Konferensa li ser kurdên Anatolîya Navîn (Bîrnebûn 68, 2017)

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Dönem VII: Avrupa’ya göç ve diaspora ›Konferensa li ser kurdên Anatolîya Navîn (Bîrnebûn 68, 2017)

  Portal  

"Brûksel: Konferensa li ser kurdên Anatolîya Navîn" (Brüksel: Orta Anadolu Kürtleri üzerine konferans), Bîrnebûn dergisinin 2017 baharında çıkan 68. sayısında Nuh Ateş imzasıyla yayımlanan iki sayfalık bir haber yazısıdır.[1] Yazı, 27 Nisan 2017'de Brüksel'deki Avrupa Parlamentosu'nda düzenlenen ve Orta Anadolu Kürtlerine ayrılan konferansı anlatır. Sonunda kaynak olarak "ANF Brüksel, Perşembe, 27 Nisan 2017" gösterilir. Metin, Fırat Haber Ajansı'nın (ANF) aynı gün yayımlanan Türkçe haberinin Kurmancî uyarlamasıdır. Yazar buna konferansın diline dair kendi eleştirisini eklemiştir.[2]

Sayfa 9'da Avrupa Parlamentosu salonundaki konuşmacı masasının fotoğrafı vardır (altyazısız).

Yazının içeriği

Düzenleyiciler ve katılımcılar

  • Konferans Orta Anadolu Kürtleri Platformu (Platforma Kurdên Anatolîya Navîn, PKAN) eliyle düzenlenmiştir. Avrupa Parlamentosu Sosyalist Grubu, Kürdistan Ulusal Kongresi (KNK) ve Kürt Enstitüsü destek vermiştir.[1]
  • Avrupa Parlamentosu üyeleri Josef Weidenholzer, Ulrike Lunacek ve "Costas Mavider" katılmış, destek mesajı vermiştir.[1]
  • Konuşmacılar: araştırmacı yazar Mehmet Bayrak, HDP milletvekili Prof. Kadri Yıldırım, yazar Şoreş Reşî ve PKAN sözcüsü Ahmet Gezer. Açılış konuşmasını PKAN eşbaşkanı Dîlan Biçer yapmıştır.[1]

Konuşmalar

Konuşmacı Bîrnebûndaki özet
Dîlan Biçer (PKAN eşbaşkanı) Konferansın amacı "Anadolu Kürtlerinin ezilmişliğini, dertlerini ve taleplerini görünür kılmak ve böylece asimilasyon (hêlandin) siyasetini boşa çıkarmak"tır.
Prof. Kadri Yıldırım (HDP) Anadolu Kürtlerinin tarihini, iskânını ve yerleşmesini anlattı. "Şikanî"nin yazılarını Anadolu Kürtleri üzerine elde edilmiş en eski kaynaklar olarak gösterdi. Ona göre Modan Haymana'ya gelen en eski Kürt aşiretidir ve Kürtler ilk köylerini 15. yüzyılda "orada" kurmuştur.
Şoreş Reşî (yazar) Kendi içine kapalı aşiret yapısı yüzünden Anadolu Kürtlerinde ulusal bilinç gelişmemişti. Kürt hareketinin gelişmesi ve medyanın yaygınlaşmasıyla "ciddi bir ulusal bilinç" doğdu; birçok kişi bu uğurda canını verdi. Avrupa kurumlarından Anadolu Kürtlerinin eğitim ve kültür haklarını desteklemelerini istedi.
Ahmet Gezer (PKAN sözcüsü) "Orta Anadolu Kürtlerini örgütlemek, kültürlerini geliştirmek ve asimilasyona karşı çalışmak PKAN'ın amacıdır!"
Mehmet Bayrak (araştırmacı yazar) Kürt tarihinden söz etti. Konferansı olumlu buldu, ama katılım çerçevesinin dar tutulmasını eleştirdi ve gelecekte "ilgili bütün tarafların" katılmasını istedi. Bu bağlamda Bîrnebûn dergisini ve çalışmalarının önemini andı.

[1]

Yazarın eleştirisi

Nuh Ateş, açılış konuşmasındaki amacı "yerinde bir istek" bulur, ama konferansın dilinin buna uymadığını yazar: "Ne yazık ki hem Bayan Biçer'in konuşması hem de konferansın dili Türkçeydi."[1] Bu eleştiri ANF haberinde yoktur. Aynı sayıda derginin yayın kurulu Darmstadt toplantısında yalnız Kürtçe yayın kararı almıştır; eleştiri bu tutumla uyumludur.[3]

Kaynak eleştirisi / değerlendirme

ANF haberiyle karşılaştırma

# ANF (Türkçe, 27.4.2017) Bîrnebûn (Kurmancî) Not
1 "Modan aşireti 12. yüzyılda Haymana'ya gelmiş en eski Kürt aşireti." "Modan kevintirîn eşîra kurd ya ku hatiya Haymanê ye." 12. yüzyıl tarihi düşmüş (!).
2 "Kürtler 15. yüzyılda Orta Anadolu'da ilk köylerini oluşturmuşlar." "kurdan di sedsala 15an da gundên xwe yên sifte li wir avakirine" "Orta Anadolu" → "orada" (Haymana). Anlam daralmış (!).
3 "Şikani metinleri" "nivisarên Şikanî" İki metin de aynı adı verir; kimliği belirsiz (aşağıya bakınız).
4 "Costas Mavider" ve "Costas Mavrides" "Costas Mavider" Doğrusu Costas Mavrides (Kıbrıs, S&D).
5 Şoreş Reşî'nin Erdoğan eleştirisi yok Bîrnebûn bu cümleyi aktarmamış.
6 Gezer: "Orta Anadolu Kürtleri yok olmaya yüz yüze…" kısaltılmış Öz aynı.

[2] Sonuç olarak Bîrnebûn metni bağımsız bir tanıklık değil, ANF haberinin kısaltılmış bir çevirisidir. Özellikle Haymana ile ilgili tarih iddiası alıntılanırken ANF metni esas alınmalıdır. Kesin

Konferans hakkında öteki kaynaklar

  • ANF'nin 22 Nisan 2017 tarihli duyurusuna göre konferans Avrupa Parlamentosu'nun PHS1A2 salonunda 15.00–18.00 arasında yapılacaktı. Konuşmacılar arasında AP Başkan Yardımcısı Ulrike Lunacek (Yeşiller) ve Costas Mavrides vardı.[4]
  • Düzenleyici platformun sonuç bildirgesi örgütün tam adını Platforma Kurdên Anatoliya Navîn – Ewropa (PKAN-E) olarak verir ve platformun 2015'te Avrupa'da kurulduğunu yazar. Bildirgeye göre konferansa Avrupa'da yaşayan yaklaşık 150 Orta Anadolulu Kürt katılmıştır. Bildirge ayrıca Kadri Yıldırım'ın 1927 nüfus sayımına göre "120 bin Orta Anadolu Kürdünün anadilini Kürtçe" olarak bildirdiğini söylediğini aktarır.[5] Bu iddia Bîrnebûnda yoktur ve nüfus sayımı yayınlarıyla doğrulanmamıştır. Arşivle doğrulanmalı

Kadri Yıldırım'ın tarih iddiaları

  • "Şikanî" kimdir? Ne ANF ne Bîrnebûn bu yazarı tanıtır. Ad, Karamanoğulları tarihi Karamannâmenin yazarı Şikârî'ye işaret ediyor olabilir. Bu eser 16. yüzyıl ortalarında yazılmış sayılır ve 14. yüzyıldaki Yârcânî'nin eserine dayanır.[6] Bu eşleştirme doğrulanamadı. Şikârî'de Haymana Kürtlerine ya da Modanlılara dair bir pasaj olup olmadığı da kontrol edilmedi. Hipotez
  • Modan / Modanlı. Wikideki Modanlılar sayfasına göre Haymana'daki Modanlılar 1799 tarihli bir beratta Katrancı, Karasüleymanlı, Yamak ve Beşkatrancı köylerinde, Merdisî aşiretine bağlı bir topluluk olarak görünür (bkz. Modanlı Berat Belgesi).[7] 1851 tarihli iskân defterinde Katrancı'nın 86 hanesinden 19'u Modanlı olarak kaydedilmiştir.[8] Bu belgeler Modanlıların 18. yüzyılın sonundan itibaren Haymana'da bulunduğunu gösterir. "12. yüzyıl" ve "15. yüzyılda ilk köyler" iddiaları ise bu belgelerle desteklenmez. Hipotez
  • Wikideki bazı sayfalar da Modanlıların 12. yüzyılda Haymana'ya yerleştiğini yazar (Haymana Kürtleri ile Cihanbeyli Kürtleri arasındaki farklar, Kürdistan’dan İç Anadolu’ya İlk Kürt Göçleri ve Zorunlu İskân Süreçleri). Bu bilgi 2017 konferansındaki bu iddiayla aynı kökten geliyor olabilir. Kaynakları karşılaştırılmalıdır. Hipotez
  • Arşiv belgelerine dayanan çalışmalar Orta Anadolu'da Kürt köyleşmesini büyük ölçüde 19. yüzyılın ortasına yerleştirir (bkz. Bîrnebûn 1 (1997) değerlendirmesi ve Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)). "15. yüzyılda ilk köyler" iddiası Haymana için belgelenmemiştir. Aksaray çevresi gibi başka bölgeler için erken yerleşik Kürt varlığı tartışması ayrıdır (bkz. Şoreş Reşî ile Orta Anadolu Kürt Tarihini Yeniden Okumak). Muhtemel

Kişiler ve kurumlar

  • Kadri Yıldırım o tarihte HDP Siirt milletvekiliydi. ANF ve PKAN-E de onu "HDP Siirt Milletvekili Prof." olarak tanıtır.[2][5] Kesin
  • Mehmet Bayrak'ın Bîrnebûnla ilişkisi eskidir: derginin 1. sayısında Hugo Grothe'den bir çevirisi yayımlanmıştır.[9] Konferansta derginin adını anması bu nedenle şaşırtıcı değildir.
  • Yazı, diaspora içinde iki ayrı örgütlenme çizgisini yan yana gösterir: 2015'te kurulan siyasi-örgütsel bir platform (PKAN-E) ve 1997'den beri yayımlanan kültürel bir dergi. Bayrak'ın "dar çerçeve" eleştirisi, bu çizgiler arasında bir mesafe olduğunu düşündürür. Hipotez

Araştırma için açık sorular

  • "Şikanî" metinleri hangi eserdir? Konuşmanın tam metni ya da PKAN-E'nin hazırlamayı planladığı konferans kitapçığı yayımlandı mı?
  • "Modan aşireti 12. yüzyılda Haymana'da" iddiasının dayandığı kaynak nedir?
  • 1927 nüfus sayımındaki "120 bin" rakamı hangi il ve ilçe tablolarından hesaplanmıştır?

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Nuh Ateş, "Brûksel: Konferensa li ser kurdên Anatolîya Navîn", Bîrnebûn 68 (2017), s. 9–10.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 "AP'de konferans: İç Anadolu Kürtlerinin hakları verilmeli", ANF, Brüksel, 27 Nisan 2017, 18:55 (anfenglishmobile.com/guncel/…-89742), erişim 5 Ekim 2026.
  3. ↑ Alî Çîftçî, "Ji bîrnebûnê", Bîrnebûn 68 (2017), s. 7.
  4. ↑ "AP'de Orta Anadolu Kürtleri ile ilgili konferans", ANF, Brüksel, 22 Nisan 2017, erişim 5 Ekim 2026.
  5. ↑ 5,0 5,1 "1. Orta Anadolu Kürtleri Konferans Sonuç Bildirgesi!", kurdenanatolien.com (PKAN-E), Mayıs 2017, erişim 5 Ekim 2026.
  6. ↑ "Karamannâme", Vikipedi (Sara Nur Yıldız, "Şikârî", TDV İslâm Ansiklopedisi 39, 2010, s. 163'e dayanarak), erişim 5 Ekim 2026.
  7. ↑ Modanlılar ve Modanlı Berat Belgesi sayfaları; Fikret Yıldız, Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı, İstanbul: Seksek, 2023, s. 38–43.
  8. ↑ Necmettin Aygün, "Cihanbeyli-Haymana Sahasındaki Konar-Göçer Toplulukların İdari, Sosyal ve İktisadi Yapıları (1827-1861)", Mütefekkir 6/12 (2019), s. 539–558 (BOA, 1851 tarihli 3525 numaralı iskân defteri); aktaran Haymana Kürtleri.
  9. ↑ Bkz. Bîrnebûn 1 (1997), s. 44–51.
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Konferensa_li_ser_kurdên_Anatolîya_Navîn_(Bîrnebûn_68,_2017)&oldid=25658" sayfasından alınmıştır