Nuri Ağa

Dağ, rüzgârı öğreten ilk hocadır; ova ise insanı. Nuri Ağa’nın adı, bu iki hocanın elinde yoğrulmuş bir ad. Babası Kawas Ağa’nın açtığı izde, Sefîkan kolunun dizginleri ona geçtiğinde göç yolunun taşları çoktan onun adımlarına alışmıştı. Yaz geldi mi Hısn-ı Mansur’un serin yaylaları çağırır; kış çöker çökmez Gövdeli civarındaki kışlaklara sökülür, siyah keçi kılından çadırlar “rampa gibi” kazılmış çukurların üstüne çekilirdi. Yük hafif, karar ağır; işte Nuri Ağa’nın yürüyüşü böyleydi.

Yürüyüşün Usulü

Nuri Ağa’nın obasında düzen, sürünün önünden giderdi. Koyunun suya inişi, çadırın rüzgârı alış yönü, nöbetin saati... Her biri birer usul meselesiydi. İhtiyarlar heyeti akşam serinliğinde kısa cümlelerle konuşur; söz uzamaz, karar yerinden oynamazdı.

Sofra da tıpkı nöbet gibi bir terbiye işiydi: bulgur, un, sade yağ, süt, yoğurt, et — ekmeğin yanına düşen her lokma, haysiyetin ölçüsünden geçerdi. Erkeklerin uçkurlu şalvarı, cepkeni; kadınların üç etek entarisi, meşlahı: Giysi, rüzgârın yönünü bilen bir metindi. Silahın yeri belliydi; at üstünde mızrak ve kılıç, yaya için kalkan ve değnek. Ama Nuri Ağa’nın gücü, kılıcın çeliğinde değil, sözün ağırlığında idi: “Önce söz keser, sonra kılıç”.

İtibarın Emeği

Nuri Ağa’nın adı çevrede cömertlik, misafirperverlik ve binicilik ile anılırdı. “Obaya gelenin gölgesine yer verin,” derdi; gölge, su kadar kıymetliydi çünkü. Kervanla yan yana düşenler, onun sürüsünün düzenine bakıp kendi içlerine çeki düzen verirlerdi. İyi at, uslu söz, adaletli pay... Bu üçü bir araya gelince itibar, kervanın önünden giden görünmez sancak olur.

O itibarın nişanesi olarak bir gün bakır sini yaptırıldı. Kenarına Süryani Mehmet adlı bir hattat Rûmî 1153 (Milâdî 1737) tarihini ve adını kazıdı. Sininin parlak kenarında yalnız bir tarih değil, Kürt, Türk ve Süryani dillerinin gölgesi dolaşır. Ekmek, en çok birlikte yenildiğinde bereketlidir.

Berazî’ye Uzanan Bağ

Hatırat, Nuri Ağa’nın ikinci evliliğini Berazî konfederasyonunun Ziravîkan kolundan bir hanımla yaptığını söyler. Berazî’nin kolları Maraş, Adıyaman ve Halep yörelerine uzanır. Bu evlilik, yalnız soy değil, yol kardeşliğinin mühürüdür. Göçer dünyada akrabalık, su ve ot paylaşımıyla büyür.

Kışlakta Sükûnet, Yaylakta Dirlik

Kışın sert günlerinde erkekler derin çukurlar açar, üstünü keçi kılından çadırla örter; içeride tandır, dışarıda karın sessizliği... Gençler önce değnek, sonra kargı tutar. Kalkanın ağırlığı, beden olgunlaşmadan verilmez.

Yazın ise Hısn-ı Mansur’un yükseklikleri çağırır. Su gözleri yoklanır, sürü gölgelere bölüştürülür, nöbet uzak tepeye kurulur. “Sürü suya paniksiz iniyorsa oba sağlamdır” sözü, hem tedbir hem itibarın ifadesidir.

Sözün Adaleti

Bir sınır taşı yerinden oynadığında Nuri Ağa önce dinlerdi. Su paylaşımı, gençlik hatası ya da bir ihtiyarın hakkı… Karar bazen yeminle, bazen ikramla pekişirdi. Bir kazan çorbanın buharı, çoğu zaman mızraktan daha etkiliydi.

Düğün, barışın en sağlam köprüsüydü. Küskünlükler sözün terziliği ile onarılırdı. Bu nedenle Nuri Ağa’nın geçtiği yerlerde düşmanlık uzun sürmezdi.

Taşın Altındaki İmza

1797 yılında Nuri Ağa, Gövdeli / Avcılar mezarlığında toprağa verildi. Kawas Ağa’nın yanına gömüldü. Baş taşı ve ayak taşı, hem saygı hem yol işareti olarak dikildi. Göçer için mezar, bir son değil, bir pusuladır.

Ahmed Ağa’ya Bırakılan Yük

Nuri Ağa’dan sonra Ahmed Ağa obanın başına geçti. Harput–Malatya hattını sürdürdü. 1824 yılında Gövdeli’de defnedildi. Kawas Ağa, Nuri Ağa ve Ahmed Ağa — aynı usulün üç tanığı olarak yan yana yatar.

Nuri Ağa’dan Kalan

Nuri Ağa’nın mirası maddi değil, kültüreldir:

Sofra adabı — paylaşımın ahlakı

Yol kardeşliği — güven ve bağ ağı

Taşın hafızası — mezar ve sınır taşları

Usul — sözün ve düzenin görünmez yasası

“Önce söz, sonra kılıç; önce su, sonra yol; önce ekmek, sonra övünmek.”

Nuri Ağa, yalnız rüzgârı dinleyen değil, ona usul öğreten bir liderdi. Onun mirası bugün hâlâ Celep, Bulduk ve Gördoğlu gibi yerlerde yaşamaktadır.

Son Söz

“Sürü paniksiz insin, söz yerinde dursun; oba sağlam kalsın.”