Orta Anadolu Kürt Köylerinde Sözlü Tarih Görüşmesi: Yöntem, Soru Seti ve Etik İlkeler

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden

Orta Anadolu Kürt köylerinde sözlü tarih görüşmesi, Ankara, Konya ve Kırşehir arasındaki Kürt köylerinde yaşlılarla yapılacak görüşmelerin nasıl hazırlanacağını, kaydedileceğini, arşivleneceğini ve yayımlanacağını ele alan bir yöntem makalesidir. Makale "500 araştırma konusu" dizisinin 15. konusudur. Önce kaynaklarımızdaki eski görüşme uygulamalarını değerlendirir, sonra bir soru seti ve etik ilkeler önerir. Üç katmana dayanır:

  1. bu wikinin kaynak kaydı ve çalışma dosyaları: 11 görüşme uygulaması, 24 sözlü tanıklık–belge karşılaştırması, 13 soru listesi ya da form, 19 tekrar eden anlatı teması;
  2. Bîrnebûn dergisinin 94 sayısının taraması: 38 görüşme ya da sözlü anlatı metni ve 2002'de yayımlanmış iki soru yönergesi;
  3. sözlü tarih yöntemi, Kürt sözlü geleneği ve Türkiye hukuku üzerine web ve akademik literatür: 71 kayıt; bunların 53'ünün künyesi birincil kayıtta görüldü, 11'i yalnız başka atıflardan biliniyor, 7'si doğrulanamadı ve kullanılmadı.

Kısa sonuç. Kaynaklarımızda görüşme dilini, kayıt türünü, kaydın saklandığı yeri ve rıza bilgisini birlikte veren tek bir çalışma yoktur. En iyi künyeyi Söylemez verir: gün, köy, anlatıcının adı ve doğum yılı.[1] En zayıf künye Dede'dedir; dipnotlarda yalnız "Haymana, 2011" yazar.[2] Bölgede uygulanmış ve metni elimizde olan tek soru formu, Ağralı'nın 1983–84'te Kırklar Yaylası'nda hane başkanlarına sorduğu 38 soruluk formdur.[3] Bîrnebûn 17 (2002) 50 soruluk Kurmancî bir anket yayımlamış, ama yanıtlar dergide hiç basılmamıştır. Ankette parti tercihini soran bir soru vardır; ona eşlik eden köy listesi de isyanlara katılanları ve karakolu sorar.[4][5] Derginin 94 sayısında rıza, anonimleştirme ya da geri çekme hakkı üzerine tek bir açık beyan yoktur. Kesin Dede, anlatıcıların büyüklerinden duyduklarını kendi okumaları ve amatör araştırmacıların yazdıklarıyla karıştırdığını gösterir.[6] Henige bu duruma geri besleme (feedback) der: basılı anlatı sözlü geleneğe geri sızar.[7] Bu yüzden her bilgi için bir "bilgi kaynağı" alanı ve bir kontrol sorusu önerilir. Aşiret aidiyeti, KVKK m. 6'ya göre etnik kökeni ima eden özel nitelikli kişisel veridir. m. 28/1-c'deki tarih ve bilim istisnası koşulludur; sınırsız bir izin değildir.[8] Aşağıdaki soru seti ve etik ilkeler bu wikinin önerisidir; hukuki görüş değildir. Hipotez

Sözlü tarih, sözlü gelenek ve aile rivayeti

Vansina iki şeyi ayırır. Sözlü tarih, anlatıcının kendi yaşadığını ya da gördüğünü anlatmasıdır. Sözlü gelenek ise kuşaklar boyu aktarılan anlatıdır.[9] Bir yaşlı 1950'lerdeki kadastroyu anlatıyorsa bu sözlü tarihtir. "Dedemizin dedesi Viranşehir'den geldi" diyorsa bu sözlü gelenektir. Portelli'ye göre "yanlış" bir tarih de veridir; anlatıcı için neyin önemli olduğunu gösterir.[10] Henige, kuşak sayımıyla tarihlemenin ve ara kuşakları düşüren soy listelerinin zaaflarını gösterir.[11] Bizim kaynaklarımızda bunun açık bir örneği var. Akrabalık dereceleri net hatırlanır, ama geliş tarihi "200–300 yıl önce" gibi yuvarlak bir sayıyla verilir.[12] Kesin

Kaynaklarımızda önceki görüşme uygulamaları

Çalışma Görüşmeci → anlatıcılar Yer ve zaman Dil Kayıt Rıza Tanıklık nasıl denetlendi
Dede 2011 (K01) Dışarıdan gelen akademisyen → erkek yaşlılar; dipnotlarda altı ad Haymana, Kerpiç, Tepeköy; yalnız "2011" Belirtilmemiş Belirtilmemiş Söz yok; adlar açık Arşivle karşılaştırılmış; anakronik anlatılar ayrılmış
Yıldız 2023 (K05) Köyün içinden yazar → aile büyükleri; ölmüş anlatıcılar yaşam yıllarıyla Mikaila; tarih yok. Bir kaset: Bursa, 4 Ağustos 1981 Kurmancî anlatı, Türkçe yazım Bir kaset; döküm yazarın Beyan yok Mezar taşı ve kitabelerle karşılaştırılmış; döküm belirsizliği yazılmış
Ağralı 1984 (K08) Köyün içinden antropoloji öğrencisi → bütün hane başkanları; kuruluş için yaşlılar Kırklar ve Tavşançalı, 1983–84 Yazılmamış; rapor Türkçe 38 soruluk form; elle döküm Beyan yok; hane başkanları ekte adla Çok kişiyle konuşulmuş, iki tutarlı anlatıcı esas alınmış; kuşak hesabı yapılmış
Söylemez 2019 (K10) Akademisyen → muhtar ve yaşlılar; doğum yılları verilmiş Çiçekdağı 2014; Kulu, Cihanbeyli, Gölyazı, 15–16.05.2015 Belirtilmemiş "Röportaj"; tür yok Beyan yok Arşivle yan yana konmuş; olumsuz saha bulgusu da yazılmış
Reşi 2003 (K19) Yerel araştırmacı → kaynak kişiler, yaşam yıllarıyla Bulduk, Omera, Yeniceoba; yaklaşık 2000–2003 Belirtilmemiş Belirtilmemiş Beyan yok Yazar "sağlam bir tarihi kaynak bulamadım" diyor
Yasemin (K29) Yazar → köylüler ve İsveç'teki ilk göçmen kuşağı Stockholm 2019, 2022; aile bölümleri Belirtilmemiş Bir görüşme için "kayıt altına alınan" Beyan yok Farklı anlatımlar aktarılmış; kesin olmayan soy bağlarında ihtiyat
Alakom (Bîrnebûn 16, 31) Araştırmacı → İsveç'teki Orta Anadolu Kürtleri Stockholm, Uppsala, 2000–2005 Belirtilmemiş Belirtilmemiş Beyan yok Her görüşme kişi, gün ve yerle dipnotta
Mila Kara (Bîrnebûn 18) Yazar → akrabası olan bir yaşlı Kırşehir–Araplı; tarih yok Türkçe (yazar Kürtçeyi yeterince bilmediğini yazıyor) Bant kaydı Dolaylı: "düşünmeden kabul etti" Okurdan teyit ve düzeltme istenmiş
Ayşe Yıldırım (Bîrnebûn 21) Kadın antropolog, bölgenin içinden → Şêxbizin ve Reşwan köyleri Haymana; tarih yok — — Resmî izin ve köylülere zarar gelmeyeceği güvencesi anılıyor İki anlatı varyantı yan yana

[2][13][3][1][14][15][16][17][18][19]

  • Eksik künye. Hiçbir çalışmada görüşme dili, kayıt türü, arşiv yeri ve rıza birlikte verilmez. Bizim kendi yaptığımız ve kaydettiğimiz bir görüşme de henüz yoktur; bütün tanıklıklar yayınlardan alınmıştır. Kesin
  • Cinsiyet. Dede ve Söylemez'de adı geçen anlatıcıların hepsi erkektir. Oysa Dede, ziyaret ettiği köyde yaşlı kadınların Türkçeyi bilmediğini ya da zor konuştuğunu yazar.[20] Kadın anlatıcılar yalnız köy kitaplarında (K05, K29) adlarıyla geçer.[13] Bu, dil ve cinsiyet yanlılığı riskidir. Muhtemel
  • İçeriden araştırmacı. Ağralı kendi kasabasında kapı kapı dolaşamadığını, yakından tanındığı yaylada ise sorularına rahatça yanıt aldığını yazar.[3] Ayrıntılı değerlendirme için bkz. Bir Köy Çocuğunun Antropolojisi: Kırklar Yaylası Araştırmasının Doğuşu (1984).
  • Döküm belirsizliği. Yıldız, kaseti çözerken bazı yerlerin tam anlaşılamadığını açıkça yazar. Bu, bütün dökümlerde tutulması gereken bir nottur.[13]

Sözlü tanıklık ve arşiv

Aşağıdaki seçme örnekler hem doğrulanan hem de çürütülen tanıklıkları gösterir. Çalışma dosyalarındaki 24 karşılaştırmanın dağılımı (bizim sınıflamamız) şöyledir: 9 uyumlu ya da doğrulanmış, 9 çelişkili, 6 çözülmemiş.

Tanıklık Karşılaştırılan belge ya da maddi kanıt Sonuç Etiket
Kerpiç'in ilk ağası Köse Osman'dı (anlatıcı, Haymana 2011) NFS.d 1784 (1859): "Hacı İbrahim oğlu Köse Osman, aşiret hanedanından" Doğrulandı; ad arşivde bulundu. Belge Dede'den aktarılmıştır Kesin
Kerpiç'te devecilik yapılırdı, Tuz Gölü'nden tuz taşınırdı NFS.d 1784: Haymanateyn'deki 457 Rişvan hanesinin 81'i deveci Uyumlu. Mesleğin 1960'lara kadar sürmesi sözlü kalıyor Kesin / Sözlü rivayet
1871–75 kıtlığında Çukurova'ya gidildi, bir kısmı döndü Kıtlık göçleri üzerine ikincil bir çalışma Uyumlu, ama karşılaştırma ikincil kaynakla Muhtemel
Göçün nedeni Bedirhan isyanıydı Rişvan konfederasyonu 19. yüzyıl başında, isyandan önce Orta Anadolu'daydı Çelişki: anakronik. Dede'ye göre okumalardan gelen bilgi Sözlü rivayet
"Hepimiz sistemli sürgünle geldik" (Dede'nin anlatıcıları) Mikaila'da "kimse iskândan söz etmezdi"; arşivde zorlamalı iskân var İki sözlü külliyat birbiriyle çelişiyor. Anlatının sonradan yeniden biçimlenmiş olması olası Hipotez
Mikaila: "Viranşehir'den geldik"; Ağrı ya da Van'dan söz edilmezdi 17. yüzyıl sonu–18. yüzyıl başında Reşwan'ın Rakka çevresinde iskânı Uyumlu. Yer adı belleği güçlü Muhtemel
"1855'te Doğu Beyazıt'tan Haymana'ya göç" (Uçak; yazılı bir yerel tarih iddiası, sözlü değil) Mikaila mezarlığında 1257, 1258, 1259 (1841–43) tarihli üç taş ve 1258 tarihli cami kitabesi Çürütüldü. Köy 1855'ten önce yerleşikti Kesin
Ömeranlı Rumî 1261 (1845) yılında 10–15 haneyle kuruldu (anlatıcı, 1983) Aynı çalışmada başka bir anlatıcının kuşak hesabı 1840 verir; 1847–48'de Ömeranlı oymağından 30 hane iskân edilir Süreç olarak uyumlu. "1845" sonradan yayınlarda belge gibi dolaşmıştır Sözlü rivayet / Kesin
Celikanlı oymağı (bellekte yok) 1847–48'de Celikanlı oymağından 100 hane iskân edilmiş; 2015 sahasında bu oymağa rastlanmamış Arşivde olan bir grup bellekte yok Kesin
Heci Buxurci'nin başı kesildi, Haymana'da teşhir edildi (basın röportajı) Reşi'ye göre bu motif 1924'te öldürülen Mustafa Tozo'ya aittir; Heci teslim olmuş ve asılmıştır Motif kayması: anlatı bir kişiden ötekine geçmiş. Arşiv belgesi yok Sözlü rivayet

[21][13][22][23][3][24][14]

Ayrıntılar ve öteki karşılaştırmalar için bkz. Orta Anadolu Kürt Köy Mezarlıklarında Osmanlıca Mezar Taşı Kitabeleri ve Suat Dede Tezinde Sözlü Tarih Yöntemi.

Bîrnebûn'da sözlü tarih

17. sayının iki yönergesi (2002)

  • "Anket". Türkçe bir yönerge ve yanıt boşluklu 50 Kurmancî sorudan oluşur. Amaç "bölge toplumunun demografik yapısını … en küçük detayına kadar belgelemek"tir; 250'den fazla köyün kapsanması düşünülür. Yönergeye göre denek en az elli yaşında olmalı, sorulardan önce "ön Kürtçe diyalog" yapılmalı ve yanıtlar dergiye gönderilmelidir. Yaklaşık elli kişiyle bir deneme yapıldığı söylenir.[4] Kesin
  • Soruların çoğu kapalı uçludur: ad, sayı, yer. Köken yalnız iki soruda geçer. Biri ilk yerleşen aileyi sorar ("Siftê kîjan malbat li gund bi cî bû?", soru 30). Öteki akrabaların Antep, Urfa, Sivas ve Adıyaman'da olup olmadığını sorar (soru 48). Bu ikinci soru köken coğrafyasını önceden verir; yönlendiricidir.[4]
  • Soru 49 köyün çoğunluğunun hangi partiyi desteklediğini sorar. Yanıtın kime iletileceği, adın basılıp basılmayacağı yazılmamıştır. Form ana-baba, amca-dayı, muhtar ve bekçi adlarını da ister; yani üçüncü kişilerin verisi toplanır. Görüşmeci, tarih, yer ve kayıt aracı için alan yoktur.[4]
  • Köy tanıtım listesi. 24 maddelik bir köy monografisi şablonudur; görüşme yönergesi değildir. Kürtçe köy adı, kurucu aileler, mezar taşlarının yazılması, dengbêjler ve şecere gibi yararlı maddeler içerir. Ama isyanlara katılanları, siyasi partilere verilen oyu, karakolu ve "Kürdistanla ilişkileri olan aileleri" de sorar. Hiçbir koruma uyarısı yoktur.[5]
  • Bu iki çağrıya gelen yanıtların dergide yayımlandığına dair iz bulunamadı. Kesin

Görüşmeler ve metaveri

  • Dergide Orta Anadolu Kürtleri ya da onların diasporası hakkında en az 38 görüşme ya da sözlü anlatı metni vardır. Çoğu yaşlılarla yaşam öyküsü değil, sanatçı, yazar ve araştırmacılarla söyleşidir. Orta Anadolu'da yerinde yapılmış yaşam öyküsü ya da yerel tarih görüşmesi yalnız dokuz kadardır. Kesin
  • Ağırlık İsveç diasporasındadır. Altun Başaran 16–49. sayılar arasında en az 15 görüşme ya da anlatı derlemiştir; kendi dökümünü 2017'de verir. Anlatıcıların çoğunun artık yaşamadığını da yazar.[25]
  • Metaveri disiplini tek yazarda vardır: Alakom her görüşmeyi kişi, gün ve yerle dipnotta verir.[17] Kayıt aracı yalnız Mila Kara'nın görüşmesinde ("band kayıtları") geçer.[18] Kısaltma bir görüşmede açıkça belirtilir.[26] Bir söyleşide görüşmenin Türkçe yapılıp Kurmancîye çevrildiği not edilir.[27] Bir görüşmede anlatıcının lehçesi yerine Kurmancî kullanıldığı yazılır.[28]
  • Mistik Barlas görüşmesinde doğrudan bir aidiyet beyanı vardır: "Em ji aşireta Reşiyan in" (Reşiyan aşiretindeniz). Sayfada imza yoktur; görüşmecinin Altun Başaran olduğu yalnız onun sonraki dökümünden çıkar.[29] Sözlü rivayet
  • Dergide alan etiğine değinen tek metin Ayşe Yıldırım söyleşisidir. Yıldırım resmî kurumlardan izin almanın, köylüleri işin "kanunlara aykırı olmadığına ve onlara zarar gelmeyeceğine" ikna etmenin ve tek başına çalışan bir kadın araştırmacı olmanın güçlüğünü anlatır.[19] Karataş, doğum gibi konuları bir erkeğin derlemesinin zor olduğunu, bu yüzden kadın bir meslektaşından yardım istediğini söyler.[30]
  • Kaynak kişiye en açık saygı kuralı müzik derlemesi için yazılmıştır: anonim parça anonim diye yazılmalı, kaynak kişi gösterilmelidir.[31]

Sorunlar

  • Mahremiyet. Bir görüşme dizisinde çocuk yaşta evlilik anlatıları tam ad ve köyle yayımlanmıştır.[32] Kuma ve berdel anlatıları da adla basılmıştır.[33] Bir müzik söyleşisinde yakın tarihli bir aile içi ölüm köy ve aile ipucuyla anlatılır.[34] Bir görüşmede çocuğunu kaybetmiş bir anlatıcıya duygusal ve siyasi yükü ağır bir soru sorulur.[35] Bu wikide bu kişilerin adları bilerek verilmemiştir.
  • Anonimleştirme. Tek örnek, bir görüşmede anlatıcının yalnız baş harfleriyle anılmasıdır.[36] Aynı görüşmede görüşmeci kendi yorumunu yanıtın yerine koyar.
  • Yönlendirme. Mila Kara bildiklerini sorunun içinde söyler ("…duymuştum").[18] Bazı söyleşiler övgü sorularıyla başlar.
  • Adsız topluluk tanıklığı. 1997'de Kulu köylerinin "180–190 yıl" önce kurulduğu, adı verilmeyen "yaşlı ve ileri gelenler"e dayanarak yazılır.[37] Sözlü rivayet
  • Ses kayıtlarının yeri. Hiçbir görüşmenin kaydının nerede saklandığı söylenmez. 2025'te bir yazar bir dengbêjlik ve sözlü tarih arşivi önerir; yöntem ve etik içeriği yoktur.[38]

Yöntem

Hazırlık

  • Arşiv yeri görüşmeden önce seçilir. Onam metni, erişim düzeyleri ve kayıt numarası şeması hazırlanır.[39]
  • Köy için önce yazılı veri toplanır: temettuat, salname köy cetveli, NFS.d iskân ve tahrir kayıtları, mezar taşları. Sorular bu verilere göre hazırlanır, ama anlatıcıya gösterilmez.
  • Görüşmeden önce kısa bir ön görüşme yapılır. Kadın anlatıcılar için kadın görüşmeci ve ayrı oturum seçeneği sunulur.[30][40]
  • Aile içi görüşmede "bunu zaten biliyorsun" etkisi olur. Mümkünse dışarıdan ikinci bir görüşmeci de katılır.[41]

Kayıt standardı

  • Ses sıkıştırılmamış PCM WAV olarak kaydedilir: 44,1 kHz/16 bit ya da 48 kHz/16 bit. MP3 ve tescilli biçimler kullanılmaz. Harici mikrofon tercih edilir. Her dosyanın benzersiz bir numarası olur; kayıt birden çok harici diske yedeklenir.[42] Arşiv düzeyi değerler için IASA-TC04 temel alınabilir; değerleri bu çalışmada metinden okunmadı.[43]
  • Önerilen dosya adı: RSW-SG-2026-001_köykodu_tarih.wav. Video yalnız ayrı onam varsa çekilir.

Metaveri

Bu wikinin çalışma kurallarındaki görüşme tablosu aşağıdaki gibi uluslararası alanlara eşlenir. Son dört satır eksik olan ve eklenmesi önerilen alanlardır.

Bizim alan Dublin Core (DCES 1.1) OHMS indeksi Not
Görüşülen kişi contributor (anlatıcı) — Anonimse takma ad; anahtar ayrı ve kapalı dosyada
Doğum yılı yerel alan — Yayında yaş aralığı yeterli
Köy coverage GPS (3. düzey) Kürtçe ad ve resmî ad ayrı değer
Aile / lakap subject anahtar kelime Yaşayanlar için yayın izni gerekir
Ana dil language (kmr, tur) — Görüşme dili ayrıca yazılır
Görüşme tarihi; kayıt türü date (ISO 8601); type, format (audio/wav) —
Ana konular subject, description bölüm başlığı, özet Soru seti kodları (S1–S15) anahtar kelime olur
Görüşmeci contributor (görüşmeci) — Yeni alan
Kimlik identifier — Dosya adıyla aynı
Onam ve erişim düzeyi rights — açık / yalnız araştırmacı / kapalı (yıl)
Bilgi kaynağı yerel alan kısmi döküm kendisi yaşadı / gördü / kimden duydu / basılı ya da internet

[44][45]

Bilgi kaynağı alanı ve kontrol sorusu

Her bilgi için kimden ve nasıl öğrenildiği ayrı yazılır. Geliş, kuruluş ve tarih sorularından sonra şu kontrol sorusu sorulur: "Bunu kitapta, dergide veya internette gördünüz mü?" Bu alan geri besleme sorununa karşı tek pratik önlemdir.[7][6] Bölgede Bîrnebûn, Veger ve yerel siteler okunduğu için her "kesin tarih"in basılı bir kaynaktan dönmüş olabileceği düşünülmelidir. Örneğin Mikaila'da dergi 1997'de çıktıktan sonra Van ve Ağrı'dan pek çok kişi "biz de Mikailîyiz" diyerek yazara ulaşmıştır. Yazar, buna karşın büyüklerinin Ağrı ve Van'dan hiç söz etmediğini ayrıca not eder.[13] Yayının yeni bir köken anlatısı üretme riski böyle doğar. Hipotez

İki anlatıcı kuralı

Ağralı, köyün kuruluşu için birçok kişiyle konuşmuş, ama yalnız birbiriyle tutarlı iki anlatıcının bilgisini esas almıştır. Birinin verdiği yılı ötekinin kuşak hesabıyla karşılaştırmıştır.[3] Önerimiz şudur: bir kuruluş ya da geliş bilgisi en az iki bağımsız anlatıcıdan gelmedikçe tek anlatı olarak kaydedilir. 19. yüzyıl kuşakları da bir yazılı kayıt ya da bir mezar taşı gibi bağımsız bir dayanak bulunmadıkça hipotez kalır. Farklı anlatılar birleştirilmez, yan yana verilir. Çoğunluk görüşü azınlık anlatısını silmemelidir. Hipotez

Döküm (transkripsiyon)

  • Asıl belge sestir; döküm ondan türetilir.[46]
  • Kelimesi kelimesine bir döküm ve ayrıca okunur bir sürüm hazırlanır. Dil geçişleri işaretlenir. Anlaşılmayan yer zaman damgasıyla yazılır, örneğin [anlaşılmıyor 00:12:31].[47]
  • Kısaltma ve yumuşatma işaretlenir. Reşi'nin anlatıları "bir-iki derece aşağı çektiğini" söylemesi, işaretlenmesi gereken bir müdahaledir.[48]
  • Yapay zekâ ile ilk döküm kabul edilebilir, ama insan düzeltmesi şarttır.[47] Kurmancî bölümler mutlaka Kurmancî bilen biri tarafından kontrol edilir. Ses yurt dışındaki bir hizmete yüklenirse KVKK m. 9 kapsamına girer.[8]
  • Kurmancî metin ve Türkçe çevirisi yan yana verilir; çevirmenin adı yazılır.

Dil

Görüşme anlatıcının seçtiği dilde yapılır; çoğu yaşlı için bu Kurmancîdir. Yer adları, lakaplar ve akrabalık terimleri çevrilmeden, özgün biçimiyle korunur. Bîrnebûn 17'deki "ön Kürtçe diyalog" önerisi bu yönde ilk adımdır.[4] Mila Kara, Kürtçeyi yeterince bilmediği için görüşmeyi Türkçe yaptığını ve bunu bir kayıp olarak yaşadığını yazar.[18] Lehçe notu: Haymana'daki Şêxbizinî konuşurları için lehçe ayrıca not edilmelidir. Bir görüşmeci Şêxbizeynî ağzını bilmediği için görüşmeyi Kurmancî yapmış, anlatıcının kendi ağzı kayıtta kaybolmuştur.[28] Şêxbizinî metinleri dergide çevirisiz basılmıştır.[49]

Dengbêj ve kilam kaydı

Hamelink, dengbêj şarkılarının tarihsel bir derinliği olduğunu söyler. Hamelink ve Barış, kilamlarda sınırın, devletin ve aşiret çatışmalarının nasıl anlatıldığını gösterir.[50][51] Uyarı: Scalbert-Yücel ve Schäfers, bugünkü dengbêjliğin 2000'lerde kurumsal olarak yeniden üretilmiş bir miras olduğunu gösterir.[52][53] Bugün kaydedilen bir kilam eski biçimin aynısı sayılmaz. Her kilam için söyleyen, kimden öğrendiği, adı geçen kişiler ve yerler ve olay iddiası ayrı alanlarda tutulur. Adlar arşiv hedefi olarak listelenir. Hipotez

Arşivleme

Önerilen düzen üç katmanlıdır: (1) ana WAV dosyası ve metaveri şifreli yerel diskte; (2) döküm ve onam formları belge yönetim sisteminde, görüşme kimliğiyle eşleşmiş; (3) wikide yalnız erişim düzeyi "açık" olan alıntılar. Depo, imzalı anlaşmaların uygulanabileceği bir yer olmalıdır.[39] Hipotez

Soru seti

Sorular açık uçludur ve yönlendirmez. "Sürgün edildiniz, değil mi?" gibi sorular sorulmaz. Geliş nedeni sorulurken soruya "devlet" kelimesi konmaz. Kol ve oymak adları anlatıcıya kâğıtta gösterilmeden önce kendiliğinden saydırılır. Parti, oy ya da güncel siyaset sorusu yoktur.[46][41] Görüşme akışı: ön görüşme ve onam → S1 → S2–S4 → S5–S8 → S10–S13 → S9 ve S14 yalnız anlatıcı açarsa → kapanış. Bir oturumun 60–90 dakikayı geçmemesi önerilir; bu süre kaynaklarda sayıyla verilmez.

Kod Tema Açık uçlu sorular Arşivle kontrol hedefi
S1 Kişi ve aile Nerede, ne zaman doğdunuz? Annenizin ve babanızın aileleri nereden? Ailenizin Kürtçe adı ya da lakabı nedir, nereden gelir? Kaç kuşağı adıyla sayabilirsiniz? Nüfus kütüğü; aile belgeleri
S2 Köyün kuruluşu ve geliş Köyünüz nasıl kurulmuş? İlk gelenler kimlerdi, nereden gelmişler? Bunu ilk kimden duydunuz? Köyün eski yeri ve Kürtçe adı nedir? Kontrol: Bunu kitapta, dergide veya internette gördünüz mü? 1844–45 temettuat; NFS.d iskân ve tahrir defterleri; salname köy cetvelleri
S3 Geliş tarihi ve nedeni Dedenizin dedesi nerede doğmuş? Büyükleriniz buraya neden geldiklerini nasıl anlatırdı? Yolda nerelerde durmuşlar? Kuşak hesabı (bizim); BOA iskân kayıtları
S4 Aşiret, oymak, kol Köyde hangi oymaklar vardı? Bugün adı anılmayan oymaklar var mı? "Reşwan" ya da "Reşî" denince ne anlaşılır? Oymak listeleri (İMV 3088 vb.); NFS.d
S5 Konargöçerlik, hayvancılık, ticaret Büyükleriniz çadırda yaşamış mı? Yaylaların adları neydi? Sürüler, deve ve tuz ticareti nereye giderdi? Evlere ne zaman geçildi? Temettuat meslek sütunları; salnameler
S6 Toprak ve mera Kadastro ekibi köye ne zaman geldi? Mera ile tarla sınırı nasıl çizildi? Komşu köylerle sınır anlaşmazlıkları nasıl çözüldü? Tapu ve kadastro kayıtları
S7 Köyün önde gelenleri ve yönetim Köyün ilk ağası ya da beyi kimdi? Muhtarlık nasıl başladı? Köy odası nasıl işlerdi? Salname idare heyetleri; BOA; NFS.d (ör. Köse Osman)
S8 Askerlik, savaş, kıtlık, salgın Seferberlikte köyden kimler gitti, kaçı döndü? Kıtlık ya da salgın yıllarında ne yapılmış? Askerî kayıtlar; kıtlık yılları (1871–75)
S9 İnanç ve ziyaret yerleri (yalnız anlatıcı açarsa, ayrı onam) Köyde ziyaret yerleri var mıydı? Köye gelen ilk hoca kimdi? Cami kitabeleri; vakıf kayıtları
S10 Dil ve okul Evde hangi dil konuşulurdu? İlk okul ne zaman açıldı, ilk öğretmen kimdi? Okulda dil nasıl bir sorun olurdu? 1927 sayımı anadil tabloları; okul kayıtları
S11 Dengbêj, kilam, şîn, çîrok Köye dengbêj gelir miydi? Hangi kilamlar söylenirdi, kimden öğrendiniz? Kilamlarda hangi kişi ve yer adları geçer? (Kadınlarla ayrı oturum.) Adı geçen kişiler için BOA ve basın
S12 Mezarlık Köyün eski mezarlığı nerede? Yazılı taş var mı? Bir mezarın kime ait olduğu nasıl biliniyor? Mezar taşı kitabeleri
S13 Göç: kente ve Avrupa'ya Köyden ilk kim, ne zaman yurt dışına gitti? Arkasından kimler gitti? Gidenlerle bağ nasıl sürdü? Dernek kayıtları; diaspora çalışmaları
S14 Belge, fotoğraf, nesne Evde eski tapu, hüccet, nüfus tezkeresi ya da fotoğraf var mı? Taramamıza izin verir misiniz? (Ayrı izin.) Aile belgeleri
S15 Çatışma ve hassas olaylar (yalnız anlatıcı isterse; kapalı erişim seçeneği) Büyüklerinizden eşkıyalık ya da çatışma anlatıları duydunuz mu? Kimden duydunuz? BOA; dönemin basını

[9][11][3][4][54]

  • Ağralı'nın formundaki akrabalık ve kabile soruları ("Kimler akrabadan sayılır?", "Kabile ile akraba aynı şeyler midir?", "Yukarıya doğru soyunuzu sayar mısınız?") aynen tekrarlanırsa 40 yıllık bir karşılaştırma mümkün olur.[3] Formun ilk beş sorusu OCR'da okunmuyor; tarama görüntüsünden okunmalıdır.
  • Celikanlı örneğinde olduğu gibi arşivde olan bir oymak bellekte olmayabilir. S4'te unutulmuş adlar ayrıca sorulmalıdır.[24]
  • İyi bir açılış sorusu örneği bir köy kitabında vardır: "Amca bize eski zamanları ve ailemizi anlatır mısın?"[13] Kapanış sorusu: "Sormadığım ama anlatmak istediğiniz bir şey var mı?"

Etik ilkeler

No İlke Dayanak
E1 Görüşmeden önce yazılı ya da kayıtta sözlü bilgilendirilmiş onam alınır. Amaç, saklama yeri, erişim, yayın ihtimali ve geri çekme hakkı anlatılır. OHA; KVKK m. 10
E2 Onam üç ayrı işaretle alınır: kayıt, arşivleme, yayın. Onam telif devri değildir; telif ve kullanım izni ayrı maddedir. OHA
E3 Etnik köken, aşiret aidiyeti, din ve mezhep, siyasi görüş içeren bölümler için açık rıza ayrıca işaretlenir; anonimleştirme seçeneği sunulur. KVKK m. 6
E4 m. 28/1-c'deki tarih ve bilim istisnası sınırsız bir izin sayılmaz; özel hayat ve kişilik hakkı sınırı korunur. KVKK m. 28/1-c
E5 Kadın anlatıcılar için kadın görüşmeci ve ayrı oturum seçeneği sunulur. Schäfers 2023; Bîrnebûn 22
E6 Yayından önce anlatıcı ya da yakını dökümü gözden geçirebilir; düzeltme ve silme talebi kayda geçer. OHA; KVKK m. 11
E7 Yaşayan üçüncü kişilerin adı ve özel bilgisi yayında anonimleştirilir. Mevcut derlemelerden aktarımda da bu kural uygulanır. KVKK m. 28/1-c; bu wikinin kuralları
E8 Sözlü bilgi wikide her zaman "sözlü rivayet" etiketiyle verilir; arşivle doğrulanmadıkça "kesin" yazılmaz. Vansina 1985
E9 Üniversite projesi ya da TR Dizin dergisinde yayın hedefleniyorsa etik kurul onayı görüşmeden önce alınır. YÖK yönergesi; TR Dizin
E10 Ses dosyaları yurt dışındaki bulut ya da yapay zekâ hizmetlerine anlatıcının açık rızası olmadan yüklenmez. KVKK m. 9
E11 Topluluğa geri dönüş: kaydın bir kopyası anlatıcıya verilir; köy için bir sunum ya da kitapçık hazırlanır. Frisch 1990

[39][8][40][30][9][55][56][57]

  • KVKK ayrıntıları. Ses kaydı, ad, köy ve aile bilgisi kişisel veridir; kayıt, saklama, döküm ve yayın "işleme" sayılır (m. 3). 7499 sayılı Kanunla değişen m. 6'ya göre (yürürlük 1.6.2024) özel nitelikli verinin işlenmesi kural olarak yasaktır; istisnalardan biri açık rızadır. m. 28/1-a'daki aile istisnası yalnız verinin üçüncü kişilere verilmeden aile içinde işlenmesini kapsar; görüşmeyi wikiye koymak bu istisnanın dışına çıkar. m. 28/1-c, tarih ve bilim amaçlı işlemeyi kapsam dışı bırakır, ama "özel hayatın gizliliğini veya kişilik haklarını ihlal etmemek" kaydıyla.[8] Bu yüzden açık rıza her durumda en güvenli yoldur. KVKK'nın sözlü tarih yayınına ilişkin bir kurul kararı ya da içtihat bu çalışmada taranmadı. Hipotez
  • Hukuk yetmez. Etik kurallar hukukun ötesinde gönüllü bir yükümlülüktür.[58] Türkiye'de siyasal olarak hassas anlatılarda anlatıcı ve üçüncü kişiler için risk değerlendirmesi yapılır; kayıt kapalı erişimde tutulabilir.[59][54]
  • Hassas konular. Çocuk yaşta evlilik, kuma, berdel, aile içi ölümler, cinsel şiddet, hastalık, suç isnatları ve eski mahkeme kayıtlarındaki adlar ad ve köyle yayımlanmaz. Bunlar ancak anlatıcı açıkça isterse ve yalnız anonim olarak yayımlanır. Aşiretler arası kalıp yargılar da anonimleştirilir.
  • Geri çekme hakkı. Anlatıcı onamını her zaman geri alabilir. Bu durumda yayımlanmış alıntı kaldırılır, kayıt silinir ya da kapalı erişime alınır (KVKK m. 7, 11).[8] Bir anlatıcının ya da ailesinin reddine saygı gösterilir; kaynaklarımızdaki tek açık örnekte ağır hasta bir tanıkla görüşülmemiş ve aile fotoğraf izni vermemiştir.[15]
  • Ölmüş anlatıcılar. Bîrnebûn görüşmelerinin anlatıcılarının çoğu artık yaşamıyor.[25] Onların yakınlarını ilgilendiren hassas bilgiler için de aynı ihtiyat uygulanır.
  • Çocuklar. 18 yaşından küçükler yalnız veli onayıyla ve veli yanındayken görüşmeye alınır; adları yayımlanmaz. Bu, kaynaklarda bulunmayan bizim önerimizdir. Hipotez
  • Bu wikinin kuralı. Özel aile ve soy bilgileri açık izin olmadan yayımlanmaz. Kendi görüşmelerimizde yaşayan kaynak kişilerin adları yalnız yazılı onayla wikiye alınır. Daha önce yayımlanmış söyleşilerin anlatıcıları, hassas bir konuyla ilişkilendirilmedikçe yayındaki adlarıyla anılabilir.

Rıza formu taslağı (yalnız alanlar)

  1. Görüşme kimliği, tarihi ve dili; görüşmecinin adı; projenin amacı ve veri sorumlusu (KVKK m. 10).
  2. Anlatıcının adı ya da takma adı, doğum yılı, köyü.
  3. Ayrı ayrı izinler (evet / hayır): ses kaydı; video kaydı; arşivleme ve saklama yeri; fotoğraf ve belge taraması; yurt dışındaki hizmetlerle döküm.
  4. Yayın düzeyi: tam adla / anonim / yalnız araştırmacılar / kapalı (… yılına kadar).
  5. Etnik köken, aşiret aidiyeti, din ve siyasi görüş içeren bölümler için ayrı açık rıza.
  6. Yayından önce dökümü görme isteği; telif ve kullanım izni (ayrı madde).
  7. Geri çekme hakkı ve iletişim bilgisi; imza ya da kayıtta sözlü onay ve tarih.

Çelişkiler

Konu Anlatı ya da kayıt A Anlatı ya da kayıt B Değerlendirme
Omeran'ın ilk yurdu Mistik Barlas: "180 sal" önce Adıyaman'dan; ilk önce Tavlı (2002) Vahit Duran: ilk yerleşim Hêşke Mêrge yaylası; Tavlıören 1870 (2007) Duran kaynak göstermiyor. Arşivle doğrulanmalı
Burunsuz'un aşireti Ayşe Yıldırım: "Milli aşiretine mensup … Reşwan konfederasyonuna bağlı" Aynı yerde "bir başka anlatıya göre" farklı bir köken; 1938–40'ta köyde "Rişvanlı bey" mezarı gösterilmiş Milli ile Reşwan ayrı konfederasyonlardır; iç çelişki. Sözlü rivayet
Şêxbizinî kökeni Bir dengbêj: Çaldıran'dan sonra, "nêzikî 250 sal" önce Haymana'ya (2010) Bir başka anlatıcı: Şah İsmail–Yavuz döneminde mübadele (2018) 16. yüzyıl olayı ile yaklaşık 1760 varışı karışıyor
Perrot "ilk sözlü tarih" Alakom 1999: Perrot'nun yaşlılara "ne zaman geldiniz" sorusu "ilk ve en eski sözlü tarih çalışması" Alakom 2002: Perrot "1850'lerde"; Perrot'nun Haymana ziyareti Eylül 1861[60] Gezgin notu sözlü tarih sayılmaz; etiket anakronik, tarih tutarsız
Geliş biçimi Dede: anlatıcılar "tek sesle" sistemli sürgün anlatıyor Yıldız: kimse iskândan söz etmezdi Bkz. yukarıdaki tablo. Hipotez
Ömeranlı'nın kuruluş yılı Bir anlatıcı: Rumî 1261 = 1845 Aynı çalışmada kuşak hesabı: 1840 İki yıl da sözlüdür; 1845 sonradan belge gibi dolaşmış
Mikaila'nın göç yılı Uçak, Tarih İçinde Haymana: 1855 (Yıldız'a göre 1985 basımı, s. 157) Söylemez aynı kitabı 1987 basımı, s. 155 diye anar Kitabın basım yılı ve sayfası doğrulanmalı
Reşi'nin kaynak kişileri Kaynak kaydı: 9 kaynak kişi Metinde okunabilen 6 ad (OCR) Basılı sayfadan sayılmalı
Web literatüründe künye Belleklerdeki Dersim '38: yayıncıda 2014, kataloglarda 2015; Allison "Oral History in Kurdistan": Crossref'te iki farklı yıl Thompson'ın Türkçe çevirisinin (1999) hangi baskıdan yapıldığı görülmedi; Portelli'nin Luigi Trastulli kitabı Crossref'te yalnız 2010 e-kitap kaydıyla Bu künyeler kesin yıl verilmeden anılmalı

[29][61][19][62][49][28][63][6][13][3][1][14][64]

Hazırlık taramasında adı geçen beş yazar ya da eser (Arif Baş, Hakkı Uyar, Mustafa Danyal Ercan, Ahmet Özer, "Kaşım") ile bir YÖK tezi ve Tarih Vakfı'nın sözlü tarih broşürü doğrulanamadı. Bunlara atıf yapılmadı.

Açık sorular ve doğrulama listesi

  1. Bîrnebûn 17'deki anketin yaklaşık elli kişilik deneme uygulamasının yanıtları dergi arşivinde duruyor mu?
  2. Alakom'un 2000–2005 ve Altun Başaran'ın 16–49. sayılardaki görüşmelerinin kayıtları nerede, tarihleri nedir? Mistik Barlas ve Ayşe Yıldırım görüşmelerinin görüşmecileri kimdir?
  3. Dede 2011 ve Söylemez 2019'daki görüşmelerin ses kayıtları, dilleri ve onam durumu nedir?
  4. Ağralı'nın mülakat formunun ilk beş sorusu nedir? Form ayrı bir dosyaya çıkarılmalı.
  5. Jan Hjarnø'nun 1970'lerden beri Kuşça'da yaptığı saha çalışmasının dökümleri ve kayıtları Danimarka'da mı?[63][65]
  6. KVKK m. 28/1-c'nin sözlü tarih yayınlarına uygulanışı hakkında kurul kararı ya da içtihat var mı? KVKK'nın m. 6/4 "yeterli önlemler" kararı ve aydınlatma tebliği resmî metinden okunmalı.
  7. IASA-TC04'ün arşiv düzeyi örnekleme hızı ve bit derinliği değerleri metinden okunmalı.
  8. Kurmancî yazım standardı ve Şêxbizinî ağzı için hangi kaynak esas alınacak?
  9. Uçak'ın Tarih İçinde Haymana kitabının basım yılı (1985 mi 1987 mi) ve ilgili sayfası; Omeran'ın ilk yerleşim yeri ve yılları salname ve köy listeleriyle sınanmalı.
  10. Bu wikinin kendi görüşme formu ve rıza formu ayrı belgeler olarak hazırlanmalı ve ilk görüşmede denenmeli.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler, I. cilt, Konya: Konya Ticaret Odası, 2019, s. 353–367 (kaynak kaydında K10), burada s. 355–356, 358.
  2. ↑ 2,0 2,1 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011 (K01), s. 39, 77–78, 88–89, 97.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Ahmet Ağralı, Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, alan araştırması ödevi, Mayıs 1984 (K08; İÜ Merkez Kütüphanesi demirbaş 58717; soyadının ilk harfi taramada silik), bölüm 2 "Kuruluş ve Tarihçe" ve ekteki mülakat formu.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Vahit Duran – Rafet Kılıçalp – M. Şirin Dağ, "Anket", Bîrnebûn 17 (2002), s. 91–94 (basılı 89–92).
  5. ↑ 5,0 5,1 "Köyümüzü, Kasabamızı Nasıl Tanıtabiliriz?" (imzasız), Bîrnebûn 17 (2002), s. 95–96 (basılı 93–94).
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Dede 2011 (K01), s. 96–97.
  7. ↑ 7,0 7,1 David Henige, "The problem of feedback in oral tradition: four examples from the Fante coastlands", Journal of African History 14/2 (1973), s. 223–235, doi:10.1017/s0021853700012536.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (kabul 24.3.2016, RG 7.4.2016, sayı 29677), m. 3, 6, 7, 9, 10, 11, 28; m. 6 ve 9, 2.3.2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla değişik (yürürlük 1.6.2024); mevzuat.gov.tr (erişim 17.10.2026).
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Jan Vansina, Oral Tradition as History, Madison: University of Wisconsin Press, 1985, doi:10.2307/jj.36106057.
  10. ↑ Alessandro Portelli, "The Peculiarities of Oral History", History Workshop Journal 12 (1981), s. 96–107, doi:10.1093/hwj/12.1.96.
  11. ↑ 11,0 11,1 David Henige, "Oral Tradition and Chronology", Journal of African History 12/3 (1971), s. 371–389, doi:10.1017/s0021853700010835.
  12. ↑ Dede 2011 (K01), s. 68.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 13,6 Fikret Yıldız (Dr. Mîkaîlî), T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı. Tarih, Göç, İskân ve Kültür, İstanbul: Seksek, 2023 (ISBN 978-605-72245-1-4; K05), s. 21, 44, 51, 53–56, 205–206, 255.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Şoreş Reşi, "Son isyan ve Heci Buxurci", Veger 5 (Nisan–Haziran 2003), s. 16–25 (K19), burada s. 16, 25.
  15. ↑ 15,0 15,1 Sedat Ulugana, "Konya'nın son isyancısı Heci Buxurci", ANF, 10 Eylül 2011 (K18; AZAD sitesindeki 6 sayfalık PDF, s. 3).
  16. ↑ Yasemin, Ömeranlı kitabı (künye eksik; kaynak kaydında K29), s. 13–15.
  17. ↑ 17,0 17,1 Rohat Alakom, "Kurdên Anatoliya Navîn li Swêdê", Bîrnebûn 16 (2002), s. 41–60, dipnotlar s. 59–60; aynı biçimde Bîrnebûn 31 (2006), s. 22–24.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 Mila Kara, Kırşehir–Araplı görüşmesi, Bîrnebûn 18 (2002), s. 84–90 (basılı 82–88), giriş s. 84.
  19. ↑ 19,0 19,1 19,2 Ayşe Yıldırım ile söyleşi (sayfada imza yok), Bîrnebûn 21 (2003), s. 95–98 (basılı 93–96), burada s. 96–98.
  20. ↑ Dede 2011 (K01), s. 91.
  21. ↑ Dede 2011 (K01), s. 80–82, 89, 97.
  22. ↑ Arzu Revza Kaya, Polatlı İlçesi ve Mahalleleri Osmanlı Dönemi Kitabeleri, YL tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi SBE, Isparta 2017 (YÖK Tez No. 488921), s. 15–37.
  23. ↑ Stefan Winter, "The Reşwan Kurds and Ottoman Tribal Settlement in Syria, 1683–1741", Oriente Moderno 97/2 (2017), s. 256–269, doi:10.1163/22138617-12340151 (K11).
  24. ↑ 24,0 24,1 Söylemez 2019 (K10), s. 356, 362.
  25. ↑ 25,0 25,1 Altun Başaran, Bîrnebûn 69 (2017), s. 10–12.
  26. ↑ Memê Mala Hine, Yuzukbaşı kökenli bir çiftle görüşme, Bîrnebûn 73 (2019), s. 74–81, burada s. 75.
  27. ↑ Muzaffer Özgür, Kırkpınar derneği yöneticileriyle söyleşi, Bîrnebûn 30 (2006), s. 14–17.
  28. ↑ 28,0 28,1 28,2 Mem Xelîkan, Smaylê Şêxbizeynî ile söyleşi, Bîrnebûn 70 (2018), s. 22–28, burada s. 22.
  29. ↑ 29,0 29,1 Mistik Barlas ile görüşme, Bîrnebûn 17 (2002), s. 36–37; sayfada imza yok, görüşmeci atfı Bîrnebûn 69 (2017), s. 11'e dayanır ve doğrulanmalıdır.
  30. ↑ 30,0 30,1 30,2 Avdo Karataş ile röportaj, Bîrnebûn 22 (2004), s. 60–65, burada s. 61.
  31. ↑ Ali Gordoxî ve Bilal Ercan'ın görüşleri, Bîrnebûn 12 (2001), s. 13–15.
  32. ↑ Bîrnebûn 18 (2002), s. 38–39.
  33. ↑ Bîrnebûn 39 (2008), s. 35 vd.; Bîrnebûn 48 (2011), s. 45 vd.
  34. ↑ Bîrnebûn 3 (1997), s. 36–40, burada s. 38.
  35. ↑ Bîrnebûn 17 (2002), s. 37.
  36. ↑ Dr. Mikaîlî'nin bir köylüyle söyleşisi, Bîrnebûn 7 (1999), s. 33–35.
  37. ↑ M. Şirin Dağ, "Kulu Kürtleri", Bîrnebûn 3 (1997), s. 22.
  38. ↑ Haci Akman, Bîrnebûn 93 (2025), s. 47.
  39. ↑ 39,0 39,1 39,2 Oral History Association, Principles and Best Practices for Oral History (Ekim 2018) ve "Informed Consent", "Statement on Ethics" sayfaları; oralhistory.org (erişim 17.10.2026).
  40. ↑ 40,0 40,1 Marlene Schäfers, Voices That Matter: Kurdish Women at the Limits of Representation in Contemporary Turkey, Chicago: University of Chicago Press, 2023, doi:10.7208/chicago/9780226823034.001.0001.
  41. ↑ 41,0 41,1 Valerie Raleigh Yow, Recording Oral History: A Guide for the Humanities and Social Sciences, 3. baskı, Rowman & Littlefield, 2014, doi:10.5040/9798216401568.
  42. ↑ Oral History Society, "Choosing the right equipment", ohs.org.uk (erişim 17.10.2026).
  43. ↑ IASA Technical Committee, IASA-TC04: Guidelines on the Production and Preservation of Digital Audio Objects, 2. baskı, ed. Kevin Bradley, 2009, ISBN 978-91-976192-2-6; iasa-web.org (erişim 17.10.2026).
  44. ↑ DCMI, Dublin Core Metadata Element Set, Version 1.1; DCMI Metadata Terms; dublincore.org (erişim 17.10.2026).
  45. ↑ Louie B. Nunn Center for Oral History, OHMS – Oral History Metadata Synchronizer, oralhistoryonline.org; indeks düzeyleri için ikincil kaynak: OHLA, "Indexing Interviews: Leveling Up 1–3", ohla.info (erişim 17.10.2026; Nunn Center kılavuzuyla doğrulanmalı).
  46. ↑ 46,0 46,1 Donald A. Ritchie, Doing Oral History, 3. baskı, New York: Oxford University Press, 2015.
  47. ↑ 47,0 47,1 Baylor University Institute for Oral History, Transcription Style Guide, Mayıs 2026 revizyonu, PDF (erişim 17.10.2026).
  48. ↑ Şoreş Reşî, "Son İsyan ve Heci Buxurci – II", Veger 7 (Mart 2004), s. 3–9 (K28).
  49. ↑ 49,0 49,1 Brang Şêxbizinî, Şevket Kağıtçı ile söyleşi, Bîrnebûn 45 (2010), s. 23–26; ayrıca Bîrnebûn 43 (2009), s. 50–53.
  50. ↑ Clémence Scalbert-Yücel, "The Invention of a Tradition: Diyarbakır's Dengbêj Project", European Journal of Turkish Studies 10 (2009), doi:10.4000/ejts.4055.
  51. ↑ Marlene Schäfers, "Being sick of politics: The production of dengbêjî as Kurdish cultural heritage in contemporary Turkey", European Journal of Turkish Studies 20 (2015), doi:10.4000/ejts.5200.
  52. ↑ 54,0 54,1 Hakikat Adalet Hafıza Merkezi, belgeleme rehberi, Bölüm 3: Özlem Kaya, "Öncesi ve sonrasıyla 'sahaya çıkmak'", hakikatadalethafiza.org (erişim 17.10.2026).
  53. ↑ YÖK, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (m. 2/1-d, YÖK Genel Kurulunun 28.8.2025 kararıyla değişik), yok.gov.tr (erişim 17.10.2026; etik kurul maddeleri ayrıca okunmalı).
  54. ↑ ULAKBİM TR Dizin, "Etik Kurallarla ilgili Bilgilendirme" (2020 kriterleri, madde 8), dergipark.org.tr (erişim 17.10.2026).
  55. ↑ Michael Frisch, A Shared Authority: Essays on the Craft and Meaning of Oral and Public History, Albany: SUNY Press, 1990. Künye yalnız bir inceleme kaydından alınmıştır: Journal of American History (1991), doi:10.2307/2079542.
  56. ↑ Leyla Neyzi, "The Intersection of Ethics and Politics", Oral History Off the Record içinde, Palgrave Macmillan [2013], doi:10.1057/9781137339652.0016.
  57. ↑ Georges Perrot, "Les Kurdes de l'Haïmaneh", Revue des Deux Mondes, 2e période, t. 55 (1 Şubat 1865), s. 611–635 (K07).
  58. ↑ Vahit Duran, Bîrnebûn 33 (2007), s. 67.
  59. ↑ Adem Gürdere, Tezek Kokusu hatıratından bölüm, Bîrnebûn 3 (1997), s. 63–65.
  60. ↑ 63,0 63,1 Rohat Alakom, Batılı gözlemciler üzerine yazı, Bîrnebûn 8 (1999), s. 44–55, burada s. 55; Bîrnebûn 16 (2002), s. 41.
  61. ↑ Christine Allison, "Oral History in Kurdistan", Journal of Kurdish Studies 2, s. 37–55, doi:10.2143/jks.2.0.519234 (yıl Crossref'te iki farklı kayıtla).
  62. ↑ Jan Hjarnø, Kurdiske indvandrere, Sydjysk universitetsforlag, 1991, ISBN 8788521990; katalog kaydı openlibrary.org (erişim 17.10.2026; içerik görülmedi).
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Orta_Anadolu_Kürt_Köylerinde_Sözlü_Tarih_Görüşmesi:_Yöntem,_Soru_Seti_ve_Etik_İlkeler&oldid=35403" sayfasından alınmıştır