Batılılaşma İle Birlikte Mağdur Bir Toplum Olarak Kürtlerin Dünyaya Dağılması
Batılılaşma İle Birlikte Mağdur Bir Toplum Olarak Kürtlerin Dünyaya Dağılması, SDAM’ın 2019 tarihli değerlendirmesinde Kürtlerin 19. ve 20. yüzyıllarda Batılılaşma, merkeziyetçi devlet politikaları, sürgün ve yoksullaşma süreçleri sonucunda ana yurtlarından ayrılarak farklı ülkelere dağılmasını açıklayan çerçevedir.[1]
Giriş
SDAM raporu, Kürtlerin dünya geneline yayılışını iki ana tarihsel evrede ele almaktadır. Bunlardan ikincisi, modern dönemde Kürtlerin asker, âlim veya yönetici olarak değil; çoğu zaman baskı, sürgün, soruşturma, ekonomik yıkım ve sığınma ihtiyacı nedeniyle göç etmek zorunda kaldıkları süreçtir. Bu yaklaşım, modern çağdaki Kürt diasporasını mağduriyet ekseninde tanımlamaktadır.[1]
Modern dönem kırılması
Rapora göre 19. yüzyılın başlarından itibaren hissedilen Batılılaşma süreci, Kürtler açısından derin bir tarihsel kırılma yaratmıştır. Bu kırılma yalnızca siyasî yapıyı dönüştürmemiş, aynı zamanda Kürtlerin yaşadığı bölgelerde geleneksel idare biçimlerini zayıflatmış ve toplumsal yapıyı sarsmıştır.[1]
Kaynakta 20. yüzyılın başında Sovyetler Birliği’nde komünizmin ilanı ve Orta Doğu’daki Batıcı yönetimlerin güç kazanması, Kürtler açısından yeni bir baskı döneminin başlangıcı olarak sunulmaktadır. Bu çerçevede Kürtler, modern ulus-devlet projeleri içinde çoğu kez sorunlu veya denetlenmesi gereken bir unsur olarak değerlendirilmiştir.[1]
Göç ve yerinden edilme dinamikleri
SDAM değerlendirmesine göre Kürtlerin modern dönemde dağılmasında iki temel dinamik öne çıkar: zorunlu iskân ve dolaylı zorlayıcı göç. İlkinde devletler, isyan veya muhalefet olarak gördükleri hareketlere cevap olarak Kürt topluluklarını ana yurtlarından başka bölgelere sevk etmiştir. İkincisinde ise siyasal baskı, şiddet, yoksulluk ve yatırım eksikliği Kürtleri gönüllü görünmekle birlikte zorlayıcı koşullar altında göçe itmiştir.[1]
Kaynakta Şeyh Said İsyanı, Zilan Katliamı ve Dersim sonrasında Türkiye içindeki sürgünlerden söz edilmektedir. Aynı dönemde bazı Kürtlerin soruşturmalardan kaçmak veya medrese ağlarını sürdürmek amacıyla Suriye’ye geçtiği belirtilmektedir. Stalin döneminde Kızıl Kürdistan’ın kaldırılmasının ardından çok sayıda Kürtün Kazakistan, Türkmenistan ve Özbekistan gibi Orta Asya cumhuriyetlerine sürüldüğü de aktarılmaktadır. Benzer şekilde İran ve Irak’ta da Kürt siyasî hareketlerinin bastırılmasıyla geniş çaplı yer değiştirmeler yaşandığı ifade edilmektedir.[1]
Diaspora oluşumu
Rapora göre 1960’lardan itibaren Kürtlerin yaşadığı coğrafyalarda süren siyasal dışlanma ve ekonomik geri bırakılmışlık, milyonlarca insanın göç etmesine yol açmıştır. Bu süreçte özellikle Avrupa’da kayda değer bir Kürt nüfusu oluşmuş, daha sonra Amerika kıtasında da yeni yerleşimler ortaya çıkmıştır.[1]
Modern dönemdeki bu diaspora, İslamî çağdaki yayılımdan farklı olarak refah ve nüfuz taşıyan bir genişleme değil; işçilik, sığınmacılık ve uyum baskılarıyla şekillenmiştir. Raporda, Batı’daki Kürt topluluklarının aynı zamanda güçlü asimilasyon baskıları altında bulunduğu, ancak buna rağmen bazı çevrelerde kurumsal ve toplumsal görünürlük geliştirdikleri belirtilmektedir.[1]
Değerlendirme
SDAM’ın yaklaşımına göre modern dönemde Kürtlerin dünyaya dağılması, esas olarak siyasî baskı, zorunlu iskân, ekonomik yıkım ve toplumsal çözülme süreçlerinin sonucudur. Bu çerçevede Kürt diasporası, önceki tarihsel dönemlerdeki yayılımdan farklı olarak mağduriyet, sürgün ve savunmacı kimlik inşası etrafında şekillenmiştir.[1]
Bu yorum, Kürtlerin modern dünyadaki küresel dağılımını anlamak için ulus-devlet politikaları, ideolojik çatışmalar ve ekonomik eşitsizliklerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.[1]
Kaynakça
- SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, 2019.