Dîn Dînê (Veger 7, 2004)
📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Dönem VII: Avrupa’ya göç ve diaspora ›Dîn Dînê (Veger 7, 2004)
"Dîn Dînê", Veger dergisinin 7. sayısında (Mart 2004) yayımlanan Kurmancî bir aşk kilamıdır. Kilamı İbrahim Yıldırım derlemiştir. Yöre olarak yalnız "Orta Anadolu" (Herêm: Anatoliya Navîn) yazılıdır.[1] Metin üç bentten oluşur. Her bent yedi dizedir. Kilam, dayı kızı ile hala oğlu arasındaki kavuşamayan bir sevdayı anlatır.
Yazının içeriği
Her bent aynı üç dizeyle açılır: De min go / Keçka xalê û lawkê metê / Dîn dînê bêjna sipî li xa tê ye ("Dedim ki / Dayı kızı ile hala oğlu / Dîn dînê, ak boy sana yakışır" [?]). Dîn dînê sözü nakarat işlevi görür ve dizelerin başında tekrar eder.[1]
- Birinci bent köy hayatından bir görüntüyle başlar. Köylüler tarlayı biçmiş ve ekinden loda (yığın) yapmışlardır. Âşık, Tanrı'nın iki sevgilinin muradını vermesini diler. Sevdiğinin giysisi için "dünyanın malını" feda etmeye razıdır.
- İkinci bentte âşık tepelerin başına çıkar ve yaralı bir gönülle bakar. Sevgilinin kırmızı fistanına bir ateş düşmesini ve bu ateşin kendi bütün ömrünü götürmesini diler: Min got ma arek bi fîstanî surik keve / Dîn dinê umrê minî heyî giştik bibira.
- Üçüncü bent köy hayatına döner. Sevgilinin baba evinin "motoru gürül gürül" çalışır. Köyün kızları sürü sürü pincar (yabani sebze) toplamaya gelir. Kilam sert bir dilekle biter: Ma ji herdû qebîla yek bimira ("Keşke iki kabileden biri ölseydi").[1]
Kaynak eleştirisi / değerlendirme
- Derleme bilgisi. Derleyicinin adı ve "Orta Anadolu" dışında hiçbir bilgi verilmez. Köy, kaynak kişi, derleme tarihi ve ezgi yoktur. Bu yüzden kilamın hangi köye, aşirete ya da dengbêje ait olduğu bilinemez. Sözlü rivayet
- Sayfa aralığı. Derginin içindekiler sayfasına göre yazı s. 14–17 aralığındadır. Ancak kilam yalnız PDF s. 17'de (basılı s. 15) sağ sütunda yer alır. Aynı sayfanın sol sütunu Hozan Temelî'nin atasözü listesinin sonudur. (!)
- Tarihlendirme. "Motor" sözcüğü, kilamın en azından bu bendinin 20. yüzyılın ortasından sonra, köylere motorlu değirmen ya da makinenin girdiği dönemde söylendiğini düşündürür. Hipotez
- Toplumsal bağlam. Kilam iki sevgiliyi önce akraba olarak tanıtır: dayı kızı ve hala oğlu. Kavuşmaya engel olarak ise "iki kabile" (herdû qebîle) gösterilir. Bu, akraba evliliği yaygın olsa bile soylar arası çatışmanın evliliği engelleyebildiğini gösteren bir sözlü kanıttır. Aynı sayıdaki atasözü listesinde de amca kızının amca oğlunun "payına düşmesi" teması vardır (madde 117).[2] Muhtemel
- Okuma. Dizgi şapkalı harfleri bozmuştur. Görüntüde heldikşime ve giştik okunan iki sözcük kesin değildir. li xa tê ye ifadesi standart Kurmancîde li xwe tê / li te tê (sana yakışır) olarak anlaşılabilir [?].
- Benzer kayıtlar. Aynı kilamın başka bir yazılı ya da sesli kaydı web aramasında bulunamadı.
Ayrıca bakınız
- Derginin bütün yazıları: Veger 7 (2004)