Kenevir (Cannabis sativa L.)

Genel Tanım

Kenevir (Cannabis sativa L.), lif, tohum, yağ, yapı malzemesi, biyoplastik, kâğıt ve biyoyakıt üretimi gibi çok çeşitli endüstriyel alanlarda kullanılan tek yıllık bir kültür bitkisidir. Anadolu coğrafyasında tarihsel olarak yaygın biçimde yetiştirilmiş, günümüzde ise kontrollü ve izinli üretim kapsamında yeniden değerlendirilmeye başlanmıştır.

Türkiye’de endüstriyel kenevir üretimi, lif ve tohum amaçlı olmak üzere izinle mümkündür; psikoaktif veya tıbbi amaçlı kullanım yasaktır.

Botanik ve Kullanım Alanları

Botanik adı: Cannabis sativa L.
Kullanım amaçları:
- Endüstriyel lif üretimi
- Tohum ve yağ üretimi
- Biyokompozit ve yapı malzemeleri
- Kâğıt ve biyoplastik
- Toprak ıslahı ve biyoremediasyon

İklim ve Toprak Gereksinimleri

Özellik	Değer / Açıklama
İklim	Karasal iklim uygundur
Sıcaklık	15–27 °C (35 °C üzeri gelişimi yavaşlatır)
Güneşlenme	Günde en az 6 saat doğrudan güneş
Yağış	500–700 mm (kuraklıkta sulama gerekir)
Toprak tipi	Kumlu-tınlı veya tınlı
pH	6.0 – 7.5 (yüksek pH’a toleranslıdır)
Organik madde	%2 ve üzeri önerilir

Tohum Seçimi ve Çeşitler

Kullanım amacı	Önerilen çeşitler
Lif üretimi	Kompolti, Futura 75
Tohum üretimi	Felina 32, Uso-31
Çift amaçlı	Fedora 17, Eletta Campana

Ekim Zamanı ve Yöntemi

Ekim zamanı: Nisan sonu – Mayıs başı (don riski geçtikten sonra)
Toprak hazırlığı: İlkbaharda patlatma + diskaro
Ekim derinliği: 2–4 cm
Sıra arası:
- Lif: 15–20 cm
- Tohum: 40–70 cm
Sıra üzeri:
- Lif: 5–7 cm
- Tohum: 20–30 cm
Tohum miktarı:
- Lif: 25–50 kg/ha
- Tohum: 10–15 kg/ha

Sulama

Kritik dönem ilk 6 haftadır (çimlenme ve fide gelişimi).
Damlama veya kontrollü salma sulama önerilir.
Lif üretimi için toplam su ihtiyacı yaklaşık 400–600 mm’dir.

Gübreleme (1 Dekar İçin)

Gübre türü	Miktar	Açıklama
Organik gübre	1–2 ton	Taban gübresi
Azot (N)	8–12 kg	İki parça halinde
Fosfor (P₂O₅)	6–8 kg	Taban gübresi
Potasyum (K₂O)	8–10 kg	Taban + üst gübre
Mikro besinler	Opsiyonel	Zn, Mn, B (yapraktan)

Zararlılar ve Hastalıklar

Kök çürüklüğü: Aşırı sulamadan kaçınılmalıdır.
Küf ve yaprak lekeleri: Sıcak ve nemli dönemlerde görülebilir.
Zararlılar: Afid, kırmızı örümcek (biyolojik mücadele, Neem yağı).

Hasat ve Verim

Ürün türü	Hasat zamanı	Ortalama verim (dekar)
Lif	Çiçeklenme başlangıcı	400–800 kg kuru sap
Tohum	Bitki kuruduğunda	80–150 kg
Çift amaçlı	Lif sonrası tohum	Orta verim

Türkiye’de Yasal Durum

İzin kurumu: İl / İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü
İzin süresi: 3 yıl
Gerekli belgeler:
- Tapu veya kira kontratı
- Kimlik fotokopisi
- ÇKS kaydı
- Başvuru dilekçesi
Ekim ve hasat dönemlerinde denetim yapılır.

Paulownia ile Ara Tarım Stratejisi

Paulownia ağaçları arasına kenevir ekimi, özellikle ilk yıllarda toprağın organik madde içeriğini artırmak, geçirgenliği iyileştirmek ve araziyi ekonomik olarak değerlendirmek amacıyla uygulanmaktadır.

Temel Avantajlar

Toprak sıkışıklığının azalması
Organik madde ve mikrobiyal canlılık artışı
Erozyonun önlenmesi
Genç Paulownia fidanlarının gelişiminin desteklenmesi
Ara ürün geliri sağlanması

Toprak Islahındaki Rolü

Derin kazık kökleriyle toprağı 30–50 cm derinlikte gevşetir.
Yüksek biyokütlesiyle organik madde sağlar.
Yabancı otları baskılar.
Mikoriza ve faydalı bakterileri teşvik eder.
Tuzlu ve alkali topraklara görece toleranslıdır.
Ağır metallere karşı fitoremediasyon potansiyeline sahiptir.

Projenin Genel Amacı

Bu proje, Konya ili karasal iklim koşullarında Paulownia ağaçları ile ağaçlandırılmış alanlarda, endüstriyel kenevirin ara ürün olarak kullanılması yoluyla toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin iyileştirilmesini hedeflemektedir. Aynı zamanda sürdürülebilir tarım ve ekosistem temelli ara ürün modelinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Sonuç

Kenevir, yalnızca endüstriyel bir ürün değil; aynı zamanda toprak ıslahı, ekosistem restorasyonu ve sürdürülebilir tarım açısından stratejik bir bitkidir. Paulownia ile birlikte uygulanan ara tarım modeli, uzun vadede hem çevresel hem de ekonomik açıdan çok yönlü fayda üretme potansiyeline sahiptir.