Rişvanlarda Çobanlık ve Şivanlık
Rişvanlarda Çobanlık ve Şivanlık
Tanım
Rişvanlarda Çobanlık ve Şivanlık, Suat Dede’nin tezinde Rişvan topluluklarının ekonomik ve kültürel hayatında çobanlığın, özellikle de şivanlık olarak anılan uzmanlaşmış sürü güdücülüğünün yerini açıklayan başlıktır.[1]
Konargöçer Ekonomide Yeri
Rişvanların uzun süre hayvancılığa dayalı bir hayat sürdürmesi, çobanlığı yalnızca yardımcı bir iş değil, temel geçim ve hareketlilik düzeninin parçası haline getirmiştir.[2] Appendix A’daki köy kayıtlarında da çok sayıda hanenin çoban olarak kaydedilmiş olması, bu uzmanlığın sedanterleşme döneminde de sürdüğünü gösterir.[3]
Şivanlığın Uzmanlık Niteliği
Dede’nin aktardığına göre bölge insanı, Kürtçede şivan denilen çobanlığı uzun süre saygın bir uğraş olarak görmüştür.[1] Tezde özellikle, iyi bir şivan olmanın herkesin yapabileceği sıradan bir iş sayılmadığı; bilgi, beceri ve sürü yönetimi tecrübesi gerektirdiği vurgulanır.[1] Büyük sürü sahipleri için yetkin şivanların özel önemi vardı.
Haymana’daki Süreklilik
Sedanterleşme sonrasında bile çobanlığın hemen ortadan kalkmadığı anlaşılır. Hem Appendix A kayıtları hem de sözlü tarih verileri, hayvancılığın ve ona bağlı uzmanlıkların yerleşik köy düzeni içinde de yaşamaya devam ettiğini gösterir.[3][1]
Ekonomik Dönüşüm ve Gerileme
Tez, zamanla hayvancılığın ekonomik ağırlığının azalmasıyla şivanlığın da eski merkezî konumunu kaybettiğini belirtir.[1] Bölgede farklı üretim biçimlerinin yaygınlaşması ve tarımın artan önemi, çobanlığı aşiret hayatının merkezinden daha sınırlı bir konuma itmiştir.[2]
Değerlendirme
Rişvanlarda çobanlık ve şivanlık, yalnızca ekonomik bir faaliyet değil, konargöçer hayatın taşıdığı bilgi ve itibarın yerleşik döneme aktarılan bir parçasıdır. Bu nedenle şivanlık, sedanterleşme tarihini anlamak için kültürel süreklilik örneği olarak da önem taşır.[1]
Ayrıca Bakınız
- Rişvanlarda Hayvancılıktan Tarıma Geçiş
- Rişvanlarda Ekonomik Dönüşüm
- Haymana’da Rişvan Köylerinin Meslek Yapısı
- Rişvanlarda Deve Yetiştiriciliği
Dipnotlar
Kaynakça
- Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011.