Şadi Konfederasyonu
Şadi Konfederasyonu, tarihsel olarak farklı coğrafyalara yayılmış Kürt aşiret ve topluluklarının oluşturduğu konfederatif bir yapıdır. Konfederasyon, özellikle Xorasan, İran coğrafyası ve Anadolu / Kürdistan hattında farklı adlandırmalarla kaydedilmiş aşiretlerden oluşmaktadır. Bu yapı, merkezi ve hiyerarşik bir siyasal birlikten ziyade, ortak köken ve tarihsel bağlara dayanan esnek bir toplumsal örgütlenme biçimi olarak değerlendirilir.
Şadi Konfederasyonu’na bağlı topluluklar, tarihsel süreç içerisinde sürgün, zorunlu iskân ve yer değiştirme uygulamalarına maruz kalmış; buna rağmen aşiret adlarını ve kolektif kimliklerini büyük ölçüde koruyabilmiştir.
Tarihsel ve Coğrafi Çerçeve
Şadi Konfederasyonu’na bağlı aşiretlerin varlığı üç ana coğrafi alanda izlenmektedir:
- M. Izady kaynaklı listelerde yer alan İran ve çevresi,
- Tewahhudi tarafından kaydedilen kollar,
- Anadolu / Kürdistan hattındaki yerleşimler.
Bu dağılım, konfederasyonun tek merkezli bir yapıdan ziyade, tarihsel koşulların etkisiyle geniş bir alana yayılmış çok kollu bir örgütlenme olduğunu göstermektedir. Özellikle Anadolu’daki varlık, konfederasyona bağlı aşiretlerin yerel koşullara uyum sağlayarak kimliklerini farklı adlandırmalar altında sürdürdüğünü ortaya koymaktadır.
Konfederasyon Yapısı
Şadi Konfederasyonu, farklı coğrafyalarda adları değişen ancak aynı kökene işaret eden aşiretlerden oluşmaktadır. Aynı topluluk, İran ve Xorasan kaynaklarında bir adla; Anadolu’da ise başka bir adla kaydedilmiştir. Bu durum, konfederasyonun tarihsel sürekliliğini ve etnik bağlarını göstermesi bakımından önemlidir.
Konfederasyon bünyesinde yer alan topluluklar arasında şunlar bulunmaktadır:
- Alan
- Buxan / Boxan
- Bedran
- Çemax
- Garivan / Giriwan
- Germiyan(?)
- Gurdan
- Imran
- Jaban / Caf
- Mitran
- Qılçan
- Qerebaşlı / Qirabaş
- Qupran
- Rutan
- Şadki / Şadlo / Şadan
ve tabloda kayıtlı diğer topluluklar.
Bu çeşitlilik, Şadi Konfederasyonu’nun katı sınırları olan bir birlik değil; tarihsel süreç içinde genişleyen ve farklı adlandırmalarla varlığını sürdüren bir aşiretler ağı olduğunu göstermektedir.
Sürgün, Dağılma ve Kimlik
Şadi Konfederasyonu’nun tarihsel gelişiminde sürgün ve zorunlu yer değiştirme uygulamaları belirleyici olmuştur. Bu uygulamalar sonucunda:
- Aynı aşirete mensup gruplar farklı coğrafyalara dağıtılmış,
- Aşiret adları bölgesel farklılıklara göre değişmiş,
- Kimlik kimi dönemlerde gizlenmiş, kimi dönemlerde yeniden görünür hale gelmiştir.
Buna karşın, aşiret hafızası ve sözlü kültür aracılığıyla konfederasyon bilinci tamamen ortadan kalkmamış; kuşaklar boyunca aktarılmıştır.
Kültürel ve Toplumsal Önemi
Şadi Konfederasyonu, Kürt toplumsal yapısında konfederatif örgütlenmenin önemli örneklerinden biridir. Bu yapı:
- Kürt aşiret sisteminin esnekliğini,
- Kimliğin coğrafi dağılmaya rağmen korunabildiğini,
- Sözlü kültür ve aşiret hafızasının süreklilikteki rolünü
açık biçimde ortaya koymaktadır.
Bu yönüyle Şadi Konfederasyonu, Orta Anadolu Kürtleri ile İran ve Xorasan hattındaki Kürt toplulukları arasındaki tarihsel bağların anlaşılmasında önemli bir referans noktasıdır.
| Source (M. Izady) | Variante (Tewahhudi) | Correspondance / Notes (Anadolu – Kurdistan) |
|---|---|---|
| Alan | Alan | Alan |
| Buxan | – | – |
| – | – | Bedran |
| – | – | Boxan |
| – | – | Çemax |
| Çakan (?) | – | – |
| Dirqan | – | – |
| Garivan | Giriwan | – |
| Germiyan (?) | – | – |
| Gurdan | – | – |
| Imran | – | – |
| Jaban | – | Caf |
| Juyan | – | – |
| Kaxan | – | – |
| – | Kubatlı | – |
| – | Lertikan | – |
| Mitran | – | – |
| Okçiyan | – | – |
| – | Qanyan | – |
| Qılçan | – | – |
| Qerebaşlı | Qirabaş | – |
| – | Qimsora | – |
| Qupran | – | – |
| – | Qiwîran | – |
| – | Qempira | – |
| Şadki | Şadlo | Şadan (Konya–Akşehir) |
| – | Qereqaş | – |
| – | Xendeq | – |
| – | Xezuran | – |
| – | – | Rutan |
Ayrıca bakınız
- Çemişkezek Konfederasyonu
- Kürt Konfederasyonları
- Aşiret Yapıları
- Sürgün ve Zorunlu İskân
- Orta Anadolu Kürtleri
---