16. Yüzyılda Ankara Sancağında Konargöçerler
16. Yüzyılda Ankara Sancağında Konargöçerler
16. Yüzyılda Ankara Sancağında Konargöçerler, eldeki kaynakta Ankara Sancağı ve özellikle Haymanateyn Bölgesi çevresinde görülen konargöçer topluluklara ilişkin kısa bir tarihsel çerçeve sunmaktadır. Metin, 16. yüzyıl kayıtlarını daha sonraki nüfus boşalmaları ve iskân süreçleriyle birlikte ele alır.[1]
Giriş
Kaynağa göre 16. yüzyılda Ankara sancağı genelinde farklı konargöçer taifeler bulunmaktaydı. Bu çerçevede Haymana sahasında Kasaba Yörükleri, Karalar, Taceddinlü, Uluyörük, Haymana ve Aydınbeylü taifelerinin adına rastlandığı belirtilir.
Tarihsel arka plan
Metin, 1483, 1523, 1530 ve 1571 gibi tarihler bağlamında 16. yüzyıl görünümüne işaret eder. Aynı çerçevede 1596 sonrası Celali isyanlarıyla Ankara’nın hem göç alan hem de göç veren bir saha haline geldiği, bu durumun 17. ve 18. yüzyıllar boyunca sosyal ve iktisadî yapıyı değiştirdiği ifade edilir. Kaynak, 1604-1776 arasında Haymana kazasına bağlı köylerin tüm nüfusunun göç ettiğini de belirtir.[2]
Toplumsal / kültürel / idarî bağlam
Kaynağa göre 16. yüzyılda sürdürülen düzenli tahrir ve yazım faaliyetleri, 17. yüzyıl başlarından itibaren aksadı. 18. yüzyıl sonlarından itibaren ise vergi, askerlik ve idare ihtiyacı nedeniyle yeni sayım düzenlerine ilgi arttı. 1831 sayımı, bu uzun dönüşümün geç bir ürünü olarak anılmaktadır; sayımda yalnız erkek nüfus esas alınmış, kadınlar ve çocuklar kapsama alınmamıştır.
Kaynakta geçen bilgiler
Metinde, Ankara sancağının karmaşık bir nüfus hareketliliği yaşadığı, bir yandan kendi nüfusunu kaybederken öte yandan Amasya ve Bozok’tan göç aldığı belirtilir. Haymana kazasında 1831 sayımına göre 42 köy ve 2597 Müslüman erkek nüfus tespit edildiği; gayrimüslimlerin ise kaza merkezinde yerleşik olduğu aktarılır. Ayrıca 1573 tarihli bir belgede Batı Anadolu’daki Lekvanik Kürtlerinden söz edilmesi, bölgesel hareketliliğin daha geniş bir çerçevede düşünüldüğünü göstermektedir.[3]
Değerlendirme
Eldeki kaynak, 16. yüzyıl Ankara sancağındaki konargöçer yapıyı ayrıntılı bir döküm halinde değil, daha sonraki nüfus boşalmaları ve iskân sürecinin ön tarihi olarak sunmaktadır. Bu nedenle metin, geniş bir genelleme yerine sınırlı ama yönlendirici bir tarihsel çerçeve vermektedir.
Ayrıca bakınız
- Haymanateyn Bölgesi
- Haymana Kazası
- Orta Anadolu Kürtlerinin Yerleşim Tarihi
- Mecburî İskân ve Orta Anadolu Kürtleri
- Mikailîlerin İskân Edildiği Bölgelerin İdarî Yapısı
- Orta Anadolu Kürtleri
- Orta Anadolu'daki Kürt Köylerinin Resmî Kuruluş Tarihleri
Kaynakça
- Bu madde, Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı adlı eserde yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır.
- PDF’de aktarılan bölüm(ler): 16. Yüzyılda Ankara Sancağı Genelinde Konargöçerler.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, "16. Yüzyılda Ankara Sancağı Genelinde Konargöçerler" bölümü.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, "16. Yüzyılda Ankara Sancağı Genelinde Konargöçerler" bölümü.
- ↑ Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila/İnler Katrancı, "16. Yüzyılda Ankara Sancağı Genelinde Konargöçerler" bölümü.