Ankara Şer'iyye Sicillerinde Haymana ve Bala Kürtleri

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden

Ankara şer'iyye sicillerinde Haymana ve Bala Kürtleri makalesi, Ankara kadılığının mahkeme defterlerinin Haymana ve Bala'daki Kürt toplulukları için kaynak değerini, yayımlanmış kayıtları ve sicilde aranacak hedefleri ele alır. Makale "500 araştırma konusu" dizisinin 4. konusudur ve Konya Şer'iyye Sicillerinde Kürt Aşiretlerine İlişkin Davalar makalesinin devamıdır. Üç kaynak katmanına dayanır:

  1. bu wikinin kaynak kaydı ve çalışma dosyaları (54 kayıt);
  2. Bîrnebûn dergisinin 94 sayısında tam metin taraması;
  3. Ankara sicilleri üzerine açık erişimli tez ve makalelerin tam metin taraması (11 kayıt).

Ana sonuç: Yayımlanmış Ankara sicil metinlerinde ve bu wikinin kaynaklarında Rişvan, Şeyhbizinli, Mikailli, Cihanbeyli, Hicanlı, Modanlı ya da Terkanlı adını taşıyan tek bir sicil kaydı bulunamadı (16 Ekim 2026). Ancak 1781–82 tarihli bir Ankara defterinin transkripsiyonunda bazı kayıtlar vardır: Haymanateyn naibinin i'lâmları, Haymana'daki konar-göçer cemaatler ve aşiret adı verilmeden anılan "Kürd"ler. Haymana Kürtleri üzerine yazılmış başlıca çalışmalar da Ankara sicillerine hiç başvurmamıştır. Bu iki literatür birbirine hiç değmemiştir. Arşivle doğrulanmalı

Koleksiyon

Ankara kadılığının defterleri

Ankara'nın bilinen en eski sicili 1583 tarihlidir (H. 991–992). Halit Ongan 1 numaralı defteri 1958'de, 2 numaralı defteri 1974'te yayımlamıştır.[1] Osman Ersoy'un 1963 kataloğunda Ankara Etnografya Müzesi'nde 319 Ankara defteri sayılır (No. 1–319, H. 991–1332).[2] Bugün Osmanlı Arşivi'nin Meşihat (Şer'iyye Sicilleri) tasnifinde "Ankara" başlığı altında 877 defter vardır. Bunların 593'ü Ankara kazasına aittir ve 1583–1925 yıllarını kapsar.[3][4] Kalan 284 defterin kaza defterleri olması muhtemeldir. Hipotez

  • Saklanma yeri: Defterler Ankara Etnografya Müzesi'nden 1991'de Millî Kütüphane'ye, oradan da Osmanlı Arşivi'ne geçmiştir.[3] Arşive devir yılı kaynağa göre değişir: TDV İslâm Ansiklopedisi 2005'i, Pehlivan 2008'i verir.[5] İSAM'da da dijital kopyalar vardır; kataloğunda Ankara, Ayaş, Beypazarı ve Kalecik için ayrı fonlar bulunur.[6]
  • İki numara: Literatürde defterler hem sicil numarası hem Millî Kütüphane (MK) numarasıyla anılır. Bu taramada bulunan dört bağımsız örnekte fark sabit 686'dır: örneğin defter 171 = MK 857, defter 259 = MK 945. Muhtemel Arşiv talebinde iki numara birlikte verilmelidir.

Haymana ve Bala'nın sicilleri

Ersoy kataloğunda Ayaş (34 defter, 1754'ten itibaren) ve Kalecik (7 defter, 1834'ten itibaren) için ayrı seriler vardır. Haymana, Bala, Polatlı, Murtazaabad ve Yabanabad için ise ayrı seri yoktur.[2] Buna karşın Haymanateyn'in (iki Haymana) 18. yüzyılda kendi naibi vardı. 1781'de "Haymanateyn nâibi Mevlânâ Mahmud" divana i'lâm göndermiştir.[7] Bu naibin defteri bulunamadı. "Ankara" serisi bazı kaza defterlerini de içerir: 244 numaralı defter Nallıhan'a aittir.[4] Haymana defterleri de bu seri içinde saklı olabilir. Hipotez

Haymana göçebeleri klasik dönemde Yörük kadılığına bağlıydı. 17. yüzyılda iki Haymana Ankara kazasının nahiyesi olunca davalarına Ankara kadısı bakmaya başladı.[8] 18. yüzyılda Bala (Kasaba-i Bâlâ) ve Çukurcak, Ankara kazasının nahiyeleriydi; kayıtları Ankara merkez defterlerine düşer.[7] Bala 1887'de kaza oldu. 1851'de ise Yedi Aşiret (Aşâir-i Seb'a) Kaymakamlığı'nda ayrı bir "Cihanbeyli naibi" görev yapıyordu.[9] Bkz. Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861).

Rişvan iskânı dönemindeki defterler

Ersoy ve Rıfat Özdemir'in listelerine göre, aşağıdaki yayımlanmamış Ankara defterleri bu konu için önceliklidir:[2][10]

Defter (MK) Hicrî Miladi (yaklaşık) Aranacak
120–121 (806–807) 1149–1156 1736–1743 1741 Okçuyanlı develeri davası
155–157 1182–1185 1768–1771 1769 Haymanateyn kadısına ferman
193 (879) 1214–1215 1799–1801 1799 Modanlı emr-i şerifi
221–222 (907–908) 1236–1239 1820–1824 1821 Şeyhbizinli–Cihanbeyli nezir hükmü
230–243 (916–929) 1245–1256 1829–1841 Rişvan ve Terkanlı'nın Haymana kışlakları; 1829–30 kadı ilamları
253–260 (939–946) 1259–1271 1843–1855 İskân dönemi; 1847 Kel Hasan davası; 1848 Hicanlı–Sovalan ilamı (257–258)
263–266 (949–952) 1270–1279 1853–1863 Haymana ve Tabanlı'daki Rişvan cemaatleri ve Esbkeşan'a geçişleri (Ömeranlı dahil)

Defter numaraları için hicrî karşılıklar katalogdan, miladi yıllar yaklaşık hesapla verilmiştir. Bazı defterler farklı yıllara ait parçaların birlikte ciltlenmesiyle oluşmuştur.

Yayımlanmış Ankara sicil kayıtları

Bu taramada okunan Ankara sicil yayınları şunlardır: 857 numaralı defterin (1781–82) tam transkripsiyonu (Uzun 2004), 179 numaralı defter üzerine bir makale (Pehlivan 2023) ve 244 numaralı Nallıhan defteri üzerine bir makale (Söylemez – Alpoğlu 2019). Tabanlı aşireti üzerine Ahmet Köç'ün sicile dayanan makalesinin de yalnız ilgili atıfları kullanıldı. Haymana ve Bala ile ilgili kayıtlar şunlardır:

Kayıt Defter, sayfa/belge Tarih Özet Düzey
ASW-011 AŞS 88 (MK 774), b. 453 1 Safer 1126 (16 Şubat 1714) Türkmen Tabanlı aşireti içindeki "Kürd Mihmadlu" cemaatinin kethüdası nezir taahhüdünde bulunur.[11] Arşivle doğrulanmalı atıf
ASW-007 MK 857, s. 72/b. 133 Evâil-i Zilkade 1195 (Ekim 1781) "Haymâna sâkinlerinden Hacı Abdi ve Kürd Murteza" Şabanözülü binbaşı Hacı Halil'i öldürüp mallarını almakla suçlanır. Sanıkların Anadolu divanına getirilmesi emredilir.[7] Muhtemel metin okundu
ASW-002 MK 857, s. 14/b. 27 27 Şevval 1195 (16 Ekim 1781) Topaklı cemaatinin kethüdası Nebi, Haymana kazasındaki Kale köyünden Mehmed'in çiftliğini basmıştır. Mahkeme 570 guruşluk tazminata hükmeder.[7] Muhtemel metin okundu
ASW-004–006 MK 857, s. 70/b. 131; s. 91/b. 161; s. 92/b. 162 Kasım 1781 – Ocak 1782 Haymanateyn naibi Mahmud'un i'lâmı ve ardından gelen fermanlar. Gerder Öksüz köyünün "Haymâna-i Sagîr" kazasına mı, Ankara'ya mı bağlı olduğu tartışılır. Haymanateyn mukataasının "göçebe şürûtu" ile kayıtlı olduğu belirtilir. Reayanın askerîlik iddiası da bu kayıtlardadır.[7] Muhtemel metin okundu
ASW-003 MK 857, s. 26/b. 60 1 Muharrem 1196 (17 Aralık 1781) Çukurcak nahiyesindeki Hodar köyü, elli yıl önce "göçebe tâifesinden Hodar Aşireti"nin kışlak tutup ev yapmasıyla kurulmuştur. Köyün öşrü üzerine dava açılır.[7] Muhtemel metin okundu
ASW-001 AŞS 179, s. 9/b. 33 1203–1204 (1789) Bala'ya bağlı Beynam köyünde ölü bulunan Cerik Hasan'ın katillerinin "altı kişiden oluşan Kürtler" olduğu anlaşılır; köy halkına ceza verilmez.[3] Arşivle doğrulanmalı makale özeti

Değerlendirme.

  • Bu kayıtlar 18. yüzyıl sonunda Haymana ve Bala çevresinde "Kürd" diye anılan kişilerin ve grupların bulunduğunu gösterir. Ancak hiçbirinde aşiret adı yoktur. Rişvan, Şeyhbizinli ya da başka bir aşiretle ilişkilendirilmemelidir.
  • 1789 tarihli Bala kaydı, Hütteroth'un sözlü bilgilere dayanarak Şeyhbizinli yerleşimi için verdiği 1800–1810 tarihinden öncedir.[12] Hipotez
  • Topaklı ve Hodar topluluklarının etnik kimliği belgelerde yazmaz.
  • 1781 kayıtları, Haymanateyn'in "iki Haymana" (Haymana-i Büzürk ve Haymana-i Sagîr) olduğu yorumunu doğrular.[7][9] Aynı yıla ait BOA belgesi C.ML 22109'da naip, kazanın göçebe şartıyla kayıtlı 150 köylük bir kaza iken 19 köye düştüğünü bildirir.[8] Bu belge 857 numaralı defterde bulunmamaktadır.

Haymana Kürtleri literatüründe sicil kullanımı

Haymana ve Cihanbeyli Kürtleri üzerine yazılmış başlıca çalışmalarda Ankara siciline atıf yoktur. Bunlar BOA belgelerine dayanır:

  • Necmettin Aygün (2019)[9]
  • Firdevs Güneş Çalış (2024)[13]
  • Suat Dede (2011)[8]
  • Fikret Yıldız (2023)[14]

Şenel ve Yalçın'ın Haymanateyn çalışması da sicile değil, temettuat defterlerine dayanır.[15] Ankara sicilleri üzerine yazılmış tezler ise kent merkezine (mahalle, esnaf, tereke) odaklanır; konar-göçerleri ayrıca ele almaz.

İki çalışmanın sicil kullanıp kullanmadığı bu taramada doğrulanamadı:

  • Köksal ve Polatel'in Cihanbeyli aşiretinin İstanbul'un et ihtiyacındaki rolü üzerine makalesi, Alişan Bey ile Rus tüccar David Savalan arasındaki borç davasını işler.[16]
  • Meral Kaçmaz'ın Haymana üzerine 2025 tarihli doktora tezinin tam metnine erişilemedi.[17]

Ankara ve Haymana kadılarına giden kayıtlar: sicilde aranacak hedefler

Haymana ve Bala Kürtleri sicile çoğunlukla merkezden gelen emirlerin suretleri, ya da kadı ve naiplerin merkeze gönderdiği yazılar yoluyla girer. Aşağıdaki kayıtlar BOA'daki ya da yayımlanmış çalışmalardaki karşılıklarından bilinir. Sicildeki suretleri henüz bulunmamıştır. Hepsi katalogda doğrulanmalıdır. Arşivle doğrulanmalı

Tarih Kayıt Konu Kaynak
Ocak–Şubat 1741 Divan hükmü, Ankara naibine (MD 147, s. 341, hk. 1190) "Rişvan aşâyirinden Okçuyanli cemâ'ati"nden Monla Mehmed'in develeri Sivas beylerbeyinin adamlarınca alınmıştır. Naibe, paşanın vekilini mahkemeye getirip develeri geri aldırması emredilir. Sevici 2022[18]; bkz. Mühimme ve Ahkâm Defterlerinde Reşwan Kayıtlarının Dökümü (1560–1800)
1769 Haymanateyn kadısına ferman Göçebe aşiretlerin verdiği zararın önlenmesi. Bîrnebûn 1 (1997), Yücel Özkaya'dan aktarım; kaynak belirtilmemiş
1781–82 Haymanateyn naibinin i'lâmı (BOA C.ML 22109) Kaza halkı meclis-i şer'e gelerek kazanın 150 köyden 19'a düştüğünü, 3.400 kile buğday mübayaasını ödeyemeyeceklerini bildirir. Dede 2011[8]
12/17 Aralık 1799; yenileme Şubat 1808 "Ankara ve Haymana kadıları ve nâiblerine" emr-i şerif Vergilerini mukataa voyvodasına ödeyen Modanlı reayasının göçlerine Haymana voyvodası Hasan Bey'in saldırmasının yasaklanması. Emir Katrancı, Karasüleymanlı, Yamak ve Beşkatrancı köylerini anar. Metni transkripsiyonla yayımlanmıştır. Yıldız[14], s. 40–41; bkz. Mikaila (İnler Katrancı)
18 Ekim 1821 Ankara mütesellimi ve kadısına hüküm Şeyhbizinli ve Cihanbeyli eşkıyası yeniden gasp ve cinayet işlerse aşiretlerin nezir akçesi ödeyeceği, beylerle kararlaştırılır. Türkçe özette "bin kese", Kurmancî çeviride "1000 akçe" yazar. Bîrnebûn 76 (2020), s. 18[19]
1829–1830 Rapor ve ekli kadı ilamları (HAT 445/22276) Haymana ve Paşadağı'nda kışlayan Rişvan ile Terikânlı'nın gasp ve cinayetleri. Aygün 2019[9]
≈ Aralık 1833 kod verilmemiş Tirkanlı ile Şeyhbizinli arasındaki cinayet ve yağma uyuşmazlığının "mahallinde halli" girişimi. Rışvan aşireti Tirkanlıları korur. Bîrnebûn 76, s. 18[19]
8 Ekim 1847 Ankara valisinin yazısı Cihanbeyli aşiretinden Kel Hasan ve kayını Demir'in Ankara'daki hırsızlık davası; Alişan Bey'in Konya'daki davacı vekillerinin Ankara'ya gönderilmesi. Bîrnebûn 74 (2019), s. 18[20]
13 Ocak 1848 Ankara şer'î mahkemesi ilamı Cihanbeyli'ye bağlı Hicanlı aşireti müdürü Hasan ve arkadaşlarının Rusyalı tüccar David Sovalan'a fazladan ödediği paranın tahsili. Aynı alacak davasında Zeyveli, Atmanlı, Şığanlı, Mikailli ve Şeyhbizinli borcu inkâr eder. Bîrnebûn 74, s. 18–19[20]
28 Rebiülâhir 1264 (≈ Nisan 1848) kod verilmemiş Osmancık'ta bir Bağdat tatarını öldüren Terkanlı eşkıyasından bazılarının Bala'da yakalanması. Bala'ya dair bulunan tek adli iz budur. Bîrnebûn 78 (2020), s. 48
1851 NFS.d 3525, s. 123 Yedi Aşiret kaza meclisinde Cihanbeyli naibi Mehmed Nureddin. Aynı defterin sonunda aşiret ileri gelenlerinin birbirine kefil olduğu kefaletnameler vardır. Aygün 2019[9]
1858–59 (H. 1275) MVL 575/72 Haymana ve Tabanlı kazalarına yerleştirilmiş Rişvan cemaatlerinden 690 hane, Konya'ya bağlı Esbkeşan arazisine geçip ev ve cami yapmıştır. Ankara'dan ayrılıp Konya'ya bağlanmaları istenir. Cemaatler arasında Umranlı (Ömeranlı) da vardır. Tabanlı'nın Bala olduğu bilgisi yalnız Yıldız'ın notuna dayanır. Yıldız[14], s. 336–337

Bu hedeflerden yalnız biri açıkça şer'î mahkeme kararıdır: 1848 Hicanlı–Sovalan ilamı. Defter listesine göre bu ilam 257 ya da 258 numaralı defterde aranmalıdır. Hipotez Nikâh, boşanma, miras ve arazi gibi klasik sicil işlerinde Haymana ve Bala Kürtlerine ait hiçbir örnek bulunamadı.

Bîrnebûn'da konu

Bîrnebûnun 94 sayısında Ankara, Haymana ve Bala ile mahkeme terimlerinin kesişimi 37 sayının 60 sayfasında eşleşti. Genişletilmiş kümede 66 sayfa tek tek okundu (H).[21] Dergide Ankara şer'iyye sicillerinden doğrudan bir transkripsiyon ya da defter-sayfa atfı yoktur. Dolaylı izler şunlardır:

  • Ongan atfı: Rohat Alakom, Yabanâbâd'daki (Kızılcahamam) Kürtler köyünde görülen cinayet davalarını Ongan'ın sicil neşirlerine dayanarak anlatır. Bu atıf A. N. Turan'ın kitabı üzerinden yapılmıştır ve sayfa numarası vermez. Dergideki "Halit Organ" yazımı OCR hatası değil, bir baskı hatasıdır.[22]
  • Dr. Mikaîlî'nin BOA dizisi: 1821 nezir hükmü, 1833 uyuşmazlığı ve 1847–48 Sovalan dosyası. Hepsi kodsuz katalog özetidir. Dizi hicrî yıllara sabit 584 ekleyerek miladi yıl bulur. Haymana ile ilgili bazı kayıtların tarihleri bu yüzden kaymıştır: 74/19'daki belge 29 aslında Aralık 1848'e, 78/45'teki kayıt Ağustos 1824'e aittir.
  • Hütteroth'un tavsiyesi: Haymana köylerinin kuruluş tarihini bulmak için "mahkeme sicillerine bakmak bir ipucu olabilir"; Ankara'da bu kayıtlar 18. yüzyıldan itibaren mevcuttur.[12] Bu bir uzman görüşüdür, belge değildir.
  • "Haymana naibliği" iddiası (1892–95): Bîrnebûn 37'de geçer, salnameden doğrulanmalıdır. Aynı yazıdaki "1197 = 1769" mezar taşı tarihi de yanlıştır; hicrî 1197, 1782–83'tür.

Sözlü ve hatırat katmanı. Sözlü rivayet

  • Adem Gürdere, Tezek Kokusu adlı hatıratında 1938–40 Haymana'sını anlatır: devlete şikâyetten kaçınılması, bucak müdürünün anlaşmazlığı yerinde incelemesi, mahkemelere "sürüyle" gelen şahitler.[23]
  • "Şêxbizinlarda kan davası yoktur": Bîrnebûn 4'teki bu ifadeyle, 1833 kaydı ve Kanlıgöl köyünün kan davası yüzünden dağıldığına ilişkin not çelişir.[24]

Bu anlatılar, aşiret içi uyuşmazlıkların önemli bir bölümünün kadıya gitmeden çözüldüğünü düşündürür. Bu da sicilde neden az iz kaldığını kısmen açıklayabilir. Hipotez

Kaynaklar arası çelişkiler

# Konu Çelişki Değerlendirme
1 Haymana'nın boşalması C.ML 22109 için aynı tezde 150→19 ve 170→19 okunur. 1795'te naip Ali Efendi 140→15 der. 1840 tarihli bir belgede "150 yıl önce 300 köy → 30" geçer. Farklı belgeler; 150/170 aynı belgenin iki okuması olabilir.
2 Modanlı beratı Başlıkta 14 Receb, metinde 19 Receb 1214. Kaynak beratı "IV. Mustafa zamanı" diye tarihler. 1799 III. Selim dönemidir; yalnız 1808 yenilemesi IV. Mustafa'ya düşer.
3 1821 nezir akçesi "Bin kese" mi, "1000 akçe" mi? Asıl hüküm görülmeli.
4 DH.MKT 128/17 (Haymana Mikaillileri) 1891 (Yıldız), 1895 (Bîrnebûn); belgedeki rumî tarih 1893'e denk gelir. 1893.
5 Osmanlı Arşivi'ne devir 2005 (TDV İA) ve 2008 (Pehlivan). Çözülmedi.
6 Hicanlı'nın bağlılığı Bîrnebûn "Cihanbeyli tevâbii", Dede ise "Rışvan konfederasyonu üyesi" der. Döneme göre değişen idari bağlılık olabilir.

Açık sorular ve doğrulama listesi

  1. 257 ve 258 numaralı defterlerde (MK 943–944, 1846–1851) 1848 Hicanlı–Sovalan ilamı aranmalıdır.
  2. 221 ve 222 numaralı defterlerde (MK 907–908, 1820–1824) 1821 nezir hükmünün sureti aranmalıdır.
  3. 230–266 numaralı defterler (1829–1863) Rişvan, Reşvan, Ekrâd, Cihanbeğlü, Şeyhbizin, Mikail, Hicanlı ve Tabanlı adları için taranmalıdır. Bu aralıkta yayımlanmış tek defter Nallıhan'a aittir.
  4. Haymanateyn kadılığının kendi defterleri var mı? İSAM kataloğunda ve Osmanlı Arşivi'nde "Haymana" ve "Haymanateyn" fonları aranmalıdır.
  5. Şu tezler okunmalıdır: Taşcan 2021 (defter 173, 1783–84), Çelik 2022 (178, 1787–91), Baydemir 2024 (239, 1835–38), Bayrakçı 2011 (MK 945, 1849–50) ve Kaçmaz 2025.
  6. Rıfat Özdemir'in 1785–1840 Ankara çalışmasında aşiretler bölümünün sicil atıfları incelenmelidir.
  7. Köksal ve Polatel 2019'un Sovalan davası için Ankara sicili mi, BOA mı kullandığı denetlenmelidir.
  8. "Tabanlı kazası = Bala" eşleştirmesi bir kaynakla doğrulanmalıdır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

Ayrıntılı kayıt tabloları çalışma dosyalarındadır: ankara-sicil-workspace.csv (54 kayıt, sicilde aranacak hedefler), ankara-sicil-web.csv (11 kayıt ve 5 hedef), ankara-sicil-birnebun.md. Ayrıca bkz. Özer Ergenç, XVI. Yüzyılda Ankara ve Konya, Ankara 1995; Hülya Taş, XVII. Yüzyılda Ankara, doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2004; Orhan Avcı, "Şer'iyye Sicilleri Toplu Kataloglarında Tarih Tesbiti", Erdem.

  1. ↑ Halit Ongan, Ankara'nın 1 Numaralı Şer'iye Sicili (21 Rebiülâhir 991 – Evâhir-i Safer 992), Ankara: TTK, 1958; aynı yazar, Ankara'nın İki Numaralı Şer'iye Sicili (997–998), Ankara: TTK, 1974.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Osman Ersoy, "Şer'iye Sicillerinin Toplu Kataloğuna Doğru", Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi XXI/3–4 (1963), s. 33–65 (PDF), erişim 16 Ekim 2026.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Yusuf Pehlivan, "179 Numaralı Ankara Şer'iyye Siciline Göre: Ankara'daki Asayiş Olayları", GAB Akademi 3/1 (2023), s. 105–115, burada s. 108 (PDF).
  4. ↑ 4,0 4,1 Faruk Söylemez – Oğuz Alpoğlu, "XIX. Asrın Ortalarında Ankara'nın İktisadi ve İçtimai Yapısı (244 Numaralı Ankara Şer'iye Siciline Göre)", KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi 16/2 (2019), s. 744–756, burada s. 746, doi:10.33437/ksusbd.564216.
  5. ↑ Yunus Uğur, "Şer'iyye Sicilleri", TDV İslâm Ansiklopedisi (2010) (çevrimiçi).
  6. ↑ İSAM arşiv kataloğu: arsiv.isam.org.tr, erişim 16 Ekim 2026 (alt fon listesi güvenlik doğrulaması nedeniyle açılamadı).
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Asuman Uzun, 857 Numaralı Ankara Şer'iyye Sicili (H. 1195–1196 / M. 1781–1782), yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ 2004 (PDF, taranmış metin; bu çalışmada OCR ile okundu).
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara 2011 (Hülya Taş 2006'ya dayanarak).
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Necmettin Aygün, "Cihanbeyli-Haymana Sahasındaki Konar-Göçer Toplulukların İdari, Sosyal ve İktisadi Yapıları (1827–1861)", Mütefekkir 6/12 (2019), s. 539–558, burada s. 549, dn. 41 (BOA, NFS.d 3525), doi:10.30523/mutefekkir.659197.
  10. ↑ Rıfat Özdemir, XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Ankara (1785–1840), Ankara: Kültür Bakanlığı, 1986 (2. bs. 1998), s. 271–273'teki defter listesi; Uzun 2004, s. 1–3'te aktarılmıştır.
  11. ↑ Ahmet Köç, "Osmanlı Taşrasında Konargöçer-Devlet İlişkisi: Ankara'da Tabanlı Türkmen Aşireti'nin İskânı" (PDF; derginin adı PDF'te görünmüyor).
  12. ↑ 12,0 12,1 Bîrnebûn 10 (2000), s. 8–9 (Wolf-Dieter Hütteroth ile söyleşi); Hütteroth'un köy kuruluş tarihleri için bkz. birnebun.eu.
  13. ↑ Firdevs Güneş Çalış, "Konya-Ankara Havalisinde Meskûn Cihanbeyli Aşireti'nin Tanzimat Yenilikleri Karşısındaki Tutumu", Birey ve Toplum 14/1 (2024), s. 95–111, doi:10.20493/birtop.1401477.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Fikret Yıldız, Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, ISBN 978-605-72245-1-4.
  15. ↑ Şennur Şenel – Aysun Yalçın, "Ankara Eyaleti Haymanateyn Kazasının XIX. Yüzyıl Ortalarında Sosyal ve Ekonomik Yapısı", Gazi Türkiyat 4 (2009) (PDF).
  16. ↑ Yonca Köksal – Mehmet Polatel, "A Tribe as an Economic Actor: The Cihanbeyli Tribe and the Meat Provisioning of Istanbul in the Early Tanzimat Era", New Perspectives on Turkey 61 (2019), s. 97–123, doi:10.1017/npt.2019.19.
  17. ↑ Meral Kaçmaz, Osmanlı Dönemi Haymana (XVI.–XVIII. Yüzyıl), doktora tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, 2025 (tezara kaydı).
  18. ↑ Medine Sevici, 147 Numaralı Mühimme Defterinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (Sayfa Aralığı 311–467), yüksek lisans tezi, Bingöl Üniversitesi, 2022.
  19. ↑ 19,0 19,1 Dr. Mikaîlî [Fikret Yıldız], Osmanlı arşiv belgelerine göre Anadolu'da Kürt iskânı dizisi, 3. bölüm (Şêxbizinî), Bîrnebûn 76 (2020).
  20. ↑ 20,0 20,1 Dr. Mikaîlî [Fikret Yıldız], aynı dizinin 1. bölümü, Bîrnebûn 74 (2019), s. 10–21.
  21. ↑ Tarama: bu wikinin Bîrnebûn tam metin dizini, 16 Ekim 2026; çalışma dosyası ankara-sicil-birnebun.md. "Bala" araması Kurmancî bala sözcüğü nedeniyle elle ayıklandı.
  22. ↑ Rohat Alakom, "Orta Anadolu'da ilk Kürt köyü (15. yüzyıl)", Bîrnebûn 19 (2003), s. 42–45 (sayfa görüntüsünden denetlendi).
  23. ↑ Bîrnebûn 3, s. 60 (Adem Gürdere, Tezek Kokusundan aktarım; sayfa görüntüsünden okundu).
  24. ↑ Bîrnebûn 4, s. 18; Bîrnebûn 76, s. 9.
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Ankara_Şer%27iyye_Sicillerinde_Haymana_ve_Bala_Kürtleri&oldid=35342" sayfasından alınmıştır