Tersî Hesen Dağı ve Reşî Düzü Oyunları

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
Kaynak durumu. Bu madde ağırlıkla Uskê Cîmîk adlı Facebook profilinin 2025–2026 paylaşımlarına (Reswan kaynak sicili K119; 316 girişlik aktarım, 12 Kasım 2026) dayanır. Bu paylaşımlar, içlerinde anılan arşiv belgeleri, kitaplar ve tanıklıklar için bağımsız doğrulama değildir. İddialar paylaşımda ileri sürüldüğü biçimde aktarılmış ve güvenilirlik etiketiyle işaretlenmiştir. Anılan belgelerin asılları görülmemiştir. Yaşayan kişilere ait aile, soy ve özel bilgiler bilerek dışarıda bırakılmıştır.

Tersî Hesen Dağı (Türkçe "Hasan Dağı'nın Tersi"), Haymana, Kulu, Cihanbeyli ve Yunak'taki Kürt düğünlerinde oynanan ağır tempolu bir halaydır (govend). Aynı ailede Düzü ya da Reşî Düzü adıyla anılan bir biçim de vardır. Bu sayfa, oyunun adı ve kökenine dair birbirinden farklı yorumları Uskê Cîmîk'in Kasım 2026'daki üç bölümlük dizisine dayanarak verir. Dizinin ilk bölümü aktarımda "AI içeriği" olarak işaretlidir.[1] Oyunun kökeni konusunda bir sonuca varılmamıştır.

Oyunun tarifi

2015'te Gölyazı'da çekilen bir düğün videosuna göre oyuncular uzun bir sıra halinde kol kola girer. Omuzlar bitişik, başlar öne eğiktir. Dizler kırılır, bacaklar kaldırılır. Bütün sıra sağa doğru çok ağır ilerler.[1] Oyun Temmuz–Ağustos aylarında, Avrupa'dan gelen ailelerin katıldığı düğünlerde köyler arası bir hüner yarışı havasında oynanır. Gölyazı (Xalkolu) ve Kırkışla gençleri bu yarışta anılır.[1] Sözlü rivayet

"Tersi" ve "Düzü"

  • Kırkışlalı bir izleyici videonun altına şunu yazar: "Hasan Dağı'nın tersini iyi bilirler ama düzünü bunların hiçbiri bilmez." 2012'de yayımlanmış bir videonun başlığında da "Hasan Dağı'nın Düzü" geçer.[1]
  • Halk oyunları araştırmacısı Eser Genç'in Barak Türkmenleri arasında oynanan bir oyunu "Düz-Şirvanî (Reşî Düzü)" adıyla kaydettiği aktarılır. 2012 tarihli bir halk oyunları envanterinde Reşî Düzü, Şirvanî ve Tersi'nin ayrı adlarla bulunduğu, aynı listede "Aşonun Düzü" ve "Com Düzü"nün de yer aldığı belirtilir.[1] Muhtemel
  • Bir ansiklopedi maddesinde (TürkAta, "Barak Türkmenleri") Düz-Şirvanî / Reşî Düzü oyununun Antep–Nizip'in kuzeyinde yaşayan Reşwan Kürtlerinden alındığının ileri sürüldüğü aktarılır.[1] Arşivle doğrulanmalı

Köken yorumları

Yorum Kimden Kaynak Durum
Ağır yürüyüş ve diz kırma deve kervanının çöküp kalkışını, Hasan Dağı eteklerinde konaklayan kervanları anlatır. Paylaşımın altında yorum yazan bir izleyici [1] Hipotez
Tersî bir kartal türünün adıdır. Bir kilamda tersînin dağların üzerinden süzüldüğü söylenir. Bir Orta Anadolu Kürt kültür sayfası [2] Hipotez
Kışı Adana–İskenderun çevresinde geçiren aşiretler baharda İç Anadolu'ya dönerken Hasan Dağı'nı görünce halaya dururmuş. Oyunun ağır temposu Reşîlerin vakarıyla ilişkilendirilir. Kaynağını hatırlamadığını söyleyen bir tanık [2] Sözlü rivayet
Selçuklu dönemindeki Emir Hasan ve "Tur Hasan / Turasan" adlarıyla bir savaş hatırası. Bir okur [2] Hipotez

Yazar bu yorumları yan yana koyar ve "Kartal mı, kervan mı, savaş mı?" diye sorar. Hiçbirini kesin kabul etmez.[2]

Diğer bağlantılar

  • Dizinin ikinci bölümü Hasan Dağı'nı Kulu–Tuzyaka'daki bir aile anlatısındaki Hawar Dede efsanesiyle ilişkilendirir.[3] Yaşayan bir aileye ait inanç ve ritüel ayrıntısı içerdiği için burada aktarılmamıştır. Haymana'daki Hesen Dağı efsanesi için bkz. Çiyayê Hesenan.
  • Bir başka paylaşımda Tersî Hasan Dağı halayı, Sipan masalları ve yer adlarıyla birlikte kaybolan kültürel hafızanın örnekleri arasında sayılır.[4]

Açık sorular

  1. Tersi ve Düzü biçimlerinin müzik (usul, ezgi) ve figür bakımından karşılaştırılması.
  2. Eser Genç'in kaydının ve 2012 envanterinin künyesi.
  3. Videolardaki oyuncuların ve müzisyenlerin rızasıyla belgesel kayıt.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 4 Kasım 2026 (K119, giriş #6; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 7 Kasım 2026 (K119, giriş #4; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887
  3. ↑ Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 5 Kasım 2026 (K119, giriş #5; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887
  4. ↑ Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 11 Mayıs 2026 (K119, giriş #134; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Tersî_Hesen_Dağı_ve_Reşî_Düzü_Oyunları&oldid=39730" sayfasından alınmıştır