Karye-i Katrancı
Karye-i Katrancı
Karye-i Katrancı, eldeki kaynakta Osmanlı belge diliyle kaydedilmiş İnler Katrancı köyü nüfus ve meşguliyet dökümünü, ayrıca 1861 tarihli seyahat gözlemlerini birleştirerek tanıtan bir maddeddir.[1]
Giriş
Kaynakta Karye-i Katrancı, Mikailî aşiretiyle ilişkili bir köy olarak 68 hanelik erkek nüfus kaydı üzerinden sunulur. Metin, hem zorunlu yerleşiklik düzenini hem de köyün ekonomik hayatını Osmanlı kayıt diliyle yansıtır.
Tarihsel arka plan
Kayıtlara göre aşiretin 1847’ye kadar Çerkeş yaylalarına çıkışına izin verildiği, ancak bu tarihten sonra buna müsaade edilmediği belirtilir. Sayımların da bu zorunlu yerleşikleşme döneminden sonra yapıldığı ifade edilir. 1861’de Georges Perrot’nun gözleminde ise Katrancı İnler, Haymana’nın büyük Kürt köylerinden biri olarak tasvir edilir.[2]
Toplumsal / kültürel / idarî bağlam
Belge metninde köy halkının birbirine kefil olduğu, mevcut hanelerin meşguliyetlerinin kayda geçirildiği ve hanelerin emir ve rıza olmadan başka tarafa bırakılmayacağı açıkça belirtilir. Bu çerçeve, yerleşim düzeninin yalnız demografik değil, idarî ve disipliner bir kayıt sistemiyle takip edildiğini göstermektedir.
Kaynakta geçen bilgiler
Kayıtta celeb tüccarları, ağnam tüccarları, rençberler, çobanlar, serbanlar ve çerçiler yer alır. Bazı kişiler için nakl-i hane, fevt, sabi ya da başka yerlerde askerlik gibi notlar düşülmüştür. Perrot’nun anlatısında ise köy; kaya ve inlere yaslanan evler, kara çadırlar, deve kervanları, Kürtçe konuşan nüfus ve hayvancılık-ticaret temelli bir ekonomi ile betimlenir. Bu gözlem, arşiv kaydındaki iktisadî yapıyla büyük ölçüde uyumlu bir dış gözlem görünümü sunar.[3]
Değerlendirme
Eldeki kaynak, Karye-i Katrancı’yı hem resmî Osmanlı kaydı hem de 19. yüzyıl ortası seyyah tasviri üzerinden tanımlamaktadır. Bu iki malzeme bir araya geldiğinde, köyün yarı göçebe geçmişten yerleşik hayata geçen, hayvancılık ve ticareti sürdüren büyük bir Kürt yerleşimi olduğu anlaşılmaktadır.
Ayrıca bakınız
- İnler Katrancı
- BOA'ya Göre Köydeki Aile ve Kabileler
- Karye-i Timürözü
- Karye-i Karabek
- Mikailî Aşireti
- Haymana Kürtleri
- Georges Perrot'ya Göre Haymana Kürtleri
Kaynakça
- Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
- PDF’de aktarılan bölüm(ler): Aşireti Mikailü Kariye-i Katrancı; Katrancı İnler.