Ömeranlı: Revizyonlar arasındaki fark

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
k (Kasaba adı Ömeranlı — patron kararı)
k (Reşwan ajanı: Özgür 2018 kaynak değerlendirmesi; Sykes 1908 Ömeranlı kaydı; yanlış Sykes atfı düzeltildi (patron onayıyla))
58. satır: 58. satır:
|-
|-
| 1858 || Haymana/Tabanlı'ya yerleştirilmiş "Rişvan aşâirinden … Umranlı (Omeran)" cemaati; Konya'ya bağlanma talebi (Ankara valisi Esbkeşan'da ev-cami yapıldığı iddiasını asılsız buluyor) || BOA MVL 575/72<ref name="yildiz" /> || {{Güvenilirlik|kesin}}
| 1858 || Haymana/Tabanlı'ya yerleştirilmiş "Rişvan aşâirinden … Umranlı (Omeran)" cemaati; Konya'ya bağlanma talebi (Ankara valisi Esbkeşan'da ev-cami yapıldığı iddiasını asılsız buluyor) || BOA MVL 575/72<ref name="yildiz" /> || {{Güvenilirlik|kesin}}
|-
| 1908 || "Omaranli": 800 aile, yarı göçebe; Sykes'a göre Milli aşiretinin alt kolu, Karacadağ'dan gelmiş. "Rişvan" adı listede geçmez || Mark Sykes 1908, s. 482<ref name="sykes1908">Mark Sykes, "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire", ''Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'' 38 (1908), s. 451–486; Anadolu kısmı ("Section F") s. 481–482.</ref> || {{Güvenilirlik|kesin}} (kayıt) · {{Güvenilirlik|hipotez}} (köken iddiası); bkz. [[Mark Sykes'ın Ömeranlı kaydı]]
|-
|-
| 1840–1845 || Ömerli aşiretinin Dinko kabilesinden Hacı Ali (Yeşilgül) Bey'in bugünkü kasabanın yerine yerleşmesi || 1983 sözlü tanıklık<ref name="k08" /> || {{Güvenilirlik|sözlü}}
| 1840–1845 || Ömerli aşiretinin Dinko kabilesinden Hacı Ali (Yeşilgül) Bey'in bugünkü kasabanın yerine yerleşmesi || 1983 sözlü tanıklık<ref name="k08" /> || {{Güvenilirlik|sözlü}}

18.51, 3 Ekim 2026 tarihindeki hâli

📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Ömeranlı

  Portal  

Resmî adı Tavşançalı olan kasabanın sayfasıdır. Bu wikide kasaba için tarihî ve yerel adı olan Ömeranlı kullanılır. Aynı ad, kasabayı kuran Rişvan oymağının da adıdır (bkz. Ömeranlı oymağı).
Ömeranlı
Resmî ad Tavşançalı
Kürtçe söyleyiş Davşan
İl / ilçe Konya / Kulu
Konum Konya–Ankara karayolu, yaklaşık 130. km; Tuz Gölü'ne yaklaşık 15 km
Rakım 1014 m (1984)
Kuruluş 1840–1845 (sözlü tarih)
Aşiret / oymak Ömeranlı (Ömerli) oymağı, Rişvan Aşireti
Hane (1983) yaklaşık 1200

Ömeranlı (resmî adı Tavşançalı; Kürtçe Davşan), Konya'nın Kulu ilçesine bağlı kasabadır. Kasaba adını, onu kuran Rişvan Aşiretine bağlı Ömeranlı (halk arasında Ömerli) oymağından alır. Kürtçe adı Davşan ise yakınındaki Tavşan Dağı'nın adıyla bağlantılıdır.[1]

Ömeranlı, Orta Anadolu Kürtlerinin 19. yüzyılda konargöçerlikten yerleşik hayata geçişini, 20. yüzyılda yaylaların köye dönüşmesini ve 1960'lardan sonra Avrupa'ya göçü tek bir yerleşimde izlemeye imkân veren bir örnektir.

  • Ömeranlı / Ömerli: Aşiret ve oymak adıdır. Kasabanın tarihî ve yerel adı da budur. 1984'te çevredeki, Ömerli olmayan topluluklar yerleşmeyi çoğunlukla "Ömeranlı" diye anıyordu.[1]
  • Davşan / Tavşan: Kasabanın yakınındaki dağın adıdır. Davşan, Tavşan'ın Kürtçe söyleyişidir (Kurmancîde baştaki T sesinin D'ye yumuşaması). Başka yerlerdeki Ömerliler kasabadan "Davşan" diye söz ediyordu. 1984 daktilo metninde dağ ve tuzla "Yavşandağ" ve "yavşan tuzlası" diye yazılmıştır.[1]
  • Tavşançalı: Kasabanın resmî adıdır.
  • 1984'te kasabada "Kimlerdensiniz?" sorusuna "Ömerli", "Nerelisiniz?" sorusuna "Davşanlıyız" cevabı veriliyordu.[1] Kesin (1984 saha gözlemi)

Ömeranlı oymağı

Ömeranlı (belgelerde Ömerânlı, Umranlı, Omeran, İmranlı), Rişvan Aşiretinin oymaklarından biridir. Söylemez'e göre oymak 19. yüzyılın ilk çeyreğinde Konya çevresine gelmiştir.[2] Muhtemel

Kayıtlarda Ömeranlı

Tarih Kayıt Kaynak Etiket
1519–1536 Rişvan cemaatleri arasında Hacı Ömerli (1536'da diğer adı Kaytanlı) BOA TD 71, 123, 181[3] Kesin
18. yy Rişvan hassı cemaatleri arasında hem "El-Hac Ömerli" hem ayrıca "Ömeranlı" BOA MAD.d. 10168[4] Kesin
1733 "Omranlo ve diğer yerleşik Reşwan alt aşiretleri"nin ileri gelenleri Hısn-ı Mansur mahkemesinde BOA ŞD 140:505[5] Kesin
1749 "İmranlı / Omeranlı Kürtleri", Rakka'dan kaçan Cihanbeyli bağlamında Yıldız, Belge 3[6] Kesin
1847–1848 Esbkeşan'a (Cihanbeyli) yerleştirilmesi düşünülen Rişvan oymakları arasında Ömeranlı'dan 30 hane BOA İMV 3088[2] Arşivle doğrulanmalı
1849 Takip edilen kişiler Ömeranlı oymağına sığınıyor; bütün oymağın çatışmaya katılacağı endişesiyle takip bırakılıyor BOA İMV 110[2] Arşivle doğrulanmalı
1858 Haymana/Tabanlı'ya yerleştirilmiş "Rişvan aşâirinden … Umranlı (Omeran)" cemaati; Konya'ya bağlanma talebi (Ankara valisi Esbkeşan'da ev-cami yapıldığı iddiasını asılsız buluyor) BOA MVL 575/72[6] Kesin
1908 "Omaranli": 800 aile, yarı göçebe; Sykes'a göre Milli aşiretinin alt kolu, Karacadağ'dan gelmiş. "Rişvan" adı listede geçmez Mark Sykes 1908, s. 482[7] Kesin (kayıt) · Hipotez (köken iddiası); bkz. Mark Sykes'ın Ömeranlı kaydı
1840–1845 Ömerli aşiretinin Dinko kabilesinden Hacı Ali (Yeşilgül) Bey'in bugünkü kasabanın yerine yerleşmesi 1983 sözlü tanıklık[1] Sözlü rivayet

Hacı Ömerli ile Ömeranlı aynı topluluk mu? Söylemez, 16. yüzyıldaki Hacı Ömerli adının sonraki belgelerde "Ömeranlı"ya dönüştüğünü tahmin eder.[2] 18. yüzyıl listesinde iki adın ayrı ayrı geçmesi bu konuda soru işareti bırakır.[4] Hipotez

Rişvan Ömeranlısı ile Cihanbeyli bağlamındaki Ömeranlı aynı mı? 1749 tarihli belge Ömeranlı Kürtlerini Cihanbeyli aşireti bağlamında anar. Bunun aynı topluluk mu, adaş bir grup mu olduğu belgelerle henüz netleşmemiştir. Hipotez

Oymağın bugünkü yerleşimleri

Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre Ömeranlı oymağı bugün Kulu'ya bağlı Ömeranlı, Beşkardeş, Tavlıören ve Atlar köylerinde yaşar.[2] 1983 sözlü anlatısı oymağın kurduğu beş köyü Ömeranlı, Beşkardeş, Altılar, Tavlıören ve Çöpler olarak sayar.[1] Sözlü rivayet

İç yapı (1984)

Ömeranlı ve Kırklar Yaylası'nda aşiretin altında kabileler (Momıti, Kerko, Dinko, Okçu, Hacıömer, Hacı Berket vb.), kabilelerin altında sülaleler bulunuyordu. Bazı eski sülale adları bugünkü soyadlarına dönüşmüştür: Dinko → Yeşilgül, meçe → Ertaş, Buğurci → Gültekin.[1]

Kasabanın tarihi

Arşivde oymak, 1847–1858

  • 1847–1848: Esbkeşan (Cihanbeyli) kazasına yerleştirilmesi planlanan Rişvan oymakları arasında Ömeranlı oymağından 30 hane vardır.[2] Arşivle doğrulanmalı
  • 7 Ocak 1849: Konya Müşiri Hacı Ali Paşa'nın yazısına göre takip edilen bazı kişiler Ömeranlı oymağına sığınmıştır. Bütün oymağın çatışmaya katılabileceği endişesiyle takip bırakılmıştır. Bu kayıt, oymağın bölgede güçlü bir topluluk olduğunu gösterir.[2] Arşivle doğrulanmalı
  • 1858: Ankara eyaletinin bir yazısında, Haymana ve Tabanlı'ya yerleştirilmiş "Rişvan aşâirinden … Umranlı (Omeran)" ve diğer cemaatlerden 690 hanenin Konya'ya bağlanmak istediği konu edilir. Konya meclisi bu hanelerin Esbkeşan'a gelip ev ve cami yaptığını bildirmiş, Ankara valisi ise bu iddiayı asılsız bulmuştur (BOA, MVL 575/72). Belge, Ömeranlı'yı 19. yüzyılda açıkça Rişvan'a bağlı gösterir.[6] Kesin

Kuruluş anlatıları

1984'te Ahmet Ağralı, kuruluşa dair yazılı kaynak bulamadığını belirtir ve iki anlatıcıya dayanır:[1]

  • Mustafa Barlas (eski belediye başkanı): Atalar göçebeydi. Ömerli aşiretinin Dinko kabilesinden Hacı Ali (Yeşilgül) Bey, Kırşehir Çiçekdağı'nda tahsildar olan dayısının çağrısıyla Rumî 1261'de (1845) 10–15 aileyle buraya yerleşti. Sözlü rivayet
  • Hacı Mustafa Demirtaş (1983'te 83 yaşında, babası İbrahim'den aktararak): Yer önceden "Konyalıların havşası" (çitle çevrili ağıl) idi. Hacı Ali Bey 20 hane ve 5 meçe ailesiyle geldi; meçe ailesi bugün Ertaşlar sülalesi olarak bilinir. Ardından Ömerli aşiretinin büyük bölümü gelip beş köy kurdu: Ömeranlı, Beşkardeş, Altılar, Tavlıören, Çöpler. Bu kuşak hesabıyla kuruluş yılı 1840 bulunur. Sözlü rivayet
  • Söylemez'in 2015 saha görüşmelerinde ise oymağın Konya'da ilk yerleştiği yerin "Atlar köyü" olduğu söylenmiştir.[2] Sözlü rivayet "Atlar" ile Altılar'ın aynı köy olup olmadığı doğrulanmalıdır.

Arşiv kayıtları (1848–1858) ile sözlü tarih (1840–1845) birbiriyle çelişmez. Belgeler, oymağın bu yıllarda bölgede konargöçer olarak bulunduğunu ve iskân edildiğini gösterir. Anlatılar ise köyün kuruluşunu aynı döneme yerleştirir. Hipotez

Kışla ve yayla

Kuruluştan sonra nüfus arttı. Bir kısım aile sürüleriyle çevredeki boş arazide dolaşmaya, bir kısmı deve kervanıyla taşımacılığa başladı. Kasabaya "Kışla" deniyor, yazın Kırklar (5 km güney), Uzunkuyu (7 km güneydoğu), Pazarözü (7 km güneybatı) ve Acıkuyu (10 km güney) yaylalarında "karaçadır" kuruluyordu. Yaylaya çıkışın en az 1900'lerin başına uzandığı kesin olarak bilinir. Zamanla yaylalarda kalıcı evler yapıldı. Acıkuyu 1945'te ayrı köy oldu, Kırklar ise Ömeranlı'nın bir mahallesine dönüştü.[1] Sözlü rivayet

Deveden kamyona

Deveci Tevfik Tokmak'ın anlatısına göre Tavşan Tuzlası'ndan alınan tuz ve köyün buğdayı deve kervanlarıyla Aydın, Eskişehir ve Karaman'a götürülür, dönüşte incir, üzüm ve çamaşır kili getirilirdi. Tokmak deveciliği 1965'te bıraktı.[1] Sözlü rivayet Benzer bir tuz-deve ticareti, aynı bölgedeki Halikanlı oymağı için de anlatılmıştır.[2] 1984'te kasabada Konya–Ankara karayolu boyunca dört tuz fabrikası vardı. Ayrıntı: Deveden Tuz Fabrikasına.

1983–1984

  • Kasaba yaklaşık 1200 hane, dört mahalle (Hürriyet, Cami Kebir, Yeni, Karşıyaka) ve dört yayladan oluşuyordu.[1] Kesin
  • Elektrik 1972'de geldi. 1974'te halkın ve Avrupa'daki işçilerin katılımıyla Binnur Un İrmik Fabrikası kuruldu; 1984'te deneme üretimindeydi.[1]
  • Yalnız Aralık 1983'te kasaba PTT'sine yurt dışından 3.591.189 TL havale geldi. Bunun büyük bölümü Danimarka ve Federal Almanya'dandı.[1] Kesin
  • Ayrıntılı 1983–1984 kesiti ve grafikler: Ömeranlı: Tarihsel Oluşum, Toplumsal Yapı ve Çevreyle İlişkiler (1983–1984).

Avrupa'ya göç

1965'ten itibaren Ömeranlı ve yaylalarından Federal Almanya, İsveç, Danimarka, Hollanda ve Fransa'ya işçi göçü başladı.[1] Bkz. Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü, Pepûk Café: Ömeranlı’nın Avrupa’ya Göç Hafızası.

Açık sorular

  • Hacı Ali (Yeşilgül) Bey ve Çiçekdağı'ndaki tahsildar dayısı Osmanlı belgelerinde bulunabilir mi? Arşivle doğrulanmalı
  • 1848'de Esbkeşan'a yerleştirilmesi düşünülen 30 hanelik Ömeranlı grubu ile Ömeranlı'yı kuran grup aynı mı? Hipotez
  • "Atlar" ve "Altılar" aynı köy mü?

Ayrıca bakınız

Güvenilirlik etiketleri

Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: Kesin birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · Muhtemel ikincil kaynaklarla destekleniyor · Sözlü rivayet sözlü tarih · Arşivle doğrulanmalı arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · Hipotez araştırmacı yorumu. Ayrıntı: Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi.

Kaynakça

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Ahmet Ağralı, Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sosyal Antropolojide Alan Araştırması ve Uygulaması dersi ödevi, Mayıs 1984 (İÜ Merkez Kütüphanesi, demirbaş 58717).
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.
  3. ↑ Faruk Söylemez, "Rişvan Aşireti'nin Cemaat, Şahıs ve Yer Adları Üzerine Bir Değerlendirme", Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 (2002), s. 39–52.
  4. ↑ 4,0 4,1 Faruk Söylemez – Muhammet Nuri Tunç, "Osmanlı Mali Sistemi Çerçevesinde Aşiret Mukataaları: Rişvan ve Çakallı Mukataası", History Studies 14/2 (2022).
  5. ↑ Stefan Winter, "The Reşwan Kurds and Ottoman Tribal Settlement in Syria, 1683–1741", Oriente Moderno 97/2 (2017), doi:10.1163/22138617-12340151.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Fikret Yıldız, Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı, belge ekleri.
  7. ↑ Mark Sykes, "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire", Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland 38 (1908), s. 451–486; Anadolu kısmı ("Section F") s. 481–482.
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Ömeranlı&oldid=25604" sayfasından alınmıştır