Sîyarê Têrika –11 (Bîrnebûn 68, 2017)

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Dönem IV: İskân ve köyleşme ›Sîyarê Têrika –11 (Bîrnebûn 68, 2017)

  Portal  

"Sîyarê Têrika –11" (Kurmancî: "Têrikî atlıları – 11"), Bîrnebûn dergisinin 68. sayısında (2017) Dr. Mikaîlî imzasıyla yayımlanan tefrika roman bölümüdür.[1] Alt başlığı Bi zaravayê mikaîlîyên Polatliyêdir ("Polatlı Mikaîlîlerinin ağzıyla"). Bölüm, 19. yüzyılın ikinci yarısında Mikaila köyünde geçer. Basikalı yoksul bir çobanın evlilik ve akrabalık yoluyla "Eli Ağa"ya dönüşmesini, Osmanlı devletinin bölgeye "ağalık" vermesini ve bunun aşiret içinde yarattığı gerilimi anlatır. Metin, kurmaca olmakla birlikte yazarın kendi soyundan ve köyünden tanınmış tarihî kişilere dayanır. Bu kişilerin çoğu Fikret Yıldız'ın 2023 tarihli Mikaila kitabında da geçer.

Yazar ve dizi

Dr. Mikaîlî kimdir?

"Dr. Mikaîlî", Fikret Yıldız'ın Bîrnebûnda kullandığı mahlastır. Bu tanıma birbirinden bağımsız dört kanıt vardır:

  • Yıldız'ın 2023 kitabındaki yazar tanıtımı, onun 1997'den beri Bîrnebûnda "Dr. Mikaili mahlasıyla" yazdığını söyler.[2]
  • 2020'de Vate dergisi için yapılan bir söyleşide yanıtlar "Dr Fikret Yildiz (Dr Mikaîlî)" adıyla verilir. Yıldız orada Bîrnebûnda "Sîyare Têrika" adlı bir dizi başlattığını, dizi uzayınca arkadaşlarının ondan roman çıkarmasını önerdiğini anlatır.[3]
  • Rohat Alakom, yazarı "Fikret Yildiz (navê berê Dr. Mikaîlî)", yani "Fikret Yıldız (önceki adı Dr. Mikaîlî)" diye anar.[4]
  • Derginin sitesi diziyi "Fikret Yıldız (Dr. Mikaîlî)" imzasıyla yayımlar.[5]

Bölümün imzası altında yazarın kişisel e-posta adresi basılıdır. Adresin kullanıcı adı da aynı kimliğe işaret eder. Adres burada verilmemiştir. Kesin

Not: Bîrnebûn 1 incelemelerinde aynı tanıma, o sırada elde yalnızca Yıldız'ın kitabındaki tanıtım bulunduğu için "muhtemel" olarak işaretlenmişti (bkz. Polatlı Kürtleri). Yukarıdaki söyleşi ve Alakom'un yazısı tanımayı doğrudan doğrular.

Dizinin seyri

Dizi Bîrnebûnun 58. sayısında başlamış ve on bir bölüm sürmüştür. Bölümlerin yeri dergi arşivinin PDF'lerinden saptanmıştır. Yıllar, derginin yılda üç sayı çıkmasından hesaplanmıştır (H).[6]

Bölüm Sayı (yıl, H) Sayfa İçerik
1 58 (2014) 54 Haymana yakınındaki konakta Hecîbram Beg'in çadırlarına Têrikî atlıları konuk gelir
2 59 (2014) 34 15 yaşındaki Os (Usî Hecîbrêm'in oğlu) atlılara özenir
3 60 (2014) 70 Taranmış PDF okunamadı
4–5 61–62 (2015) 63, 61 Os İstanbul'da: Mela Şewqî ve "Mevlana Halid medresesi"
6–8 63–65 (2015–2016) 71, 71, 34 Os'un Ermeni komşusu Asparik, Kevork ve evlilik
9 66 (2016) 31 Os köye döner (Bolu, Aydos, Çankırı, Çerkeş yolu)
10 67 (2017) 27 Hac'dan getirilen köleler (Bîlal, Atarîs) ve Osman Efendi'nin ölümü. Sonda kısa bir soy özeti
11 68 (2017) 56–62 Bu sayfa

68. sayıdaki bölüm üç noktayla biter. 69–87. sayılarda aynı başlıkla bir devamı bulunamadı.[6] Dizi 2018'de Stockholm'de Apec tarafından Li Benda Keskesorê ("Gökkuşağını Beklerken") adıyla roman olarak basıldı. Türkiye baskısı 2019'da çıktı.[4] Alakom'a göre roman, Os'un, yani Hacı Osman Efendi'nin (1810–1868) yaşamını anlatır ve "Mala Osikê"nin doğuşuyla biter.[4] Bu nedenle 11. bölümdeki Eli ve Hecyehmed öyküsünün romana girip girmediği doğrulanamadı. Yıldız söyleşide romanın "çoğunun kurgu" olduğunu, yalnızca aileden bilinen olguların çevresinde örüldüğünü söyler.[3]

Yazının içeriği

İbiş Şewqî'nin odası

Bölüm, Osman Efendi'nin oğullarıyla açılır. İbiş Şewqî ile kardeşi Hemîd, babalarının deve kervanı ticaretini ve yaptırdığı cami ile mescitlerin bakımını sürdürür. İbiş Şewqî'nin ilk eşi Têrikî Bîcan Beg'in kızı Zeyneb Hatun'dur. Zeyneb ve iki oğlu art arda ölür. İbiş Şewqî daha sonra amcagilden "Xef'in, İsmail Ağa'nın [oğlu] Xef'in" kızıyla evlendirilir. Bu evlilikten doğan oğluna babasının adı verilir: Os (Osman).[1]

Babadan kalan oda kışın aşiret erkeklerinin toplandığı yerdir. Köye gelen dengbêjler kış boyunca orada tutulur. Yazara göre bu dengbêjlerin çoğu "eski Kürdistan'dan, Serhat tarafından" gelir. Feqiyê Teyran'ın şiirlerini okurlar, yanlarında Ehmedê Xanî'nin el yazması kitapları bulunur. Odada helva, pişmaniye, sobada kestane, kesilen hasta koyunun etiyle bulgur ve dövme yenir.[1]

Basikalı çoban Eli

Bir kış başı Basika köyünden 18 yaşında, kısa boylu, kızıl, çilli ve sarı gözlü bir delikanlı gelir. İş, çobanlık arar. Odada hizmetkârlık (paqij) yaparken İbiş Şewqî onun kim olduğunu sorar. Delikanlı "Basikalıyım, Xefur'un oğluyum" der: Ez ji Basika me, lawê Xefur! Mala Topo'dan Efdî Ağa onun bekâr olduğunu öğrenince ertesi gün onu evine çağırır. Efdî Ağa'nın evde kalmış üç kızı vardır.[1] Zengin bir kahvaltı sofrası anlatılır: çökelek (toraq), peynir, sacda kızarmış dolgulu ekmek, kavurma, Antep pekmezi ve ayran çorbası (şorba dêw).

Eli büyük kız Bod ile evlendirilir. Düğün bahara doğru davul zurnayla yapılır. Eli'nin yanında akrabası olmadığından köyün gençleri ona sahip çıkar. Bod akıllı ve güçlü bir kadındır. Eli'ye büyüklerin arasında nasıl davranacağını öğretir, odada uyuyakaldığında onu sırtında eve taşır. Kayınpederi ölünce Topo ailesinin bütün malı Eli'ye kalır.[1]

Berdel ve yükseliş

Bod'un çocuğu olmaz. Eli önce köyden genç bir kızla evlenir. Sonra Hecibram soyundan Hecmemed'in oğlu Hecyehmed'in kızı Fat'la evlenir ve karşılığında kendi kızı Elus'u Hecyehmed'e verir (berdel). Hecyehmed'in amcaoğlu Yîwiş Şewqî bu evliliğe karşı çıkar. Ona göre Eli hırslı, gözü doymaz ve "korkulacak" biridir. İki amcaoğlunun arası bozulur.[1] Eli, Bod'un öğüdüyle çevrenin zengin ve ünlü ailelerinden kızlar alır. Kırk yaşında "Eli Ağa" diye anılır. Evini bir Boşnak köyüne taşır ve eski hayatıyla bağını koparır. Hecyehmed'in kızı ikizlere gebeyken doğumda ölür. Köyde, Eli'nin onu şehirdeki hastaneye götürmediği konuşulur. Elus'un büyük oğlu Meh ise cirit oyununda aşirette rakipsiz bir delikanlı olur.[1]

Devlet ağalığı ("Axatiya Eliyî Xefur")

Osmanlı devleti, Kargalılı "Türkmen beyi" Hatiboğlu aracılığıyla Hecyehmed'i Engürü'ye (Ankara) çağırır. Hatiboğlu'na göre "devlet Almanların yardımıyla yeniden teşkilatlanıyor". Bu çevrenin Kürtlerini yönetecek biri aranmaktadır. Hatiboğlu, okumuş ve dindar olduğu için Hecyehmed'i önermiştir. Hecyehmed'e "mühür, sancak ve tuğ" verilecek, o da "yedi köye ağa, bey" olacaktır. Görev vergi toplamayı, savaşta asker toplamayı, İstanbul'a koyun ve at göndermeyi ve kapıda silahlı adam beslemeyi gerektirir. Hecyehmed savaşçı değil, "hacı ve hocalardan oluşan" bir aileden gelir. Yine de "Hay hay beyim! Devletin emri başım üstüne!" diye kabul eder.[1]

Vilayet binasının önünde, "Abdi Bey" diye anılan vali yaklaşık yüz kişiye görevlerini anlatır. Topluluk Kurmanclardan, Türkmenlerden, Çerkezlerden, Tatarlardan, Nogaylardan, Rumlardan ve Ermenilerden oluşur. Her birine mühür ve İstanbul'dan gelen bir hilat verilir: yeşil ipek üzerine üç beyaz hilal işlenmiş bir sancağa sarılı hançer. Hecyehmed'in dönüşü Mikaîlîleri gururlandırır. Rutan, Basika, Canbeg, Sewêd [?], Şêxbizinî, Reşî ve Zirkî topluluklarının büyükleri koyun hediyeleriyle gelip biat eder.[1] Yazının Rişvan bakımından tek doğrudan verisi budur: reşîya (Reşîler) çevredeki aşiretler arasında, Mikaîlî ağasına biat edenlerden biri olarak sayılır. Hipotez (kurmaca anlatı)

Altı ay sonra Hecyehmed bunalır. Kimse İstanbul'a askere gitmek istemez. Giden ya hiç dönmez ya da 15–20 yıl sonra döner. Halk, oğulları yerine başkası gönderilsin diye koyun getirir. Sonunda hep garip ve yoksullar gönderilir. Dindar Hecyehmed rüşveti reddeder ve vilayete şikâyet edilir. Hatiboğlu'na görevi bırakmak istediğini söyler. Yerine damadı ve kayınpederi Eli'yi önerir: "Damadım Gaffuroğlu Ali bu işi yapabilir!" Eli'nin rüşvet alacağını ve haksızlığı rahatça yapacağını bilmektedir. Eli o gece Haymana ve Ankara Ermenilerinin yaptığı şarapla şenlik yapar. Hecyehmed ise amcaoğlu İbiş Şewqî'nin uyarısını hatırlar ve sabaha kadar kâbus görür.[1]

Kişiler ve tarihî karşılıkları

Romanın kişileri, Fikret Yıldız'ın 2023'te yayımladığı Mikaila monografisindeki aile ve mezar taşı bilgileriyle karşılaştırıldı. Monografi arşiv belgeleri, mezar taşları ve aile anlatılarına dayanır. Eşleşmelerin çoğu açıktır. Bazı akrabalık dereceleri ise romanda değiştirilmiştir.

Romandaki ad Romandaki rol Yıldız 2023'teki karşılık Değerlendirme
Osman Efendi Cami yaptıran büyük ata Hacıibrahimzade H. Osman Efendi (1810–1868). 1842'de Mikaila'da ilk camiyi yaptırır[7] Kesin
İbiş / Yîwiş Şewqî Osman Efendi'nin oğlu İbiş Şevki (1850–1891)[8] Kesin
Zeyneb Xatun, Bîcan Beg'in kızı Têrikî ilk eş Mezar taşı: "Bican kerimesi İbiş Şevki Efendi eyali Zeyneb", ölümü 1287 (1870/71)[9] Örtüşür. Taştaki "iki nefer evladımı terk eyledim" sözü çocukların ondan sonra yaşadığını düşündürür. Roman ise çocukları da öldürür (!)
Xef'in kızı (10. bölümde Gewr) İkinci eş Abdulgaffur/Xefo kızı Gewrê[8] Kesin
Os (küçük) İbiş Şewqî'nin oğlu Osık / H. Osman Yıldız (1880–1962)[8] Kesin
Elî, Elîyê Xefur, "Gaffuroğlu Ali" Basikalı çoban, sonra ağa Hasan oğlu Ali / Alişer, Alişir Ağa (1839–1907). Bazıka/Timurözü'nden "yalnız başına" gelmiştir. Ailesine "Abdulgaffuroğulları" denir. 1851 köy listesinde adı yoktur[10] Muhtemel
Hecyehmed Devletten görev alan Hecibram Hacıibrahimzade H. Mehmet oğlu Hacı Ahmet (Yıldırım). Doğumu 1855; ölümü s. 26'da 1917, s. 110'da 1918 (!)[11][12] Kesin
Elus Eli'nin kızı, Hecyehmed'in eşi Alişer Ağa'nın kızı Elife (Elus, 1859–1915)[12] Kesin
Fat (Hecyehmed'in kızı), Eli'nin eşi Berdel Alişer'in eşi H. Ahmet'in kız kardeşi Zelx (Zeliha)'dır. H. Ahmet'in kızı Fat başka biriyle evlenir[13][12] Kurmacada kız kardeş, kıza dönüştürülmüş
Doğumda ölen, ikizlere gebe kadın "Hecyehmed'in kızı" Zelx "ikizlere hamileyken doğumda vefat ediyor"[13] Olay örtüşür, akrabalık derecesi değişmiş
Meh, cirit ustası torun Elus'un büyük oğlu H. Ahmet'in Elife'den oğlu Mehmet. Genç yaşta öldüğü aile anlatısında geçer (ayrıntı mahremiyet gereği verilmemiştir)[12] Sözlü rivayet (kitapta aile anlatısı)
Hatiboxlu, Kargalılı "Türkmen beyi" Devletin aracısı "Kargalılı Hatiboğlu (Kara) Mustafa Bey/Efendi", Haymana müstantiki (sorgu hâkimi)[11][12] Unvan değiştirilmiş
Vali "Abdi Beg" Ankara valisi Abidin Paşa, 1886–1894 Ankara valisi[11] Muhtemel
Efdî Ağa (Efdîyê Topo), Bod Eli'nin kayınpederi ve ilk eşi Doğrudan karşılığı bulunamadı. Köyde "Topo" lakaplı bir aile vardır[14] Doğrulanamadı

10. bölümün sonundaki soy özeti de aynı çizgidedir. Hemîd'in, Eliyê Xefur'un kızıyla evliliğinden iki oğlu olur. İkisi de birinci "Cihan harbinde" ölür ve Eskişehir Sarıçalı'da gömülüdür.[15] Yıldız'ın kitabına göre de Hamit, Alişir Ağa'nın kızı Merê ile evlenmiştir. Oğulları Abdullah ve Mustafa Birinci Dünya Savaşı'nda askere alınmış, ölüm belgeleri Eskişehir Sarıçalı hastanesini göstermektedir.[16] Bu bağımsız iki ifade "Elîyê Xefur = Alişer Ağa" eşleşmesini güçlendirir. Muhtemel

Dönem

Metin bir tarih vermez. Kişilerin yaşam tarihleri ve iç işaretler olayları 19. yüzyılın son çeyreğine yerleştirir:

  • Os'un (H. Osman Yıldız) doğumu 1880'dir.[8] Bölüm bu doğumdan sonra başlar.
  • "Devletin Almanların yardımıyla yeniden teşkilatlanması", Osmanlı ordusuna 1880'lerde gelen Alman askerî heyetlerini çağrıştırır. Bu, romanın kendi göndermesidir.
  • Yıldız'a göre Hacı Ahmet, Ankara Valisi Abidin Paşa döneminde Haymana müstantiki Kargalılı Hatiboğlu Mustafa Bey'in yardımcısı olmuş, sonra mazeret bildirerek ayrılmıştır. Yerine eniştesi ve kayınpederi Alişer kaza encümeni üyesi atanmıştır.[11] Romandaki "ağalık devri", bu idarî görev değişiminin kurmacaya aktarılmış biçimi olarak okunabilir. Muhtemel

Yıldız, Alişer'in görev yılları için iki ayrı tahmin verir: s. 26'da 1875–1895, s. 65'te 1880–1895.[11][13] Abidin Paşa'nın valiliği ise 1886–1894'tür (!). Romandaki olaylar bu nedenle yaklaşık 1886–1895 arasına düşer (H).

Mikaîlî ağzının dil özellikleri

Yazar romanı bilinçli olarak köyünün ağzıyla yazdığını söyler. Ona göre bu ağız Kurmancînin "300 yıl önceki karakterini" daha iyi korur.[3] Aşağıdaki tablo bölümdeki başlıca biçimleri standart Kurmancî karşılıklarıyla verir.[1]

Mikaîlî biçim (metinde) Standart Kurmancî Türkçe Özellik
xu (birayî xu) xwe kendi /xw/ > /x/
Xadê, xadî, xadan Xwedê, xwedî, xwedan Tanrı, sahip ünlü değişimi
wû, biwû, hewû, diwû, rawû, mawû bû, bibû, hebû, dibû, rabû, mabû idi, vardı, kalktı… ünlüler arasında /b/ > /w/
kiriwû, hatiwûn, çekiriwûn kiribû, hatibûn, çêkiribûn yapmıştı, gelmişlerdi miş'li geçmişte -iwû
biwe, biwêje, biwîni, siwê bibe, bibêje, bibîne, sibê olsun, desin, görsün, sabah /b/ > /w/
xerîw, xeraw, şeraw, sebew, nesîw, kawûs, ezew xerîb, xirab, şerab, sebeb, nesîb, kabûs, ezeb garip, bozuk, şarap, sebep, nasip, kâbus, bekâr alıntılarda da /b/ > /w/
Yîwiş Îbiş İbiş (ad) /b/ > /w/ ve başta /y/
bi … va zewicî, ji wan ra, di odê da bi … re, ji wan re, di odê de ile, onlara, odada edatlarda va / ra / da
navî bavî xu, lawî Osman Efendi navê bavê xwe, lawê … babasının adı, oğlu eril izafette -î
dengbêjik, tiştik, gavik, zewacik dengbêjek, tiştek, gavek, zewacek bir dengbêj, bir şey… belirsizlik eki -ik
biki, diwi, diwêji bike, dibe, dibêje yapsın, olur, der sonda -e > -i
E … biki, ew ê … dî, tu yê … biwe dê … bike, ew ê … bide, tu yê … bibî yapacak, verecek, olacaksın gelecek zaman e/ê
bira bila -sın (istek) /l/ > /r/
limê, desmê nimêj, destnimêj namaz, abdest /n/ > /l/
hendu, hendî êdî artık yerel sözcük
nika, çito, wakîna niha, çawa, wisa şimdi, nasıl, öyle yerel sözcük
hîn, hînik, hinkî hin, hinek, hinekî bazı, biraz –
gî, giştik gişt, hemû hepsi –
çex kirin zivirandin, vegerandin çevirmek, geri çevirmek yerel sözcük
xenzur xezûr kayınpeder /n/ türemesi
işk(î) (li işkî digerya) kar, îş iş Tr. iş + -ik
yarmetî, temsilkar, teşkilat, avahiya wilayetê, tebaa alîkarî, nûner, rêxistin yardım, temsilci, teşkilat Türkçe/Osmanlıca alıntılar

Yerel çobanlık ve gündelik yaşam sözcükleri de dikkat çeker: gom (ağıl), kavir (toklu), toraq (çökelek), mot (pekmez), şorba dêw (ayran çorbası), dev û zirne (davul zurna), paqij (hizmetkâr). Romanın kitap baskısında bir Mikaila sözlükçesi bulunduğu bildirilir.[4] Bu inceleme için o sözlükçe görülmedi. Bu yüzden çorrîn, kizêrake, juni, şaxzûnî ve sewêd sözcükleri çözülemedi.

Kaynak eleştirisi / değerlendirme

  • Tür. Metin bir romandır, tarih anlatısı değildir. Yazar romanın "çoğunun kurgu" olduğunu kendisi söyler.[3] Diyaloglar, iç sesler ve sahneler bu nedenle tarihsel veri sayılmamalıdır. Yine de adlar, akrabalık ilişkileri ve bazı olaylar Yıldız'ın arşiv ve mezar taşına dayanan monografisiyle büyük ölçüde örtüşür. Roman, köydeki aile hafızasının edebî biçimi olarak değerlidir. Sözlü rivayet
  • Kurmaca değişiklikleri. Alişer'in eşi Zelx kitapta Hacı Ahmet'in kız kardeşidir. Romanda ise Hecyehmed'in kızı Fat olur ve ilişki bir berdele dönüşür. Hacı Ahmet'in müstantik yardımcılığı, romanda "yedi köyün devlet ağalığı"na çevrilmiştir. Kargalılı Hatiboğlu kitapta müstantiktir, romanda "Türkmen beyi" olur.[11][12]
  • İç kronoloji (!). Romanda Eli, Os'un 1880'deki doğumundan sonra 18 yaşında köye gelir. Oysa Alişer Ağa 1839 doğumludur ve kızı Elife (Elus) 1859'da doğmuştur.[12][10] Alişer'in adının 1851 köy listesinde bulunmaması ve kızının 1859 doğumlu olması, Mikaila'ya gelişinin 1850'lere düştüğünü düşündürür (H). Hipotez Romandaki sıralama zamanı sıkıştırmıştır.
  • Konuşmacı hatası [sic]. s. 62'de "Damadım Gaffuroğlu Ali bu işi yapabilir!" sözü "Hatiboxli bersivand" diye Hatiboğlu'na verilir. Bağlam gereği konuşan Hecyehmed olmalıdır, çünkü Eli onun damadıdır. Hemen sonraki cümle yeniden "Hatiboxli got" diye başlar.[1]
  • Sancak, tuğ ve bayrak. Romanda verilen hilat "yeşil ipek üzerine üç beyaz hilalli Osmanlı sancağı"dır. Osmanlı'nın resmî bayrağı ise 1844'ten itibaren kırmızı zemin üzerine beyaz ay-yıldızdır. Üç hilalli tasvirler bazı kaynaklarda görülür.[17] TDV İslâm Ansiklopedisi tuğu Osmanlı'ya tabi beylere verilen bir "yetki ve rütbe alâmeti" olarak tanımlar.[18] 1880'lerde bir köy ağasına mühürle birlikte tuğ ve sancak verildiği bu inceleme sırasında doğrulanamadı. Motif büyük olasılıkla edebî ya da sözlü hafızadan gelir. Hipotez
  • Askerlik ve rüşvet. "Askere giden 15–20 yıl sonra döner" sözü ve yoksulların yerine gönderilmesi, Orta Anadolu Kürt hafızasında yaygın bir temadır. Belgeyle doğrulanmadı. Sözlü rivayet
  • Kargalı ve Rişvan. Romanda Hatiboğlu'nun köyü Kargalı bir "Türkmen beyi"nin yurdu gibi sunulur. Suat Dede'nin tezine dayanan Kargalı sayfasına göre ise 1859'da bu köyde Rişvan haneleri kayıtlıdır. İki bilgi birbirini dışlamaz. Kargalı karma bir köy olabilir. Hatiboğlu ailesinin kökeni doğrulanamadı.
  • Aşiret listesi. Hecyehmed'e biat eden topluluklar arasında reşîya (Reşîler, yani Rişvan), canbega (Canbegan), şexzinîya (Şêxbizinî), zirkîya, ruta ve basika sayılır. Bu liste Polatlı–Haymana çevresinin aşiret bileşimini yansıtır. Yıldız da Zirkî, Rutan ve Bazikî adlarını aşiret olarak anar.[19] Liste kurmaca bir sahnede geçtiği için tarihsel bir biat kaydı sayılamaz. Hipotez
  • Boşnak köyü. Eli'nin evini taşıdığı "Boşnak köyü"nün adı verilmez. Yıldız'a göre Alişir Ağa, encümen üyeliği sırasında (tahminen 1880–1895) Ördekgölü köyünde oturmuştur.[13] Romandaki köyün Ördekgölü olması bir hipotezdir. Ördekgölü'nün Boşnak köyü olup olmadığı doğrulanamadı. Hipotez
  • Ermeni şarabı. "Haymana ve Engürü Ermenilerinin yaptığı şarap" ifadesi bölgedeki gayrimüslim nüfusa bir göndermedir. Yıldız, Haymana'nın ilk belediye başkanının yerli bir Rum (Topal Petro) olduğunu yazar.[11] Haymana'daki Ermeni varlığı bu inceleme sırasında doğrulanamadı.

Ayrıca bakınız

Düzeltme (18.10.2026): Karşılaştırma tablosu tarih ve olay düzeyinde tutulmuştur; aile içi bir ölüm ve sonrasındaki husumete ilişkin ayrıntı mahremiyet gereği çıkarılmıştır.

Kaynakça

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Dr. Mikaîlî, "Sîyarê Têrika –11", Bîrnebûn 68 (2017), s. 56–62.
  2. ↑ Fikret Yıldız, Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı, İstanbul: Seksek, 2023, s. 11 (yazar tanıtımı).
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Seyîdxan Kurij, "Li gel Dr. Fikret, di derbarê roman wî ya 'Li benda Keskesorê' de, kurdên Anatolî û kovara 'Bîrnebûn'ê de, sohbetek", Netewe (portal.netewe.com), 2020 [?] (Vate için yapılan söyleşi), erişim 5 Ekim 2026.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Rohat Alakom, "Romanek ji edebîyata kurdên Anatoliyê: Li Benda Keskesorê", Bîrnebûn 88 (2024), s. 63–70; birnebun.eu'da yeniden yayımlandı, erişim 5 Ekim 2026.
  5. ↑ "Sîyarê Têrika", Fikret Yıldız (Dr. Mikaîlî), birnebun.eu, erişim 5 Ekim 2026.
  6. ↑ 6,0 6,1 Bîrnebûn 58–68 (2014–2017), dergi sitesindeki sayı PDF'leri (birnebun.eu, "Hejmarên kovarê"), erişim 5 Ekim 2026.
  7. ↑ Yıldız 2023, s. 51, 99–101.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Yıldız 2023, s. 102.
  9. ↑ Yıldız 2023, s. 61.
  10. ↑ 10,0 10,1 Yıldız 2023, s. 128.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 Yıldız 2023, s. 26.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 Yıldız 2023, s. 110.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Yıldız 2023, s. 65.
  14. ↑ Yıldız 2023, s. 93, 154, 162.
  15. ↑ Dr. Mikaîlî, "Sîyarê Têrika –10", Bîrnebûn 67 (2017), s. 27 vd. (özet bölümün sonunda).
  16. ↑ Yıldız 2023, s. 100.
  17. ↑ Vikipedi, "Osmanlı bayrakları", erişim 5 Ekim 2026 (1844 resmî bayrağı; üç hilalli tasvir).
  18. ↑ "Tuğ", TDV İslâm Ansiklopedisi, erişim 5 Ekim 2026.
  19. ↑ Yıldız 2023, s. 71.
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Sîyarê_Têrika_–11_(Bîrnebûn_68,_2017)&oldid=35439" sayfasından alınmıştır