ve çevresine 18. ve 19. yüzyıllarda yerleşen Kürt toplulukları için kullanılan bir çerçeve kavramdır. Eserde bu toplulukların iskânı, köyleşmesi ve yabancı seyyahların gözlemleri birlikte değerlendirilir.[1][2]

Giriş

Kaynakta Haymana, Orta Anadolu'daki Kürt iskânının başlıca merkezlerinden biri olarak ele alınır. Bölge, hem arşiv belgelerinde hem de 19. yüzyıl gezgin anlatılarında Kürt köyleriyle anılır. Bu çerçevede Haymana Kürtleri, yalnızca tek bir aşireti değil, farklı aşiretlerin oluşturduğu daha geniş bir yerleşim kümesini ifade eder.

Tarihsel arka plan

Eserde aktarılan belgelere göre Orta Anadolu Kürtlerinin bir bölümü önce Rakka sancağı çevresinden Malatya-Harput tarafına yönelmiş, ardından Uzunyayla üzerinden Konya, Ankara ve Kırşehir havzasına zorunlu iskâna tabi tutulmuştur. Bu sürecin 18. yüzyıl ortalarından 19. yüzyıl ortalarına kadar sürdüğü belirtilir.[3]

Yabancı araştırmacı ve seyyahların değerlendirmeleri de bu tarih aralığını destekler. Kaynakta Hütteroth, Lundberg ve Svanberg gibi isimler üzerinden, 18. yüzyıl sonları ile 19. yüzyıl başlarında Haymana çevresindeki Kürt yerleşimlerinin belirginleştiği aktarılır. Georges Perrot'nun 1861 tarihli gözlemi ise bu yerleşimlerin artık köy düzeyinde görünür hale geldiğini gösterir.[4][5]

Toplumsal / kültürel / idarî bağlam

1902 tarihli Ankara Vilâyeti Salnâmesi'nden aktarılan bilgiler, Haymana kazasının geniş mera, çayır ve ekili araziye sahip olduğunu; tarım ile hayvancılığın birlikte yürüdüğünü gösterir. Aynı bölümde Mikailli, Modanlı ve diğer aşiretlerin yaşadığı köylerden ve Karacadağ gibi önemli coğrafi odaklardan söz edilir.[6]

Kaynak ayrıca 1851 dolaylarında Haymana-Cihanbeyli hattında konargöçer Kürt topluluklarının yoğunlaştığını ve bunların idarî bakımdan yedi aşiretli bir yapı içinde takip edildiğini belirtir. Mikailli, Şeyhbezenli, Hecibanlı, Atmanlı ve Cihanbeyli gibi adlar bu çerçevede öne çıkar.[7]

Kaynakta geçen bilgiler

Kaynakta Perrot'nun Haymana'da gördüğü en büyük Kürt köylerinden birinin Katrancı İnler olduğu belirtilir. Perrot, burada kara çadırlarla kışlık evlerin bir arada bulunduğunu, kadınların ve erkeklerin giyim kuşamında belirgin Kürt özellikleri gördüğünü ve köy halkının kendi arasında Kürtçe konuştuğunu aktarır.[8]

Ayrıca çeşitli araştırmacılara dayandırılan köy kuruluş tarihleri listesi, Haymana ve çevresinde Kürt köylerinin 1800'lerden 20. yüzyıl başlarına kadar kademeli biçimde kurulduğunu göstermektedir. Bu liste, yerleşik hayata geçişin tek seferlik değil, aşamalı bir süreç olduğunu düşündürür.[9]


Suat Dede'nin tezinde Haymana Kürtleri

Suat Dede’nin Rişvan Aşireti üzerine tezi, Haymana’daki Kürt yerleşimlerini daha dar fakat yöntemli bir çerçevede ele alır. Tez, özellikle XIX. yüzyılda Rişvanlar ve başka Kürt topluluklarının Haymana’daki varlığını; merkezileşme, vergi, asayiş, tarımsal üretim ve asker alma hedefleriyle bağlantılı iskân politikaları içinde inceler.[10]

Dede’ye göre Haymana’daki dönüşüm, yalnızca tek yönlü bir sürgün anlatısıyla açıklanamaz; müzakere, direnç, geri dönüş eğilimleri ve ekonomik uyum sorunları bu süreci uzatmıştır. Tez ayrıca yerel sözlü tarih malzemesini kullanmakla birlikte, bu anlatıların anakronizm riski taşıyabileceğini açıkça belirtir.[10]

Değerlendirme

Eldeki kaynaklar, Haymana Kürtlerini Osmanlı iskân politikaları, aşiret yapıları ve köyleşme süreçleri içinde anlamayı mümkün kılar. Bölge, hem yarı göçebe geçmişin izlerini hem de 19. yüzyıl boyunca güçlenen yerleşik köy düzenini bir arada taşır. Bununla birlikte, her bir Haymana Kürt köyünün kuruluş öyküsü aynı ayrıntı düzeyinde belgelenmiş değildir. Suat Dede’nin tezi, özellikle Rişvan ve Haymana ekseninde, sözlü tarih ile arşiv dilini birbirinden ayıran daha ihtiyatlı bir okuma çerçevesi eklemektedir.[10]

1851 iskân defterinde Haymana konar-göçerleri

Osmanlı Arşivi'ndeki 1851 tarihli 3525 numaralı iskân defterine göre Haymana ile Cihanbeyli arasındaki bozkırda, "Aşayir-i Seb'a (Yedi Aşiret) Kaymakamlığı"na bağlı dokuz aşiretin 103 köyünde 2.900 hane reisi yaşıyordu. En kalabalık grup Sehanlı ve Hemanlı'yı içine alan Soryanlı cemaati (40 köy, 1.072 hane), ardından Şeyhbizinli (21 köy, 518 hane) ve Cihanbeyli (13 köy, 516 hane) idi. Aynı dönemde Haymana'nın kuzeyindeki yerleşik köyler ayrı bir birim olan Haymanateyn kazasına bağlıydı (4.025 kişi).[11] Kesin

Şeyhbizinli aşiretinin Durutlar, Sarıgöl, Karaömerli ve Dereköy köyleri bu idari birimin kuzey sınırını oluşturuyordu. Defter, hane reislerinin yaklaşık %40'ının doğrudan tarımla, %14'ünün çobanlıkla, %7'sinin koyun ve deve ticaretiyle geçindiğini gösterir. Katrancı 86 haneyle (67'si Mikailli, 19'u Modanlı) sahanın en büyük köylerindendi.[11] Ayrıntı: Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861). Kesin

Seçimler (2002–2004)

  • 2002 genel seçimi: DEHAP, Haymana ilçesinde yaklaşık %13 oyla (3.583 oy) üçüncü parti oldu.[12] Muhtemel
  • 2004 yerel seçimi: Haymana merkezini DYP kazandı (%38,5). SHP (Demokratik Güçbirliği) 138 oy (%2,3) aldı. Haymana'ya bağlı Balçıkhisar, Bumsuz, Çalış, Oyaca, Yenice ve Yurtbeyli beldelerinde SHP'ye oy kaydı yoktur.[13] Kesin

Ayrıca bakınız

Düzeltme (18.10.2026): Mahremiyet gereği, bir dergi yazarının belirli bir siyasi partiye/adaya destek çağrısını aktaran madde çıkarılmıştır (ayrıntı: Yerel Seçimler (Veger 7, 2004)).

Kaynakça

  • Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
  • PDF’de aktarılan bölüm(ler): İskân Öncesi ve Sonrası Haymanateyn Bölgesi; Haymana Kazâsına Dâir Ma'lûmât; Yabancı Araştırmacı ve Gezginlere Göre Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihleri; Orta Anadolu'daki Bazı Kürt Köylerinin Bilinen Resmî Kuruluş Tarihleri; Georges Perrot / Haymana Kürtleri.
  • Bu madde ayrıca Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011, çalışmasındaki bilgilerle tamamlanmıştır.
  1. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “İskân Öncesi ve Sonrası Haymanateyn Bölgesi”, s. 22-23.
  2. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Haymana Kazâsına Dâir Ma'lûmât”, s. 28-32.
  3. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “İskân Öncesi ve Sonrası Haymanateyn Bölgesi”, s. 22-23.
  4. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Yabancı Araştırmacı ve Gezginlere Göre Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihleri”, s. 33.
  5. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Orta Anadolu'daki Bazı Kürt Köylerinin Bilinen Resmî Kuruluş Tarihleri”, s. 34.
  6. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Haymana Kazâsına Dâir Ma'lûmât”, s. 28-29.
  7. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Haymana Kazâsına Dâir Ma'lûmât”, s. 30-32.
  8. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Georges Perrot / Haymana Kürtleri”, s. 341.
  9. ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, “Orta Anadolu'daki Bazı Kürt Köylerinin Bilinen Resmî Kuruluş Tarihleri”, s. 34.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011.
  11. ↑ 11,0 11,1 Necmettin Aygün, "Cihanbeyli-Haymana Sahasındaki Konar-Göçer Toplulukların İdari, Sosyal ve İktisadi Yapıları (1827-1861)", Mütefekkir 6/12 (2019), s. 539–558, DOI 10.30523/mutefekkir.659197.
  12. ↑ Haberler.com, "2002 Genel Seçim Sonuçları" ilçe sayfaları (oranlar tam sayıya yuvarlanmıştır), erişim 5 Ekim 2026.
  13. ↑ Yüksek Seçim Kurulu, 28 Mart 2004 Mahalli İdareler Genel Seçimi – Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları (PDF), ysk.gov.tr, Konya ve Ankara seçim çevreleri. Yüzdeler hesaplanmıştır.
Mikailîler ve Haymana Kürtleri

Genel çerçeve

İskân ve tarih

Köyler ve sahalar

Dil, kültür ve inanç

"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Haymana_Kürtleri&oldid=35545" sayfasından alınmıştır