Haymanateyn’de Rişvan Hanelerinin Dağılımı (1859–1860)

Tanım

Haymanateyn’de Rişvan Hanelerinin Dağılımı (1859–1860), Suat Dede’nin tezindeki Appendix A ve Appendix B verilerine dayanarak Haymanateyn’de kaydedilen Rişvan hanelerinin köyler arasındaki dağılımını ifade eder.^[1]

Kaynağın Niteliği

Tezde verilen köy listesi, Cemaziyelahir 1276 (1859) tarihli kayıt üzerinden Haymanateyn’deki Rişvan yerleşimlerini köy ve hane düzeyinde göstermektedir.^[1] Bu veriler, aynı tez içinde yer alan genel anlatıyla birlikte okunduğunda Rişvanların Haymana çevresine tek bir noktada değil, çok sayıda köye dağılmış biçimde yerleştirildiğini ortaya koyar.^[2]

Köy Dağılımı

Appendix A listesinde 43 köy yer alır.^[1] Hane sayısı bakımından öne çıkan köyler arasında Bumsuz (58), Kerpiç (44), Cihanşah (40), Karacaören adıyla verilen eski Karacaviran (33), Şerefligökgözü adıyla verilen eski Küçükgökgöz (31), Karagedik (28), Kepenekçi Kalesi (27), Altunçanak (24) ve Konakgörmez (23) bulunur.^[1] Bu tablo, yerleşimin yalnızca birkaç büyük köyde yoğunlaşmadığını; büyük, orta ve çok küçük haneli yerleşimlerin birlikte bulunduğunu gösterir.

Yoğun ve Seyrek Yerleşim Meselesi

Appendix B’de köyler yoğun ve seyrek Rişvan yerleşimleri olarak haritalandırılır; ancak her köy için tek tek ayrı bir yoğunluk etiketi verilmez.^[1] Buna rağmen büyük haneli köylerle 1 ila 6 hane arasında kalan küçük yerleşimler yan yana değerlendirildiğinde, Haymanateyn içindeki yerleşim örüntüsünün eşit dağılmadığı anlaşılır. Bu durum, sedanterleşmenin köy bazında aynı tempoda ilerlemediğine işaret eder.^[2]

Adlandırma ve Harita Sorunları

Tezde bazı tarihsel köy adlarının güncel karşılıkları da verilir. Küçükgökgöz için Şerefligökgözü, Karacaviran için Karacaören, Runkuş için Dikilitaş, Gerder için Yurtbeyi, Virancık için Örencik, Kötek için Subaşı, Çokviran için Çokören, Kadıma Yağışmışlı için Yeşilyurt ve Çayır-ı Kızılganem için Kızılkoyunlu adları belirtilir.^[1] Buna karşılık Kepenekçi Kalesi, Börücek, Tevhodor/Tohdor, Pire Pınarı, Seferi ve Arık gibi bazı köylerin güncel adlarının belirlenemediği özellikle not edilir.^[1]

Kaynak İçindeki Sayısal Tutarsızlıklar

Tezin anlatı bölümlerinde 1859-1860 araştırması için farklı toplamlar da geçer. Bir yerde Haymanateyn’e dağılmış 463 haneden söz edilir; başka bölümlerde 457 ve 462 hanelik toplamlar görünür.^[2]^[3] Bu nedenle Appendix A’daki köy düzeyi liste ile anlatı içindeki yuvarlak veya farklı toplamların aynı şey olmadığı göz önünde tutulmalıdır.

Değerlendirme

Bu dağılım, Rişvanların Haymana çevresinde tek merkezli bir iskân yerine çok odaklı bir yerleşime tabi tutulduğunu gösterir. Köyler arasındaki hane farkları, hem devletin iskân siyasetinin hem de aşiret içi hareketliliğin yerel ölçekte farklı sonuçlar verdiğini düşündürür.^[2]

Ayrıca Bakınız

Dipnotlar

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 ^1,5 ^1,6 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011, Appendix A-B.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 Suat Dede, aynı eser, s. 67-68.
↑ Suat Dede, aynı eser, s. 78-80.

Kaynakça

Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011.

[dede2011app-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 ^1,5 ^1,6 Suat Dede, From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rişvan Tribe (1830–1932), yüksek lisans tezi, Bilkent University, 2011, Appendix A-B.

[dede2011p67-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 Suat Dede, aynı eser, s. 67-68.

[dede2011p78-3] Suat Dede, aynı eser, s. 78-80.

[1]

[2]

[3]