Kulu Kürtleri: Revizyonlar arasındaki fark

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
(Orta Anadolu Kürtleri Tarihi omurgası (reswan, patron onayı))
Etiket: Yeni yönlendirme
 
(Merkez sayfa (adım 3): K01–K12 kaynaklarıyla yeniden yazıldı — patron onayıyla)
Etiket: Kaldırılan yönlendirme
1. satır: 1. satır:
#YÖNLENDİRME [[Kulu]]
{{Tarih Serisi}}
:''İlçe için bkz. [[Kulu]].''
'''Kulu Kürtleri''', [[Konya]]'nın [[Kulu]] ilçesinde yaşayan Kürt topluluklarıdır. Çoğunluğu [[Rişvan Aşireti]]nin oymaklarındandır. Bu oymaklar 19. yüzyılın ilk yarısında Konya Ovası ve [[Tuz Gölü]] çevresinde kışlayan konargöçerler olarak kayıtlara geçer, 1840'lardan itibaren de bölgede köyler kurar.<ref name="soy19">Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), ''Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler'', c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}} Kulu'nun Kürt köyleri [[Cihanbeyli Kürtleri|Cihanbeyli]] ve [[Haymana Kürtleri|Haymana]] ile birlikte [[Orta Anadolu Kürtleri]]nin en yoğun yerleşim alanını oluşturur.
 
== Tarih ==
* 19. yüzyılın başında Rişvan, Cihanbeyli, Canbeg ve Şıhbızın gibi Kürt aşiretleri Ankara–Konya arasındaki bozkıra gelmeye başladı.<ref name="dede">Suat Dede, ''From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932)'', yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.</ref> {{Güvenilirlik|muhtemel}}
* 1849 tarihli bir olayda Konya'dan gönderilen asker birliği, Rişvan'a mensup kişileri takip ederken '''Kulu köyünde''' Derbent ağası ve Türkanlı beyi ile görüşmüş; aranan kişiler Ömeranlı oymağına sığınmıştır.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|arşiv}}
* 1840'lar–1860'lar arasında Rişvan oymakları Esbkeşan ([[Cihanbeyli]]) kazasına ve çevresine peyderpey yerleştirildi. Kulu'daki köylerin büyük kısmı bu dönemde kuruldu. Ayrıntı: [[Rişvan Aşireti#1842–1880: İskân ve köyleşme|Rişvan Aşireti: İskân ve köyleşme]].
* Dede'nin görüştüğü anlatıcılara göre "Kulu" adı Kürtçe ''Gundê Kulu'' (Kulu köyü) adından gelir.<ref name="dede" /> {{Güvenilirlik|sözlü}}
* 20. yüzyılda koyunculuk ve deve kervanıyla tuz taşımacılığı, yerini karayolu ekonomisine ve tuz fabrikalarına bıraktı. 1960'lardan sonra Kulu, Avrupa'ya (özellikle İsveç, Danimarka ve Almanya'ya) yoğun işçi göçü veren ilçelerden biri oldu.<ref name="k08">Ahmet Ağralı, ''Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası'', İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sosyal Antropolojide Alan Araştırması ve Uygulaması dersi ödevi, Mayıs 1984 (İÜ Merkez Kütüphanesi, demirbaş 58717).</ref> Bkz. [[Deveden Tuz Fabrikasına]], [[Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü]].
 
== Rişvan oymakları ve köyleri ==
Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre Kulu'daki Rişvan oymakları ve köyleri:<ref name="soy19" />
{| class="wikitable sortable"
! Oymak !! Kulu'daki köy / kasaba
|-
| [[Ömeranlı]] || [[Tavşançalı]] (Ömeranlı), [[Beşkardeş]], [[Tavlıören]], Atlar
|-
| Belikanlı || [[Büyükkışla]]
|-
| Cudikanlı || [[Tuzyaka]] (eski adı Cudikan; ilk yerleşme Bozan köyü Höyük mevkii)
|-
| Hacebanlı (Hacevanlı) || Gökler
|-
| [[Halikanlı Cemaati|Halikanlı]] || [[Karacadağ]]
|-
| [[Nasırlı Cemaati|Nasırlı]] || [[Şerefli]]
|-
| Şefikanlı ([[Sefkanlı Cemaati|Sefkanlı]]) || [[Zincirlikuyu]], [[Celep]], [[Güzelyayla]]
|}
1983 sözlü anlatısına göre Ömerli (Ömeranlı) aşireti ayrıca [[Altılar]] ve [[Çöpler]] köylerini kurmuştur.<ref name="k08" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} Bu liste Kulu'daki bütün Kürt köylerini kapsamaz. Tam liste için bkz. [[Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri Dizini]].
 
== Yerleşim örneği: Tavşançalı ve Kırklar ==
Kulu'daki yerleşme sürecinin en ayrıntılı belgelenmiş örneği [[Tavşançalı]]'dır: 1840'larda kurulan köy, kışla–yayla düzeniyle yaşamış, yaylalarından [[Kırklar Yaylası|Kırklar]] ve Acıkuyu zamanla kalıcı yerleşimlere dönüşmüş, 1984'te 1200 haneli bir kasaba olmuştur.<ref name="k08" />
 
== Açık konular ==
* Kulu'nun idari tarihi (nahiye/ilçe oluşu) ve Esbkeşan kazasıyla ilişkisi bu sayfada henüz kaynaklı olarak işlenmedi. {{Güvenilirlik|arşiv}}
* Rişvan dışındaki Kürt topluluklarının (ör. Cihanbeyli aşiretine bağlı gruplar) Kulu'daki köyleri ayrıca belgelenmeli.
 
== Ayrıca bakınız ==
* [[Kulu]]
* [[Cihanbeyli Kürtleri]]
* [[Haymana Kürtleri]]
* [[Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürtlerin göç tarihine dair detaylar]]
* [[Orta Anadolu'da Kürt Kimliğinin Tezahürleri: Kulu ve Cihanbeyli İlçeleri Üzerine Bir Alan Çalışması]]
 
== Güvenilirlik etiketleri ==
Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: {{Güvenilirlik|kesin}} birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · {{Güvenilirlik|muhtemel}} ikincil kaynaklarla destekleniyor · {{Güvenilirlik|sözlü}} sözlü tarih · {{Güvenilirlik|arşiv}} arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · {{Güvenilirlik|hipotez}} araştırmacı yorumu. Ayrıntı: [[Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi]].
 
== Kaynakça ==
<references />
 
{{Navbox Orta Anadolu Kürtleri Tarihi}}
 
[[Kategori:Kulu]]
[[Kategori:Orta Anadolu Kürtleri]]
[[Kategori:Rişvan Aşireti]]
[[Kategori:Kürt Yerleşimleri]]

08.33, 1 Ekim 2026 tarihindeki hâli

📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Kulu Kürtleri

  Portal  

İlçe için bkz. Kulu.

Kulu Kürtleri, Konya'nın Kulu ilçesinde yaşayan Kürt topluluklarıdır. Çoğunluğu Rişvan Aşiretinin oymaklarındandır. Bu oymaklar 19. yüzyılın ilk yarısında Konya Ovası ve Tuz Gölü çevresinde kışlayan konargöçerler olarak kayıtlara geçer, 1840'lardan itibaren de bölgede köyler kurar.[1] Kesin Kulu'nun Kürt köyleri Cihanbeyli ve Haymana ile birlikte Orta Anadolu Kürtlerinin en yoğun yerleşim alanını oluşturur.

Tarih

  • 19. yüzyılın başında Rişvan, Cihanbeyli, Canbeg ve Şıhbızın gibi Kürt aşiretleri Ankara–Konya arasındaki bozkıra gelmeye başladı.[2] Muhtemel
  • 1849 tarihli bir olayda Konya'dan gönderilen asker birliği, Rişvan'a mensup kişileri takip ederken Kulu köyünde Derbent ağası ve Türkanlı beyi ile görüşmüş; aranan kişiler Ömeranlı oymağına sığınmıştır.[1] Arşivle doğrulanmalı
  • 1840'lar–1860'lar arasında Rişvan oymakları Esbkeşan (Cihanbeyli) kazasına ve çevresine peyderpey yerleştirildi. Kulu'daki köylerin büyük kısmı bu dönemde kuruldu. Ayrıntı: Rişvan Aşireti: İskân ve köyleşme.
  • Dede'nin görüştüğü anlatıcılara göre "Kulu" adı Kürtçe Gundê Kulu (Kulu köyü) adından gelir.[2] Sözlü rivayet
  • 20. yüzyılda koyunculuk ve deve kervanıyla tuz taşımacılığı, yerini karayolu ekonomisine ve tuz fabrikalarına bıraktı. 1960'lardan sonra Kulu, Avrupa'ya (özellikle İsveç, Danimarka ve Almanya'ya) yoğun işçi göçü veren ilçelerden biri oldu.[3] Bkz. Deveden Tuz Fabrikasına, Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü.

Rişvan oymakları ve köyleri

Söylemez'in 2015 saha araştırmasına göre Kulu'daki Rişvan oymakları ve köyleri:[1]

Oymak Kulu'daki köy / kasaba
Ömeranlı Tavşançalı (Ömeranlı), Beşkardeş, Tavlıören, Atlar
Belikanlı Büyükkışla
Cudikanlı Tuzyaka (eski adı Cudikan; ilk yerleşme Bozan köyü Höyük mevkii)
Hacebanlı (Hacevanlı) Gökler
Halikanlı Karacadağ
Nasırlı Şerefli
Şefikanlı (Sefkanlı) Zincirlikuyu, Celep, Güzelyayla

1983 sözlü anlatısına göre Ömerli (Ömeranlı) aşireti ayrıca Altılar ve Çöpler köylerini kurmuştur.[3] Sözlü rivayet Bu liste Kulu'daki bütün Kürt köylerini kapsamaz. Tam liste için bkz. Orta Anadolu'daki Kürt Köyleri Dizini.

Yerleşim örneği: Tavşançalı ve Kırklar

Kulu'daki yerleşme sürecinin en ayrıntılı belgelenmiş örneği Tavşançalı'dır: 1840'larda kurulan köy, kışla–yayla düzeniyle yaşamış, yaylalarından Kırklar ve Acıkuyu zamanla kalıcı yerleşimlere dönüşmüş, 1984'te 1200 haneli bir kasaba olmuştur.[3]

Açık konular

  • Kulu'nun idari tarihi (nahiye/ilçe oluşu) ve Esbkeşan kazasıyla ilişkisi bu sayfada henüz kaynaklı olarak işlenmedi. Arşivle doğrulanmalı
  • Rişvan dışındaki Kürt topluluklarının (ör. Cihanbeyli aşiretine bağlı gruplar) Kulu'daki köyleri ayrıca belgelenmeli.

Ayrıca bakınız

Güvenilirlik etiketleri

Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: Kesin birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · Muhtemel ikincil kaynaklarla destekleniyor · Sözlü rivayet sözlü tarih · Arşivle doğrulanmalı arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · Hipotez araştırmacı yorumu. Ayrıntı: Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi.

Kaynakça

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.
  2. ↑ 2,0 2,1 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Ahmet Ağralı, Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sosyal Antropolojide Alan Araştırması ve Uygulaması dersi ödevi, Mayıs 1984 (İÜ Merkez Kütüphanesi, demirbaş 58717).
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Kulu_Kürtleri&oldid=25231" sayfasından alınmıştır