Rişvanlarda Askerlik ve Nüfus Kaydı
Rişvanlarda Askerlik ve Nüfus Kaydı
Tanım
Rişvanlarda askerlik ve nüfus kaydı, Suat Dede’nin tezinde Osmanlı Devleti’nin XIX. yüzyılda nomad toplulukları daha yakından denetleme çabasının iki önemli boyutu olarak ele alınan asker alma ve nüfus sayımı uygulamalarını ifade eder.[1]
Merkezileşme ve Asker İhtiyacı
Tez, XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin artan asker ihtiyacını karşılamak için daha önce yeterince denetlenmeyen nomad topluluklara yöneldiğini belirtir.[2] Bu durum, Rişvanlar gibi aşiretlerin yalnızca iskân değil, asker kaynağı olarak da görülmesine yol açmıştır.
Nüfus Kayıtlarının Rolü
Haymanateyn’de 1859-1860 için yapılan hane kayıtları, sedanterleşmenin yalnızca mekânsal değil, idarî bir kayıt altına alma süreci olduğunu da gösterir.[3] 1880 tarihli nüfus istatistiklerinde ise Haymana, Mucur, Esbkeşan ve Sivas gibi bölgelerdeki Rişvan hane ve nüfus toplamları ayrıca verilir.[3]
Direniş ve Uygulama
Dede, nomadların asker alma hedeflerine direnç gösterdiğini, ancak devlet baskısı arttıkça bu topluluklardan daha fazla askerin alınabildiğini söyler.[4] Burada Rişvan örneği, daha geniş bir Osmanlı taşra siyaseti içinde değerlendirilir.
Sözlü Hafızada Askerlik
Dede’nin görüştüğü anlatıcılara göre Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı, Yemen ve Kurtuluş Savaşı sırasında köylerden çok sayıda erkek askere gitmiş, hatta bazıları dönememiştir.[4] Bir anlatıda, Yemen’e giden Taco adlı kişinin yıllar sonra köyüne döndüğünde kimse tarafından tanınmadığı aktarılır.[4]
Değerlendirme
Askerlik ve nüfus kaydı, Rişvanların sedanterleşmesinin yalnızca yerleşim politikası olmadığını gösterir. Bu süreç aynı zamanda hareketli aşiret topluluklarının sayılabilir, vergilendirilebilir ve askere alınabilir nüfus haline getirilmesinin bir parçasıdır.[2]
Ayrıca Bakınız
Dipnotlar
Kaynakça
- Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011.