Haymana’da Rişvan Köylerinin Meslek Yapısı
Haymana’da Rişvan Köylerinin Meslek Yapısı
Tanım
Haymana’da Rişvan Köylerinin Meslek Yapısı, Suat Dede’nin Appendix A verilerine dayanarak Haymanateyn’de yerleşen Rişvan hanelerinin geçim kalıplarını inceleyen bir başlıktır.[1]
Kaynak ve Veri Çerçevesi
Appendix A, köy bazında hane sayısını ve her köyde öne çıkan geçim kategorilerini birlikte verir.[1] Bu kayıtlar yalnızca tarımsal üretimi değil, deve yetiştiriciliği, çobanlık, tüccarlık, seyyar satıcılık, hizmetkârlık ve sığırtmaçlık gibi farklı uğraşları da gösterir. Böylece Rişvanların yerleşik hayata geçtikten sonra bile tek tip bir köylü ekonomisine hemen dönüşmediği anlaşılır.[2]
Başlıca Geçim Kalıpları
Listede çiftçilik, çobanlık ve deve yetiştiriciliği en görünür geçim başlıklarıdır.[1] Bunun yanında tüccar, seyyar satıcı, hizmetkâr ve sığırtmaç olarak kaydedilen haneler de dikkat çeker. Bu durum, yerleşik hayata geçen topluluğun geçimini yalnızca ziraat üzerinden sürdürmediğini; hareketli ekonomi ile köy yerleşimi arasında bir geçiş evresi yaşadığını düşündürür.[2]
Köy Örnekleri
Konakgörmez’de 23 hanenin 11’i deve yetiştiricisi, 7’si çiftçi olarak kaydedilmiştir.[1] Cihanşah’ta 40 hanenin 15’i çiftçi ve 15’i deve yetiştiricisi görünür; bu tablo karma geçim yapısını açık biçimde gösterir.[1] Kerpiç’te 44 hanenin 27’si çiftçi, 6’sı deve yetiştiricisi olarak kaydedilir.[1] Bumsuz’da 58 hane içinde 27 çiftçi ve 8 çoban; Altunçanak’ta ise 24 hane içinde 9 çoban bulunur.[1] Karacaören olarak verilen Karacaviran’da 33 hanenin 23’ünün çiftçi kaydedilmiş olması, bazı köylerde tarımın daha baskın hale geldiğini gösterir.[1]
Çiftçilik, Çobanlık ve Deve Yetiştiriciliği
Tez, yerleşik hayata geçişte devletin tarımı teşvik ettiğini; ancak hayvancılığın ve özellikle sürü ekonomisinin uzun süre önemini koruduğunu gösterir.[2] Çobanlık ve deve yetiştiriciliği, yalnızca eski konargöçer düzenin kalıntısı değil, aynı zamanda yeni yerleşim düzeninde de geçim sağlayan uzmanlık alanlarıdır.[3]
İdari Kayıt Olarak Meslek Verisi
Appendix A’daki kayıtlar yalnızca meslekleri değil, yoksul, engelli, çocuksuz ölü, çocuk veya hizmetkâr gibi statüleri de içerir.[1] Bu özellik, listenin modern anlamda saf bir meslek istatistiği değil, idarî tasnif mantığıyla hazırlanmış bir hane kaydı olduğunu gösterir.
Değerlendirme
Haymana’daki Rişvan köylerinin meslek yapısı, sedanterleşmenin doğrusal bir dönüşüm olmadığını gösterir. Tarımın artan önemi açıktır; ancak deve yetiştiriciliği, çobanlık, küçük ticaret ve hizmet ilişkileri de uzun süre varlığını sürdürmüştür.[2]
Ayrıca Bakınız
- Rişvanlarda Ekonomik Dönüşüm
- Rişvanlarda Hayvancılıktan Tarıma Geçiş
- Rişvanlarda Deve Yetiştiriciliği
- Rişvanlarda Çobanlık ve Şivanlık
Dipnotlar
Kaynakça
- Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011.