Yemen Kürtleri
Yemen Kürtleri, Yemen’de yaşayan Kürt kökenli toplulukları ifade eder. SDAM’ın 2019 tarihli değerlendirmesine göre bu topluluk, Eyyûbîler döneminden itibaren bölgeye yerleşen asker, idareci ve âlim aileler etrafında şekillenmiş, daha sonraki dönemlerde de varlığını sürdürmüştür.[1]
Giriş
Yemen’deki Kürt varlığı, Arap coğrafyasındaki tarihî Kürt yerleşimlerinden biri olarak ele alınmaktadır. Kaynağa göre bu topluluk yalnızca modern göçlerin değil, ortaçağdan itibaren süren siyasî ve askerî hareketliliğin sonucudur. Yemen’deki Kürtler hem şehir merkezlerinde hem de tarihsel olarak Kürt adıyla anılan bazı yerleşimlerde varlık göstermektedir.[1]
Tarihsel arka plan
SDAM raporuna göre Yemen’deki Kürt varlığının güçlenmesi, Selahaddin Eyyubi’nin Mısır’ı ele geçirmesinden sonra başlamıştır. Bu süreçte Selahaddin’in kardeşi Turan Şah Yemen’e gönderilmiş, kısa süre içinde bölgedeki bazı hanedanlara karşı üstünlük sağlayarak ülkeyi Eyyûbî hâkimiyeti altına almıştır.[1]
Turan Şah’ın Mısır’a dönmesinden sonra Yemen valiler aracılığıyla yönetilmiş, ancak bölgede çeşitli karışıklıklar yaşanmıştır. Daha sonra Selahaddin’in kardeşi Tuğtegin bin Eyyûb’un gelişiyle Eyyûbî yönetimi yeniden istikrar kazanmıştır. Bununla birlikte sonraki dönemde bu hâkimiyet zayıflamış, bir fetret sürecinin ardından Yemen yönetimi Eyyûbîlerle birlikte gelen ailelerden doğan Resûlîlerin eline geçmiştir.[1]
Yerleşim ve topluluk yapısı
Rapora göre Yemen’de Kürtler yalnızca büyük şehirlerde değil, tarihsel olarak Kürt adıyla anılan bazı yerleşimlerde de yaşamaktadır. Bunlar arasında Beytü’l-Kürdî adlı tarihî şehir ile onun çevresindeki Karyetü’l-Kürt öne çıkmaktadır. Kaynakta bu köyün sakinlerinin, Yemen sahillerini dış saldırılara karşı korumak amacıyla Osmanlı İmparatorluğu döneminde bölgeye yerleştirildiği belirtilmektedir.[1]
Aynı çevrede Karyetü’t-Türk olarak anılan bir başka yerleşimin de bulunduğu aktarılmaktadır. Bu durum, Yemen sahillerindeki savunma düzeni içinde farklı Osmanlı unsurlarının birlikte iskân edildiğini göstermektedir.[1]
Tarihsel roller
SDAM değerlendirmesine göre Yemen’deki Kürtler tarih boyunca asker, idareci ve âlim olarak rol oynamıştır. Eyyûbîlerden sonra Memlûkler ve Osmanlı dönemlerinde de Kürtlerin bu niteliklerle Yemen’e yerleştirildiği belirtilmektedir.[1]
Raporda modern dönem için de bir örnek verilmekte; Yemen’deki Müslüman Kardeşler hareketinin önde gelen isimlerinden Abdülmecid el-Zindanî, Kürt kökenli bir Iraklı âlim olarak anılmaktadır. Ayrıca Yemen’deki Kürtlerin uzun süre idarî görevlerde bulunmuş olmaları nedeniyle yerel toplum içinde saygı gördükleri ifade edilmektedir.[1]
Değerlendirme
Yemen Kürtleri, tarihsel olarak Eyyûbî genişlemesi, Resûlî dönemi mirası ve Osmanlı iskân siyasetiyle bağlantılı bir Kürt topluluğu olarak değerlendirilmektedir. Şehir merkezleri ile Kürt adı taşıyan tarihî yerleşimler arasındaki süreklilik, bu topluluğun Yemen’de yalnızca geçici bir unsur olmadığını göstermektedir. Kaynağa göre Yemen Kürtleri günümüzde de Kürt kimliklerini ifade etmeyi sürdürmektedir.[1]
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, 2019.