Aynur Doğan/ku
Aynur Doğan, Kürt bir sanatçı ve şarkıcıdır. Doğduğu yer Dersim bölgesinde bulunan Çemişgezek’tir. Kendisi şu sözlerle doğum yerini anlatır:
“Ez li gundê Çemîşgezekê, Doğanê hatime dinyayê.”
Doğum Yeri ve Kültürel Ortam
Çemişgezek, Dersim’in en eski yerleşim yerlerinden biridir ve tarihi Bizans İmparatorluğu dönemine kadar uzanmaktadır. Bölge tarihsel olarak çok kültürlü ve çok dilli bir yapıya sahiptir.
Çemişgezek’te konuşulan başlıca diller şunlardır:
Bu nedenle bölge, Dersim’in genelinde olduğu gibi kozmopolit bir karakter taşır.
Tarihsel Arka Plan
Şah İsmail döneminde bölgede Şêx Hesenan liderliğinde bir sancak kurulmuştur.
1915 yılından sonra ise bölgede Qocan aşireti öncülüğünde çeşitli ayaklanmalar gerçekleşmiştir.
Aynur Doğan, Şawaq aşiretine mensuptur. Bu aşiret göçebe bir yaşam tarzına sahiptir. Aileleri her yıl hayvan sürüleriyle birlikte Dersim’in farklı bölgelerinde dolaşmıştır.
Sanatçı çocukluğunu şu şekilde anlatır:
- Dersim’in dağları
- taşları
- nehirleri
- doğası
içinde büyümüştür.
Çocukluk ve İnanç
Aynur Doğan, 18 yaşına kadar Dersim’deki kutsal ziyaret yerlerini dolaştığını ve bu ziyaretlerde kurbanlar adadığını ifade eder.
18 yaşına geldiğinde ailesiyle birlikte Dersim’den zorunlu olarak göç etmek zorunda kalmıştır.
Müzikle Tanışması
Seyîdxan Kurij’in sorusu:
“Te kengê û çawa dest bi muzîka kurdî kir?”
Aynur Doğan bu soruya şöyle cevap verir:
Müzikle uğraşmak bir tercih değildi; bu bizim yaşamımızın doğal bir parçasıydı. Bizim toplumumuzda şarkı söylemek bir sanat olarak görülmezdi. Konuşmak veya sohbet etmek gibi doğal bir davranıştı.
Dersim’de şarkı söylemek kutsal bir gelenek olarak kabul edilirdi. Özellikle dengbêj geleneği çok güçlüydü. Bu nedenle müzik hayatın ayrılmaz bir parçasıydı.
Bilinen Şarkıları
Aynur Doğan’ın bilinen bazı eserleri şunlardır:
- Ahmedo
- Lawikê Metînî
- Nesrin
- Can Weza
- Ez Keç
- Yarê Nemire Lawik
- Ronî
- Suware
- Eman Eman
- Daye Dayê
- Ez Kevok
- Dar Hejiroke
Şarkılar
Dara Hêjîrokê
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Nav gul û giyayî
Lêlêlê lêlê lêlê
Nav gul û giyayî
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Hêjîra çiyayî
Lêlêlê lêlê lêlê
Delala çîyayî
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Hejîra latê ye
Lêlêlê lêlê lêlê
Delala latê ye
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Ser bextê yarê ye
Lêlêlê lêlê lêlê
Ser bextê yarê ye
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Cizîr bin xetê ye
Lêlêlê lêlê lêlê
Cizîr bin xetê ye
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Bûk dilê zava ye
Lêlêlê lêlê lêlê
Bûk dilê zava ye
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Hejîra me reşe
Lêlêlê lêlê lêlê
Delala me reşe
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Bûk çendî keleşe
Lêlêlê lêlê lêlê
Bûk çendî keleşe
Darhejîrokê
Xemrevînokê
Zava yekî xweşe
Lêlêlê lêlê lêlê
Zava yekî xweşe
Darhejîrokê
Keça Kurda
Keçê binêr çerxa cîhan zor girêda
nema yê zor
Jin çûnê pêş, pir dixwînin, êdî kelem
kete şuna şûr
Keçê em dixwazin bi me re werin
şewrê
Dilo em dixwazin bi me re werin
cengê
Haye haye em keçikê kurda ne
Şirîn û em şengin, em hêviya merda
ne
Haye haye em kulîlkê Kurda ne
Ji derdê nezana ber bend ser wenda
ne
Serê xwe rake keça kurda dil û
cegerê min heliyan
Ka nîştîman ka azadî, ka dayikên me
sêwiyan
Dilo em dixwazin bi me re werin
cengê
Haye haye em keçikê kurda ne
Şirîn û em şengin, em hêviya merda
ne
Haye haye em kulîlkê Kurda ne
Ji derdê nezana ber bend ser wenda
ne
Xwişka delal ji bo welat gerek mêr û
jin tev rabin
Kî naxwaze paşve rûyê ne pewrer in
azad nabin
Keçê em dixwazin bi me re werin
şewrê