Ağrı Mikailîleri
Ağrı Mikailîleri
Ağrı Mikailîleri, eldeki kaynakta Ağrı çevresindeki Mikailî Aşireti kollarını, öne çıkan aileleri ve köy dağılımını tanımlayan bir madde olarak yer almaktadır. Metin, gözlem, görüşme ve sözlü soy anlatılarını bir araya getirir.[1]
Giriş
Kaynağa göre Ağrı’daki Mikailîler özellikle şehir merkezi, Taşlıçay ve Hamur çevresinde görünür durumdadır. Metin, bu toplulukları hem yerleşim hem de aile ağları bakımından tanımlamaktadır.
Tarihsel arka plan
Kaynakta Doğubeyazıt’ın Ağrı başkaldırısına kadar sancak ve vilayet merkezi olduğu, daha sonra merkezin Karakilise/Karaköse’ye taşındığı belirtilir. Aynı bağlamda Ağrı’daki Mikailîlerin önde gelen soylarının Mala Temiri Miko, Mala Mihemed Axa ve Mala Osman Axa’dan geldiği aktarılır. Bazı soyların sürgün, devlet baskısı ve yer değiştirme tecrübeleri de anlatı içinde yer alır.[2]
Toplumsal / kültürel / idarî bağlam
Metinde Ağrı Mikailîleri arasında ticaretle uğraşan, şehir merkezinde etkili olan ailelerin bulunduğu belirtilir. Alparslan ve Yılmaz aileleri bu çerçevede öne çıkarılır. Aynı kaynakta bazı soyların Bidirîlerle akrabalık kurduğu, buna bağlı olarak köken konusunda farklı iddialar ortaya çıktığı; ancak bu iddiaların kesin biçimde doğrulanmadığı ifade edilir.
Kaynakta geçen bilgiler
Kaynağa göre Taşlıçay’da Extiyar ve Delavê Qîre; Hamur’da ise Taneqiran, Xanemer, Qandil Dağ, Demirkapı, Karaseyithanlı, Xano, Seyitxan Beg, Akyurt mezrası ve Gelutan Mikailî köyleri veya yerleşimleri arasında sayılır. Taneqiran için Ağrı’nın tamamı Mikailî olan tek köyü olduğu söylenmektedir. 1960 darbesi sonrasında bazı Kürt ağa, bey ve dinî önderlerle birlikte Mikailî büyüklerinin de Sivas toplama kampına sürgün edildiği kaydedilir. Metin, Ağrı ve Van Mikailîlerinin govend ve yemek kültürünün aynı ve zengin olduğunu da belirtir.[3]
Değerlendirme
Eldeki kaynak, Ağrı Mikailîlerini yerel aile adları, köy listeleri ve yakın dönem siyasal hafıza üzerinden tanımlamaktadır. Bu yüzden madde, ayrıntılı arşiv çözümlemesinden çok, doğu koluna ait toplumsal ve yerleşimsel bir profil sunmaktadır.
Ayrıca bakınız
- Van ve Ağrı Mikailîleri
- Erciş Mikailî Köyleri
- Bazıdaxa
- Mikailî Aşireti
- Mikailîlerde Aile ve Kabile Yapısı
- Mikailîlerde İnanç
- Kürt Yerleşimleri
Kaynakça
- Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
- PDF’de aktarılan bölüm(ler): Ağrı Mikailîleri.